өгәд, хәнцчкәд*, дәкәд хөөнь оңдан күүнд дуран өгәд салцхана, кедү эк үрн хоорндан хордаһад экән-эцкән өшрәнә.

Эн учрас би саннав: «Мел эн ламнрин келсн үг һучн һурвн өш, эс гиҗ һучн һурвн иньг гисн мел харһна», - гиҗ би саннав. Йир бичг-бурхнд худлго, гиҗ би ухалнав. Не, иигәд эн тууҗ чилнә.

8. Япона туск тууҗ

Кезәнә нег хотн әмтн хавр болад, тедн маларн идг хәәһәд, нүүһәд һарна.

Тер хотнднь нег гелң хойр манҗтаһан, нег хәәс тулһинь бәрдг бертә үлднә. Эн берд хойрта-һурвта бичкн көвүн бәәҗ. Нег дәкҗ бер әмтәхн уснд одна. Хойр суулһ уньнд үүрәд, әмтәхн уснь холд бәәҗ, 4-5 км. Тиигәд гелңд келнә: «Та багшин зергәс, эн көвү хәлән бәәтн, би уснд однав, - гинә. - Эс гиҗ эн нама дахх, тиим холд муурад, нанд дәәсн болх», - гинә.

Не, багшин зергәс келнә: «Тиим, тиим, терчн мел чик. Үлдг, би хәләҗәсв», - гинә.

Не, бер йовҗ одна. Үдү-түдү болҗаһад, багшин зергәс келнә: «Ай, хойр манҗ, тер көвү хәлән бәәтн», - болна. Түдү болҗаһад гелң сурна: «Не, манҗнр, одак көвү хәләтн», - гинә.

Тер хойр манҗнь келнә: «Я-а, багшин зергәс, көвүн уга болҗ оч», - гинә.

Гелң келнә: «Яһад? Я-а, яһлав, иигән-тиигән гүүһәд хәәтн», - болна. Манҗнр тиигән-иигән йовад, уга болна. Нам гергн ирх цагнь болҗ йовна. Багшин зергәс, манҗнр хәәнә, хәәнә көвүн уга. Я-а, ода яахм, гелң сүмсн уга нам ода, әәҗәнә. Я-а, дәрк, бер күрч ирх, көвүнь уга, юн гиҗ келхв. Ода юн авад йовҗ одва гихв тер көвүг болад, нам ухан олдҗахш. Гелң сурна: «Бер үзгдни?», - гинә хойр манҗас.

Манҗнр келнә: «Ик тендәс нег хар толһа үзгднә, бер бәәдлтә. Әрә-әрә нег баран тер талас үзгднә», - болна.

«Не, теңгрм цокчква, яһлав, шулун невчкн һуйр элдтн», - гинә гелң. Хойр манҗ шулун невчкн һуйр элднә. Гелң тер һуйрарнь

34

бичкн көвү кеһәд, үләһәд, мел тер көвүнәс йилһҗ авч болшго көвү кечкнә. Көвүн гер дотр үг келәд гүүҗәнә.

«Не, ода бас хәләтн, - гинә гелң. - Бер аашни угай?», - болна.

Хойр манҗ келнә: «Я-а, бер аашна, көвүнь өөрнь дахҗ бас аашна», - гинә.

«Я-а, яһлав, ода яахв энүг» гиһәд гелң түрнә. Тер хоорнд бер ирнә, көвүн өөрнь гүүҗ йовна. Гелң келнә: «Я-а, яһлав, бер, яһснчн энв, көвүһән үлдәх болчкад авад йовҗ одсн болдмчи? Ода би энүг яахв, дәрк, дәрк, ямаран килнц. Ода аврх кергтә», - гинә.

Гергн келнә: «Я-а, багшин зергәс, нанд өгтн. Ямр учр нанд хойр көвүн болг нам ах-дү хойр болх. Сән болх», - болад бер эрәд сурна.

Не, гелң берд өгнә: «Не, тиимчн болтха» гиһәд.

Не, тиигә бәәтл намр болад, нүүсн хотн хәрү нутгтан нүүҗ ирх болад, нег күн ирәд тиигҗ келнә: «Не, бидн ода аашнавдн хәрү», - гинә. Тер хоорндан берд хойр көвүн бәәхинь үзчкнә.

Не, тер хотндан одад келчкнә: «Я-а, тер гелңтн берд бас нег көвү кечкиҗ. Бер хойр көвүтә болҗ оч», - болна. Я-а, яһлав, отг- нутг бунт татна. Мә чамд, хоҗһр багшин зергәс ямаран ик килнц: бер хот-хол кех гичкәд, тенд бийнь тенүлә унтад көвү кечкҗ. Эн хоҗһриг дәәләд, булад, уга кехм, манд иим килнцтә гелң керго бо- лад, дә босхад аашна.

Манҗнр сүмсн-сүр уга. «Я-а, я-а, маниг алхар, булхар дә бос- хад аашна», - болна.

Тиигхлә гелң келнә: «Төрго бичә әәтн. Мел әәх юмн болхго. Шулун йовад невчкн хулс хоюрн теврәд авад иртн», - гинә.

Хойр манҗнр гүүһәд һолас неҗәд тевр хулс авад күрч ирнә. Гелң келнә: «Не, энүгән гер эргүләд, хойр-һурвн бүсләд хатхчктн», - гинә. Манҗнр тиигәд хәльмг герән хойр-һурв бүсләд хатхчкна. Багшин зергәс үләчкнә. Одак хулсдуднь церг болад, «дәәлдх дән әлд, ноолдх нойн әлд» гилдәд, буута-җидтә болна.

Тиигәд тер аашсн орн-нутган дииләд, гелңгин ормд Япона орн-нутг болад үлдҗ гиҗ чилнә.

Япона әмтн сөөднь ю зүүдлнә, тенүгән өрүнднь босад кечкдг. Тиим һавшун тө ухата әмтс* болдгчн гиҗ тууҗд келгддгчн. Не, иигәд эн тууҗ чилнә.

35

36