Abulqasim Otepbergenov - Tanlamali shigarmalar 3
.pdfOnday apat bolmaǵan jaqın-juwıq, jıraqta. Genoсidler óz xalqın ózi qırıp tasladı, Ózgelerden ózlerin bálent qoya basladı. Usı maqset, usı oy gigamonlıq jolında, Jatsa basqa jastanıp, júrse qural qolında. Olar sira sırt penen, ózge menen isi joq, Xalqın ózi záhárlep, óz xalqına atǵan oq. Sondaylardıń birewi shıqtı iyek astınan,
Genoсidtiń dástinen alǵaw-dalǵaw Gúrjistan. Amerika jaqlarda oqıp, tálim alǵan jan, Prezident bolǵalı mıń bir ala-sapıran.
Qol astında az sanlı Osetindi, Abxazdı, Ájelinen burınlaw joq etiwge gór qazdı. Toqsan jıldıń ishinde Osetindi tórt iret, Qırıp-joyıw jolında qamal qıldı qúdiret. Mına jaqta olardıń tireginiń barlıǵın, Ginoсidtiń qılwası Rossiya qorlıǵın. Keltirgenin keń jáhán, pútkil dúnya biledi, Geraklge qanday er, kimniń kúshi keledi? Rossiya jer-kóktiń Qudaydan soń tiregi, Álem ara adamzat tınıshlıqtıń girewi. Ájeline asıqqan túlki oynar sher menen, Kórgenbisiz xatınnıń teń bolǵanın er menen?
Kórgenbisiz quzǵınnıń bálen párwaz etkenin? Saltanatta, sawlatta suńqardan bir ótkenin? Kórgenbisiz qasqırdıń arıslandı alǵanın? Kórgenbisiz Qurannıń ayaq astı bolǵanın? Kórgenbisiz kelgindi górbar, górqaw, diywana, Qáwenderi xalqınıń, elge bolǵan bir pana? Saka degen satqın zat, alıp kúshti alıstan,
Gúlli álem gúwası, ózin-ózi etken qan. Cxinvalıń bayaǵı qırıq ekinshi jıldaǵı, Tap Stalingradtay bastan ayaq qıyradı.
Genoсidler Fashistten mıń bar ese ótkerdi, Jawızlıqtı shegine, shuq-shuǵına jetkerdi. Óz balların ózleri tanki menen bastırıp, Qanlar keship, qan iship kewillerin yoshtırıp. Okean artı jansızı ekenligin kórsetti,
71
Yushinka hám Mixail bir mektepte er jetti. Ukrainlar bawırım sizler ózbek,qaraqalpaqtay, Orıs penen qanalas gúl jaynaǵan bir baǵday. Qaydaǵı bir jansızǵa erkti berip qoymańız, Eń birinshi doslıqtı, keleshekti oylańız. Alıstaǵı tuwıstan, jaqındaǵı qońısı,
Mıń bir ese abzaldur, usı gáptiń durısı. NATO degen bálege kiriwge hesh talpınba, Awqamlasıń, bawırıń bizler barmız alqımda.
Kórmeyseńbe NATOnıń maqseti hám niyetin, Baǵındırıw, kúl etiw gúlli álem jer betin. Ótken kúni jerińe kálxat yańlı qonadı,
Jeriń menen iynińe qural-jaraq taǵadı. Jatsań qural ústinede, otsań ottıń ishinde, Óz jerińde jetimdey, ayaq-qolıń kisende. Qalıwıń bir oylaǵıl, biradarım bawırım,
Dım qıylansań júgińniń maǵan bergil awırın. Qaydaǵı bir Siriya qolın sozıp atqanda, Nırıqqa sıymas senniki rastanda, xaqtanda. Seniń qural-jaraǵıń wayranadan tabıldı,
Tap Qabıldıń tas penen urǵan yańlı Abıldı. Qońısını qońısı kúnlep, baqlap atqanday, Tuwısqanǵa tuwısqan górler qazıp atqanday. Baslap barlıq báleni jáne jala jabadı, Náhaqlıqtan kewiliń qalay qarar tabadı? Ózin ózi qollaǵan elge jala jappaqta, Ózlerinen basqanı sanayma ya axmaqqa? Ele berin kórmiz aman bolsaq, saw bolsaq,
Námártlerdi, mártlerdi, kimler náhaq, kimler haq. Gaga ele anıqlıq kiritedi buǵanda,
Haqıyqatlıq jer bolmas Rossiya turǵanda. Otaǵası orısım sizge sira gápim joq,
Ózbek, qaraqalpaq bar, dostım bolsın kewliń toq.
1.Siriya prezidenti Asad, bul apatshıllıqqa qattı qıynalıp Rossiya menen doslıqtı bekkemlewge wáde berdi.
