Ibrayim Yusupov - Tanlawli shigarmalarinin 1 tomi

91

Úyrensem, teń-taysız shayır bolarem.

Jat jurtlarda óldi Ovidiy Nazon,

Watan ayralıǵı shayırdı jıqtı.

Zer ya gáwhar emes, qaltasınan soń Túyiwli bir qısım topıraq shıqtı...

Ázelden dúnyanıń isi arasat, Patsha—patshalarǵa keltirer apat. Tek seni áyyemgi altın taxtıńnan

Taydırarlıq kúsh joq, gózzal Muhabbat!

Bazardan birewdi qıdırǵanımday, Men ózimdi geyde izleymen tınbay. Bazda óz-ózimnen kashaman zımırap, Qashıp qutılmassań ózińnen biraq.

Samal gúwlep, bulaq aǵıp qasında,

Kekilik qalǵıp ketti tún ortasında,

Túlkiniń awzında ketken jubayı,

Jáne qaytıp keldi túsinde sonda. . .

Qızǵanısh úsh túrli ireńge iye:

Qara ireńi—dushpanıńnıń peylinde. Qızǵıshı— doslardıń kúnshilliginde,

Aq ireńi—basqalardıń bárinde.

Suwıǵan adamlar—sóngen vulkanlar, Únireygen krater olardıń janı. Kızıqtırmas ózgerisler, zamanlar, Olar endi "o dúnyanıń" adamı.

92

WATAN

Huqıwqı sheklenbegen gózzal húkimdar, Sen kimseń janıma hákimlik etken?

Biz túwe, ne ullı, dana shayırlar Seniń kimligińdi aytalmay ketken.

Bunda ne márdana xalıqlar jasar, Taw kótermes beglik inabatların. Biraq sensiz olar—qanatsız suńqar, Saǵan arnar qaynar muhabbatların,

Hám sennen qúdiretli kúsh-quwat alar.

Miynetten, aqıldan dańq-abıray alǵan

Bunda jasar ne-ne ullı adamlar. Biraq birer naymıt qol qatsa saǵan,—

Shaqırsań, "lábbay" dep, juwırsıp olar,

Kimi attan, kimi taxtınan túsip, Ayıplı baladay aldıńda turar. "Watan" dep otlarǵa túsip hár kisi.

Mıltıqtıń awzına qas qaqbay qarar!

1979-jıl.

MEN QALADA OQÍǴANDA

Sabaqtan kesh shıǵar edik,

Men qalada oqıǵanda.

Kún bata awıldan kelip,

Kúter edi anam sonda.

Paxta zavod diywalına

Súyenip ol turar edi.

Pútkil dúnya qıyalına

93

Men dep jolǵa qarar edi.

Tóbemdi hár kórgen sayın, Bir jıllı sóz aytadı ol. "Sharshadıń aw, aynanayın" Dep basımnan sıypadı ol.

Kayta tuwǵanday quwanıp,

Aldı-artıǵa qaramay aq,

Qarańǵıda qarıwlanıp,

Barar edik jalań ayaq.

Iyt kórinse qarsımızdan,

Qorıqpaǵanǵa usar edik.

Adam shıqsa aldımızdan,

Joldan shetke qashar edik...

Endi bazda mashinalı Ótsem zuwlap sol káradan,

Jelbirep aq oramalı, Meni kútip turar anam.

Hám tóbemdi kórgen sayın, Quwanıp qol bılǵaǵanday. "Sharshadıń-aw, aynanayın!" Dep basımnan sıypaǵanday.

Mart, 1987-jıl.

ISENIM

Gúmbirlisi alıs poligonlardıń Aqsham dóńbekshitip kontinentlerdi, Úrkiter úmitin atar tańlardıń,

Keleshekke bekkem isenimlerdi.

94

O sadıq Isenim—qanatlı tulpar, Seniń júyitkip shabısıńdı súyemen. Úyiriń qay tawda házir, janıwar? Sen jazım bolǵalı izlep júr iyen.

Sen shılbırdı úzip qashqalı beri, Kara tas artında júr seni baǵıp Gúman hám shubhániń ash bórileri. Úrkip kisnediń de, kettiń ılaǵıp...

Sensiz—pıyadaman jolı ónbegen,

Kóp asıw bar, —jayaw qalay asarman? Jańa biyikler bar "ushıp kel" degen, Qanatsız qus bolıp qalay usharman?

Bir—birewge degen bekkem isenim,

Atsań hám qanatsań sen adamlarǵa. Tayǵaqlarda taymas tabanıń seniń, Soldattay sadıqsań qıyın jollarda.

