3.- Сурет. Бөлшектер біріктірмелерін графикалық бейнелеу:

а - біріктірмелер бөлшектерінің схемасы; б - біріктірмелер бөлшектерінің дәлдік шек шектерінің орналасу схемасы.

Біріктірмелер бөлшектерін графикалық бейнелеу, тесіктің және біліктің шектік мөлшерлер салыстырмалы байланысын жеңіл түсінуге, керу мен саңылау дәлдік шектерін анықтап, есептеуді жеңілдетуге мүмкіндік береді 3..-сурет, а. Ең жоғарғы және ең төменгі шектік мөлшерлер арасы штрихталған аймағы дәлдік шек шегі деп аталады; оның биіктігі дәлдік шекке тең. Бірақ бұндай схема қаншама көрнекті болса да, нақтылы мөлшерлер, ауытқулар және дәлдік шектер мәндері аралықтарының әр түрлі болуынан масштабпен сызу өте қиын. Онымен қоса өте күрделі. Сондықтан практикалық өнөріс жағдайда дәлдік шек шектер шегі схемасының жеңіл түрін қолданады 3.-сурет, б­ мұнда шектік ауытқулар есептеу басына нөлдік сызық қабылданған, нақтылы мөлшер жағдайына сәйкес келетін.

Нөлдік сызықтан масштаб бойынша шектік ауытқулар салынады; оң таңбасымен - жоғары, сол таңбасымен - төмен ауытқуларды анықтап - дәлдік шектер шек шекара координаты мәнін нақтылы мөлшермен салыстыру арқылы. Бұндай схема бойынша тесік пен біліктің шектік мөлшерлерін, дәлдік шектерін, саңылауларын және керулерін жеңіл анықтайды.

Мысал ретінде . а-суретте біріктірмелердің дәлдік шек шеттерінің орналасу схемасы көрсетілген, саңылау қондыруымен, мұнда цифрмен дәлдік шек шеттері қасында білікпен тесіктің шектік ауытқулары микрометрмен белгіленген. Бұл біріктірме үшін, схема бойынша төмендегідей анықталуы мүмкін:

.. сурет. Дәлдік шектер шегі схемасының орналасуы:

а - қондыру саңылаумен;б - қондыру керумен.

D_ЕЖ  40,025 мм; T_D  25 мкм;

D_ЕТ  40,000 мм; T_d  25 мкм;

d_еж  39,975 мм; S_ЕЖ  75 мкм;

d_ет  39,95 мм; S_ЕТ  25 мкм.

. б-суретте жоғарғыдай біріктірмелердің дәлдік шектер шегі орналасу схемасының керумен қондыруы бейнеленген.

D_ЕЖ  50,039 мм; T_D  39 мкм;

D_ЕТ  50,000 мм; T_d  39 мкм;

d_еж  50,109 мм; N_ЕЖ  09 мкм;

d_ет  50,070 мм; N_ЕТ  3 мкм.

3.4. Сызбада мөлшерлердің шектік ауытқуларын жүргізу

Машина құрылысында сызықтық мөлшерлер және шектік ауытқулар қысқартылмаған белгілеуімен сызбада миллиметрмен көрсетіледі.

Шектік ауытқуларды жүргізу ережесі МЕСТ .37- белгіленген, КҚБЖ конструкторлар құжаттарының бірыңғай жүйесі кіретін.

Шектік ауытқуларды таңбасымен нақтылы мөлшерден көрсетеді, жоғарғы ауытқуды төменгінің үстінде орналастырады 3.4-сурет, а. Шектік ауытқулардың нөлге теңін көрсетпейді, орнын бос қалдырады 3.4-сурет, б

3.4-Сурет. Шектік ауытқуларды сызбада белгілеу

Дәлдік шектер нөлдік сызыққа салыстырмалы тепеөтең орналасқанда ауытқулардың абсолюттік мәндері  таңбамен бір-ақ рет көрсетіледі, бұл жағдайда ауытқу шрифтісінің биіктігі нақтылы мөлшер шрифтісі биіктігімен бірдей болуы керек 3.4-сурет, в.

Ауытқуларды цифрлардан кейін оң жақтарынан нөл қойылмайды. Егер жоғарғы және төменгі ауытқулардың цифр сандарының мәндері әр түрлі болса, бос орынды оң жақтан нөлмен толтыруға болады 3.4-сурет, г.

Бөлшектер мөлшерлерінің шектік ауытқуларын құрастырма сызбада дробь түрінде көрсетеді, алымында тесіктің шектік ауытқуларының сандық мәндері, ал бөлімінде біліктің шектік ауытқуларының сандық мәндері.

Құрастырма сызбада сандық мәндерін көрсеткенде, 3.5-сурет көрсетіледі қай ауытқу қай бөлшекке жататынын көрсетуге болады 3.5-сурет, б және в.