2.Cxinvaldaǵı qural-jaraqtıń kópshiligi Amerika iyesi bolıp shıqtı. 3.Gagadaǵı xalıq aralıq sud názerde tutımaqta.
72
Tilegim dus etpe námártke Alla
30-08-2008-jıl.
Jatsam-tursam eki qolım kóksimde, Tilegim dus etpe námártke Alla. Ne etseń Biyrubar óziń erkińde, Tilegim dus etpe námártke Alla.
Haq kókirek penen tiledim berdiń,
Qıyn-qıstaw kúnde járdemge keldiń,
Qulı bop keteyin mártlerdiń, erdiń,
Tilegim dus etpe námártke Alla.
Isimdi salmaǵıl nákáske, páske,
Túsime endirme hátteki keshte,
Din-iymandı bilmeytuǵın bir peske,
Tilegim dus etpe námártke Alla.
Bir kúnde on erkek kórgen qatınday,
Jılıwı joq úpildirik otınday,
Paraxor qazınıń qurǵan sotınday,
Tilegim dus etpe námártke Alla.
Tilimniń tiyegin taydırma haslan,
Haqıyqatlıq ushın bolsada qas jan,
Dúnya ushın ar-namıstı satpaspan,
Tilegim dus etpe námártke Alla.
Saqlaǵıl sıqmardan, saqlaǵıl saqtan,
Saqlaǵıl jaladan, atılǵan oqtan,
Tússemdaǵı eger patshalıq taxttan,
Tilegim dus etpe námártke Alla.
Qayırsız qarınlı baydan saqlaǵıl, Miynetsiz tabılǵan maldan saqlaǵıl, "Ǵayrı-tábiy, iplas oydan saqlaǵıl, Tilegim dus etpe námártke Alla.
73
Watanım
01-09-2008-jıl.
Seniń búgin erkinlik alǵan kúniń Watanım. Keleshekke keń gúzar salǵan kúniń Watanım. Íǵbal-baxtıń shámiraq janǵan kúniń Watanım. Dúnyada bir ármansız bolǵan kúniń Watanım. Máńgibaqıy tariyxta qalǵan kúniń Watanım.
On jetige shıqqanıń ketkeniń be erjetip?
Qıyn-qıstaw kúnleriń ketken bolǵay bir ótip,
Kelgenligiń aylawdan tulpar yańlı dúrletip,
Dúnyada bir ármansız bolǵan kúniń Watanım.
Máńgibaqıy tariyxta qalǵan kúniń Watanım.
On jetide Alpamıs jawǵa sapar etkende,
Qudaysızlar, dinsizler qılıshınan ótkende,
Erlerińe, mártińe dushpan kúshi jetkenbe?
Dúnyada bir ármansız bolǵan kúniń Watanım.
Máńgibaqıy tariyxta qalǵan kúniń Watanım.
Tumaristtey anamız zalım Kirdey shaxlardı,
Arı ushın gellesin qaǵıp alǵan waqları,
Meske batıp basları, sınbadıma saqları,
Dúnyada bir ármansız bolǵan kúniń Watanım.
Máńgibaqıy tariyxta qalǵan kúniń Watanım.
Saqıpqıran Temurǵa perzentligiń aqladıń,
Bas ketsede boyında qaysarlıǵın saqladıń,
Qayda barsań barqulla haqıyqattı jaqladıń,
Dúnyada bir ármansız bolǵan kúniń Watanım.
Máńgibaqıy tariyxta qalǵan kúniń Watanım.
Kimde qáne ámirdey Saqıpqıran baba bar?
Kimde qáne Beruniy, Ulıǵbektey dana bar?
Kimde qáne Buxarday, Samarqandtay qala bar?
Dúnyada bir ármansız bolǵan kúniń Watanım.
Máńgibaqıy tariyxta qalǵan kúniń Watanım.
74
Bir Alanıń qulımız, Muxammedtiń úmmeti, Islam dinin Temurıń jer júzinde gúlentti, Áwlatlarıń dinine sadıq bolıp erjetti. Dúnyada bir ármansız bolǵan kúniń Watanım. Máńgibaqıy tariyxta qalǵan kúniń Watanım.
Dúnya júzlik kartaǵa óz tańbańdı basqan kún, Telpek kókke atılıp kewiler bir yoshqan kún, Alla arshı álanıń esigin bir ashqan kún, Dúnyada bir ármansız bolǵan kúniń Watanım. Máńgibaqıy tariyxta qalǵan kúniń Watanım.
Táriypińe, waspıńa sóz jetkeriw múmkin be? Biyǵárez bir gúllengen miyweli baǵ búginde, Endi hárgiz hesh kimge qullıq etip júginbe, Dúnyada bir ármansız bolǵan kúniń Watanım. Máńgibaqıy tariyxta qalǵan kúniń Watanım.