Sen bolmasań, — jıljır ayaq basqan jer, Sensiz—tek búgin bar, erteńler—gúman. Sen sáwleńdi tógip turmasań eger,

Alda jol qatqalaq, tawlarda duman.

Sen barda—qáter joq, múshkiller ansan,

Kewil kepterine tatıwlıq uya. Kóz astınan qarap, qobaljıp insan,

Sanap baspas edi ayaǵın dúnya.

Sen barda,—ellerdiń doslıq baǵında Saz—sáwbet, muhabbet tıyılmas edi. Alımlar atomdı tapqan waǵında,

"Bunnan bomba soq!" dep buyırmas edi.

95

Tınıshlıq—dúnyanıń máqset, tilegi, Ol gúresler óter ústińnen seniń. Haq niyetli insaniyat júregi

Saǵan bildiredi biyik isenim!

O sadıq Isenim,—qanatlı tulpar,

Júyitkip shabısıńdı saǵınaman men. Kaysı tawda otlap júrseń, janıwar? Sharq urıp izlep júr joǵaltqan iyeń.

Insan kewlindegi jasıl otlaqlar

Íntıǵıp saǵınar, shaqırar seni. Zaman jolındaǵı tasqın bulaqlar Sherbet suwlarına qandırar seni.

Kel, men seyisleyin miner aldında, Órsin kekilińdi qızdıń qolları. Gózzal keleshektiń tıń jollarında Jalıńdı tarasın tań samalları!

Oktyabr, 1986-jıl.

GÚZ KÓRINISI

Jıl qusları inturist bolıp,

Hindstanǵa ushıp baratır.

Terimshi gúz ánjamın kórip,

Atızlarǵa qurdı aq shatır.

Salqın lebiz enip jellerge,

"Miynet súygish" nasoslar tındı. Atlanısqa tayar pillerdey

Kombaynlar sapqa dizildi.

96

Gúz boyadı "namazshamlarǵa" Erik baǵdıń usha basların. Shıǵır tallar tınıq suwlarǵa Úńilisip tarar shashların.

"Terim ushın bári tayar! " dep,

Maǵlıwmatlar ketti qalaǵa. Adam barmas bir atız shártek Qańqıyadı qula dalada.

Házirshe júr qol terimshiler,

Bul tek baslaması deskendey.

Avtobuslar kárwanı keler

Qala awıllarǵa kóshkendey.

Defoliaсiya waqtında ótti, Ashıq—jarıq kúnler kóp bolǵay. Jolǵa shıǵar soqbaqtan shette

Ólip atır bir posha torǵay.

Paxtalıqtan qurt izleymen dep, Ólgen sorlı keshe uwlanıp. "Bıyıl plan zor boladı" dep, Brigadir barar quwanıp...

Oktyabr 1984 jıl.

BIR BAXÍTLÍ ADAM BARATÍR…

Telmirip qaraysań aynadan sırtqa.

Bir kisi baratır ǵarbız kótergen,

Jalbır júnli iyti izine ergen.

Sen aynadan únsiz qaraysań sırtqa.

Ústinde gónetoz sport maykası,

97

Balaǵı túriwli, ayaǵı jalań. "Qanday baxıtlısań óziń, háy kisi!" Dep baqırǵıń keler aynadan oǵan.

Hám oylaysań: bálki ol házir sharshap, Liftsiz besinshi qabatqa shıǵar.

Ballar shawqımlasıp ákesin qorshap, "Ǵarbız, ǵarbız!" desip oǵan asılar.

Hayalı nan kesip, qara chay demlep, Juwınǵan erine dasturxan jayar.

Balaları jabırlasıp ǵarbız jep,

Televizor kórip, oynap otırar.

Onıń baǵ—háremi, keń háwlisi joq, Sıbawshı ma yaki sipsekesh pe eken?

Dúnya quwıw menen onıń isi joq, Aylıǵı ushlasbas aylıǵı menen.

Hayalı júrmegen import gilemnen, Qızı apelsindi sortqa ayırmas.

"Piyada oqıwǵa qatnar kishkenem, Oǵan da mashina al" dep buyırmas.

Miynet ırısqısın biymillet tatar,

Hesh kim para bermes pachkası menen. Shiyshe bankalarǵa toltırıp qatar, Aqshası joq iyttiń astına kómgen...

Ar-namısın satıp, janların jaǵıp, Minbegen ol tákabbırlıq taxtına. Hújdan degen kisi esigin qaǵıp, Bastırınıp shıqpas uyqı waqtında.

