чи өртә үлдвч», - гидм мана зәрм гергчүдт. Тиигәд авц уга болад, өртә үлддг билә. Не, тернь бас харһад бәәнә...

Не, тер «Әәлдхин зәрлглә» мел яахин арһго харһад бәәһәд бәәвә гихлтә болҗана.

Цаарань келнә «Әәлдхин зәрлгт» иигҗ: «Ичр-һутран геехт, - гинә. - Эк үрән таньшго, - гинә. - Өргн таңна заарх, - гинә. - Кень залу, кень баавһа тас медхн угат, - гинә. - Баавһа улс залу күүнә хувц үмсх», - гинә.

Не, тернь ода эн цагий? Эк үрән таньҗ чадҗахшм. Ода түд дүңгә әср-андн болҗана. Өргн таңна гисн баавһа залу хойр салҗах йовдл. Ода юн гихв, тоота өрк-бүл хамдан бәәнә гихлә, тас худл биш. Ичр-һутрнь йирин кезәнә геедрснь бас яһҗ худл гихв. Эн хәльмгин «Әәлдхин зәрлг» орсд бас бәәнә «век бесстыжий» гиҗ. Тиигхлә тер «Әәлдхин зәрлгин» йисн үйдән йир хол болад үзгдхш гидгтн ода эн цаг болҗана гиҗ тоолх кергтә. Иигәд чилнә.

4. Кезәнә яһҗ нег лам дордын орнд одсна тускар

Нег дәкҗ нег лам келнә хурлд бәәсн ламнртан: «Би һурвн өдр унтхв, тадн нама бичә көндәтн», - болна.

Не, тиигәд кевтнә, күн көндәхш ламиг. Эн дордын орнд одна. Цогцнь кевтх, сүмснь бийләһән бас нег залуг дахулад йовна. Бас тиигәд үкүләд, сүмсинь дахулҗ йовхов.

Не, тенд ирнә, мел хур шееһәд орҗана. Не, эдн йовадл йовна. Хаалһин нег бийднь нег гергн сууна. Бий деерән негл арс көдрчкәд, мел гертән суусн әдл бийнь хурт норҗахш. Невчк цааран йовхла, нег гергн бий деерән тавн арс көдрҗ, тер бийнь чиигтә шашг - тас тер арсднь энүнд тус болҗахш.

Не, йовад, эдн ирх һазртан ирнә. Нег ик ишкә гер дотр үкр чиктә хан суудг болна. Өөрнь нег эмгн долан цаһан дер деер иигән- тиигән көлврәд бәәдг болна, һазань нег гергн герт орхар седхлә, шулмс энүг шилврәр шилврдәд орулҗахш.

Не, лам залу хойр орад ирнә. Лам үкр чиктә хаанд келнә: «Би иим кергтә болад ирв, - гинә. - Энд мини дүм бәәнә. Би харһхар седләв», - болна.

20

Не, хан нер-усинь сурад, медәд келнә: «Не, тиим һазрт одад, тиим күүнд кел: «Нама илгәвә ги», - болна.

Не, лам залутаһан ирнә. Тер күнь келнә: «Тана дү көдлҗ йов- на. Кен түүнә көдлмш кехм?» - болна.

Лам келнә: «Ай, мел эн залу одад сольх нег арвн - арвн тавн минут», - болна, ну, как свид[ан]ие.

Не, залу йовна шулмиг дахад, эн дүнь ик бочкта ус зөөҗ йовҗ.

Не, дүүг сулдхад, ламд авч ирнә. Залу ормднь ус чирнә. Эх, тер бочкинь дааҗ чадад, залу зогсна. Энүг шулмс ик маляһар өгәд, даларнь цокна.

Не, цагнь чиләд, дүнь ирнә. Залу ламдан ирнә. Не, эн хойр хәрх болна. Одак хаалһарн йовна, тиигәд эн залу сурна ламас: «Ай, саахнда маниг ирҗ йовхд эн хаалһ деер нег гергн ик хур дотр негл арс көдрчкәд, гертән суусн әдл суудмби? Бас нег гергн тавн арс на- ачкад шашг болад нордмби? Яһад тиигҗәхмб?» - гинә.

Тиигхлә лам келнә: «Терч аңчнь* эн болна. Эн әмд саамдан күүнд юм өгхләрн, хармнҗ өгдм биш, - гинә. - Тер тавн арс на- асн гергн, байн баавһа, нег угатя гергн ирәд, нег девлин цөөкн арс өгхнчи, үвл болҗ йовна, көвүм-күүкн нүцкн гихлә, арсн дала бийнь үүлтә юмсас яһҗ хөөһхмб гиһәд хармнҗаһад өгсн арснь ода эн төрлднь тер авсн улс хәрү өгсн бийнь, мел эн баавһад төрүн тус болҗахш болна. Тер нег арс наасн баавһа хармнлго чик седкләсн өгсн болад, мел гертән суусн әдл сууна», - гинә.

Тиим юмн болдгчн. Иткхд берк.

Не, тиигәд гертән ирәд, сө ирҗ, лам эн залуг нег үмкә гидг нүкәр түлкәд бәәдгчн, залу оршгоһар седәд, хооран цухрад бәәнә. Лам залуг цокад, күчәр түлкәд орулна. Тиигәд залу әмдрәд сернә. Тернь энүнә цогцнь бәәҗ, лам бийнь орхов тер үмкә нүкәрн. Тиигәд һурв хонад, лам серәд, удлго мөргүл болна.

Ик Мәәдр сарин арвн тавн дала әмтн мөргүлд ирнә. Тиигәд эн лам эн хамг үзсн юман әмтнд келҗ өгч. Нама худл келҗәнә гихлә, эн Манҗ-Санҗас суртн. «На, киилгән тәәләд үзүл, - гинә, - далан, яһҗ чамас шулмс маляһар цоксиг». Манҗ киилгән тәәлнә, далнь мел кесг малян ик-ик шарх болна. Тиигҗ әмтиг иткүлҗ.

Тер эмгн долан дер деер көлврснь - эн эн һазрт долан көвү һарһсн ачта болад, тиигҗ көлврҗәдгчн. Тер гер орулго бәәсн гергн эн җирһлд тас үр эс һарһсн төлә. Тиим ик килнцтә болна.

21