Kókte quyash tal túste qara bultqa batqanda, Qádiriydi, Sholpandı, Allayardı atqanda, Ólsedaǵı erleriń arın sira satqanba,
Dúnyada bir ármansız bolǵan kúniń Watanım. Máńgibaqıy tariyxta qalǵan kúniń Watanım.
Ótmishińdi eslesem esler awıp ketedi, Seksendegi qorlıqlar qayǵı naǵıp ketedi? «Ózbek isi» á náhaqtan kóksiń jaǵıp ketedi, Dúnyada bir ármansız bolǵan kúniń Watanım. Máńgibaqıy tariyxta qalǵan kúniń Watanım.
Osetindi Gruzin qıyan kesti etkende, Jábir-japa súyekten, jan alqımǵa jetkende, Tuwısqanlıq, doslıqta bizden eller ótkenbe? Dúnyada bir ármansız bolǵan kúniń Watanım. Máńgibaqıy tariyxta qalǵan kúniń Watanım.
Bizler ózi ázelden qan-qanına qarısqan,
75
Eki iyin, eki qol, eki birdey arıspan,
Sóz qozǵawǵa xájet joq tarıyxlardan, alıstan,
Dúnyada bir ármansız bolǵan kúniń Watanım.
Máńgibaqıy tariyxta qalǵan kúniń Watanım.
Áwelinde, hár dayım albırapta qalǵanbız, Nákáslerdi dos deyip janǵa jaqın alǵanbız, Dushpan qaysı, dos qaysı ábden sınap bolǵanbız, Dúnyada bir ármansız bolǵan kúniń Watanım. Máńgibaqıy tariyxta qalǵan kúniń Watanım.
El basshımız el deyip, janın pida etpekte,
Sınaqlardan márdana, mártlik penen ótpekte,
Qádemlerin keń alıp, qolı kókke jetpekte,
Dúnyada bir ármansız bolǵan kúniń Watanım.
Máńgibaqıy tariyxta qalǵan kúniń Watanım.
Dárya kibi tasqınlap tolıp atsań búginde. Qatardaǵı bir narsań jerde qalmas júgińde, Juldız kibi biyiklik, batırlıq bar tegińde, Dúnyada bir ármansız bolǵan kúniń Watanım. Máńgibaqıy tariyxta qalǵan kúniń Watanım.
1.1980-jıllardıń ortalarınan baslap «Ózbek isi» degen sıltaw menen Ózbekstanda Gdlyan hám Ivanov basshılıǵında repressiya júrizildi.
Ómir barı joǵı bes kún dáwrandur
04-09-2008-jıl.
Ólshestirip-shenestirip otırsam, Ómir barı –joǵı, bes kún dáwrandur. Kúnlerge, aylarǵa, jılǵa jetpes san, Bári bir uzaǵı, bes kún dáwrandur.
Azanǵı shıq sáske jetpey kependey, Túnde saǵım bir jılt etip ótkendey, Mal sawdası, qol urısıp pitkendey, Ómir barı –joǵı, bes kún dáwrandur.
Mánzilge jetiwge asıǵıp qattı,
76
Altınǵa bergisiz waqtı qımbatlı,
Samalǵa suwırıp alǵanıń xaqtı,
Ómir barı –joǵı, bes kún dáwrandur.
Insán zatı Adam atadan baslap, Keypi-sapa menen kewilin xoshlap, Waqıttıń ótkenin bilmey ǵoddaslap, Ómir barı –joǵı, bes kún dáwrandur.
Bes kúnlik dúnyada qıldı qırǵındı, Zindanlar qazılıp, darlar qurıldı, Qısqa ómirdi, qısqartıwǵa urındı, Ómir barı –joǵı, bes kún dáwrandur.
Dúnya, dúnya bolıp, kózin ashqalı, Topan sıwı náwpir bolıp tasqalı, Urıs-jánjel, insan kózin ashpadı, Ómir barı –joǵı, bes kún dáwrandur.
Paraxat kúnlerden urıs kóp boldı, Bir-birewge qarsı júris kóp boldı, Aqıl xayran bolıp turıs kóp boldı, Ómir barı –joǵı, bes kún dáwrandur.
Tarıyxqa názer sap qarap otırsań, Urıslar sanına jetpes hesh bir san, Júz jıllap urısıp shıqqanınsha jan, Ómir barı –joǵı, bes kún dáwrandur.
Nege bir-birewge bolar bunsha qas, Nege bir-birewge atar bunsha tas, Nege bir-birewge bolar bunsha nas, Ómir barı –joǵı, bes kún dáwrandur.