Bilemen, házir sen kesh árman ettiń: "Bar ataq, mártebe, baylıǵımdı kóp,— Sol ǵarbız kótergen jupını jigittiń

98

Dáwranına almastırar edim" dep...

Telmirip qaraysań aynadan sırtqa. Bir kisi baratır ǵarbız kótergen...

Qolǵa túsken ańday jawız qóz benen Qaraysań temir tor aynadan sırtqa.

Sentyabr, 1985-jıl.

TASQA KÓGERGEN

GÚL

Adam adam bolıp tilge kelgeli, Dástanlar dóretip, kitaplar jazıp, Óz-ózin túsinip bolǵan joq ele, Adam tastan qattı, gúlden de názik.

Insan iynindegi júktiń awırın Artsań, asqar taw da ıńırana baslar. Qus shoqısa Prometeydiń bawırın, Adam tózer, lekin tózbeydi taslar. Sol qara taslardı jarıp báhárde, Ósken gúldi qórip janıń qulazıp, Maqtanıp, eljirep oylarsań hám de: "Adam tastan qattı gúlden de názik".

Brestte tas erip, temir taplańdı, Sońǵı demge deyin shayqastı soldat. Karbıshev muzladı, Gastello jandı, Táslim bolǵanda da tas penen polat. Biraq máńgi tariyx tasına olar Mártlik otı menen kettiler jazıp,— Bul jazılǵan bes sóz bılay oqılar: "Adam tastan qattı, gulden de názik."

99

Insan kewlindegi miyrim—shápáát Eger quyash bolsa, tas gúller edi.

Aǵar dárya bolsa ıshqı-muhabbat, Dúnyada shól kalmay gúllener edi. Sońǵı nanın berip óz joldasına, Adam jıǵıladı júregi sazıp.

Jazsan arzır onıń qulpı tasına: Adam tastan qattı, gúlden de názik".

Doslıq, miyrim ushın keń qushaq ashqan

Bul zamanda ozıq aqıl-zeyinler.

Ot hám suw, pal hám uw tabıstı qashshan, Tabısalmay atır biraq peyiller.

Olar Xirosima hám Osvenсimdi

Dúnyaǵa tańbaqshı aqıldan azıp. Qıyraǵan tirshilik taxtına hám de "Adam tastan qattı... "dep qoymaq jazıp.

Kewil—bir gózzal baǵ, tárbiyat etip, Tatlı miywasın jep, aralaw múmkin. Bir jıllı júz benen waqtın xosh etip, Bir jaman sóz benen jaralaw múmkin. Gúllensin dep insan kewliniń baǵı, Baǵman gúl egedi táńirge jazıp. Gúldi jenship keter maldıń tuyaǵı,

Al adamnıń kewli gúlden de názik.

Adamzat dúnyaǵa kelgeli beri, Jaqsılıq-jamanlıq oyının oynap, Kimligin túsine almay ózleri,

Kansha kitap jazar basların qıynap. Adamzattıń minezlemesin maǵan Dál, tolıq súwretlep ber dese jazıp, Aytar edim xalıqtıń naqılın oǵan: "Adam tastan qattı, gúlden de názik."

100

may, 1982-jıl.

PÁLEKLI QOSTA TÚNEW

Wa jolawshı, uyqıń qattı eken dım:

Jaslay. jatıp, qartayǵanda oyandıń.

A.S. Pushkin.

Tań sáhárden jolǵa túsemiz jáne.

Uyqıńdı pitirip al, janım, qáne.

Jas uyqı tez qanbas.

Qarama maǵan,

Men kóp uyqlaǵanman óz ómirimde,

Uyqıńdı gúzeter juldızlar shamı.

Qanıńday lázzetli jazdıń akshamı.

Qosbaqqısh ǵarrınıń gápi tawsılmas,

Jıynaǵansha usı palız baqshanı.

Uzamay ay batıp, túser qarańǵı,

Dúz uyqısı emler kewil jarańdı.

Miyzan tússe kerek, hawa tońazıp,

Jaqsılap qımtayın peshexanańdı.

Tútinlik salǵanım, Shılım shekkenim,

Jáne uyqısızlıq atın jekkenim.

Súrilmegen qıyal,

Oylanbaǵan oy,

Jazılmaǵan qosıqlarım kóp meniń...

Muhabbat hám qosıq—azaplı árman,

Sol eki esikte óliwge barman.

Jol sharshatqan jas uyqıńdı gúzetip,

Tań atqansha qosıq oylap shıǵarman.

Samal qosıq penen tınıs alǵanday,

Juldızlar da qosıq bolıp janǵanday.