Okean artınan bermaǵan kelip, Buralqı iyt yańlı timiskelenip, Urıs otın ashıp júrer kún kórip,
Ómir barı –joǵı, bes kún dáwrandur.
77
Peyiller ne ushın tar boldı bunsha! Nápsiler ne ushın jar boldı bunsha! Júrekler ne ushın qan boldı bunsha! Ómir barı –joǵı, bes kún dáwrandur.
Alanı bilgennen, bilmegenler kóp, Kúndestey bir-birin kúnlegenler kóp, Iymanǵa, insapqa kelmegenler kóp, Ómir barı –joǵı, bes kún dáwrandur.
Sózdiń toq eteri juwmaqqa kelsek, Aqılǵa juwırtıp, oylanıp kórsek, Izinde jaqsılıq qalar eken tek,
Ómir barı –joǵı, bes kún dáwrandur.
Sol ushın qollardı, qollarǵa berip, Kóriskende kúlip, muń yańlı erip, Júrsin kózler bárhá jaqsılıq kórip, Ómir barı –joǵı, bes kún dáwrandur.
Ótip baradı
06-09-2008-jıl.
Hár demiń, hár kúniń ǵániymet bilgil, «Xosh Allayar»-aytıp ótip baradı. Kóshten keyin qalma, asıqǵıl, júrgil, Kútip turmas hárgiz ketip baradı.
Keyin qarawǵa bir mursa bermeydi, Tekte alǵa, mánzil qaray órleydi, Iship turıp ańqa kewip shólleydi, Ómirden bir gerbish ketip baradı.
Dúnya alaqanda turǵan yańlı tar,
Bastan ayaǵına tawlar menen jar,
Kárwandı baslaǵan sol bir qara nar,
Bir kún mánziline jetip baradı.
78
Keshe kórgenińdi búgin kórmeyseń, Búgin, erteń ne boların bilmeyseń, Etek dize jappas hámde sholaq jeń, Ármanda qabırǵań sótip baradı,
Ármanlı dúnya dep aytadı bunı, Kórerge kórk penen joqdur bir sını, Báribir bolasań ólgenshe qulı, Aytqanı gáp-sózsiz pitip baradı.
Aldaydı-arbaydı bawırǵa basıp, Kóksinde kewiliń dáryaday tasıp, Turǵanda iyterip ketedi qashıp, Túlkidey burańlap netip baradı!
Opasız dúnya dep aytadı sonnan, Maqset aldastırıw mánzilden joldan, Qastıńda qanjarı túspes hesh qoldan, Qolaylı payıtın kútip baradı.
Kópler ómir qısqalıǵın umıtı, Tańnan namazshamǵa deyin waqıttı, Alla bergen mártebe hám baxıttı, Ayaq astı etip ketip baradı.
Waqıt aqıl parasattı súyedi, Quran yańlı kárámatlı, kiyeli, Biyxudaǵa kesapatı tiyedi, Bizden qádir-qımbat kútip baradı.
Altınǵa bergisiz qımbat waqıttı, Insan zatı qashan, qay waqta uqtı, Urıs otın jaǵıp qıyrattı, jıqtı, Waqıt tapsa taptap, úytip baradı.
Qırshınınan qıyılǵan bir janlarǵa, San jetpeydi náhaq aqqan qanlarǵa, "Ǵarǵa quzǵın qırlarında, tawlardı,
79
Kózin oyıp, kóksin tútip baradı.
Insapqa sira bir kelmespe adam, Ómirdiń qádirin bilmespe adam, Sira bir urıssız júrmespe adam, Insap, iyman bizden kútip baradı.
Zamana zordiki bla bereme?
08-09-2008-jıl.
Ya Yaratqan Jabbar aytǵıl bir maǵan, Zamana zordiki bola bereme! Aytuwǵa sóz jetpes apatdur jaman, Zamana zordiki bola bereme!
Ózi biylep, ózi taslap otırsa, Birewdi birewge qaslap otırsa, Araǵa málamat taslap otırsa, Zamana zordiki bola bereme!
Urıstı Mixail ózi ǵoy ashqan,
Xalqı ar-namısın ayaqqa basqan,
Bolmas óz-ózine bundayın dushpan,
Zamana zordiki bola bereme!
Qol astında Osetin bir palapan,
Biysharanıń kúnin etip qaraqan,
Kún ara azaplap, kóksin etip qan,
Zamana zordiki bola bereme!
Ázzilerge járdem qolın sozǵanǵa, Jawızlardıń qızıl gúli solǵanda, Haqıyqatlıq qarar tawıp bolǵanda, Zamana zordiki bola bereme!
«Rossiya jawlap alıwshı!»-deyip, Jala, dóhmet jawıp atır keksheyip, Júrse de Qudaydıń márkini jeyip, Zamana zordıki bola bereme!
80