45 Жинақтық киниматикалық картаны құрастырғанда қолданылатын шартты белгілер

Бірқалыпты циркуляциялық кезеңіндегі макропроцестерді бөлу арқылы жүзеге асырылады. (ЭСП немесе н с кезең). 3-7тәуліктік болжауға қолданады. Жиынтық-кинематикалық картаны құрағанда жер беті картасының 03 уақытындағы мәліметтермен құралады. Атмосфералық процесстерін өңдеуде жиынтық-кинематикалық картасы қолайлы болып келеді. Яғни антициклонмен циклонның барлық эвалюциясын белгілі аудан бойынша өтуі анық көруге болады.

Жиынтық-кинематикалық картаны құру-н.с.кезеңнің бәрінші күнінен басталады. Геграфиялыө картада барикалық алқаптың орналасу ошағына байланысты нүкте қоюдан басталады. Одан кейін соның жанында күндер түсіріледі. Жиынтық-кинематикалық картаны тұрғызуда келесі шартты белгілер қолданады: ○-1-антициклон,өзінің қарқындылығын сақтайтын немесе күшейтетін.○- 2-гребень (жота); дөңгелек жан-жағынан төрт сызық сызыңдар 3 –ол жота ядросы. Бұл белгі 2-ші белгі сияқты қойылады. -○- -4-жоғарғы қысым перемычкасы. ●-5 циклон. 2-антициклонның белгісі сияқты сызыңдар бірақ ішін бояңдар!-6 фронттағы толқын. 3антициклон сияқты сызыңдар ішін бояңдар-7- толушы циклон. Іші боялған дөңгелек сызығы төмен қараған-жыра. Белгілі уақыт аралығындағы циклонмен антициклондарды жотаны түсіріп аламыз.

46 Карта-схемаларды құрастырғанда қолданылатын шартты белгілер

Бұл картада жиынтық кинематикалық карта ұқсап демаркационды сызықтар жүргізіледі. Мұнда ауа ағындарының тұрақтылығын анықтап ауыспалы аймақпен (перебойные поля) бөлінеді. Карта –схеманы нағыз сиоптикалық кезеңге немесе алдағы сиоптикалық процестердің дамуын анықтау үшін жасалынады. Схема карттасын құру үшін келесі шартты белгілер қолданады:

-демаркационды сызық

---- -перебойного поляның демаркационды сызығы

Антициклон траекториясы

Бұзылған антициклон траеториясы

Жота мен ошақтардың траекториясы

Антициклон құрылу ауданы

Дамыған циклон траекториясы

Толған циклондар траекториясы

Жеке циклонмен жыраның траекториясы

Негізгі циклонның құрылу аймағының траекториясы

Берілген уақыт аралығындағы циклонмен антициклондардың схема картасындағы өзгерісін көре аламыз. Осында циклондардың траекториясын қызылмен және антициклонлды көкпен бояймыз. Барикалық құрылымның траекториясы ауыспалы аймақта қифлысуы мүмкін.

47 А.Л Кацтың жалпы индексі оның мағнасы

Атмосфералық циркуляцияны есептеу үшін бірнеше индекстер қолданған. А.Л Кац индексі ең қолайлы болған. Бұл бойынша меридионалды және зоналды градентті анықтаған. Зоналды циркуляцияны есептеу үшін 1градус мбар бойынша меридионалды градиентті А.Л Кац бойынша келесі формула бойынша есептеген:

=

Меридионалды циркуляция үшін келесідей формуламен анықтауға болады:

Мұнда b-интервал, изобара жүрісі болып табылады. i-меридиандар саны,

-меридианалды градиенттердің арасындағы қысымның параллельді жүрісі,

j-параллель саны, зоналды градиенттер параллелдер n-меридиандардың изобармен қиылысу күндері,m-параллельді қылысу күндер саны,k=1/ -түзету коэффицентті. Индексті есептеу үшін ауа ағындардың бағытын ескереді. Батыстан шығысқа немесе оңтүстіктен солтүстікке-оңды деп саналады. Ал шығыстан батысқа немесе солтүстіктен оңтүстіккее бағытын теріс деп саналды. А.Л Кац индексі 35-70градус аралығындағы циркуляцияны есептеуге арнаған. Атмосфералық процесстер бір уақытта төменгі және жоғарғы ендіктерде айырмашылығы көп болғандықтан 35-70градус аралығы сай келеді деп санаған. Жарты зоналарға 35-52 және 52-70градус жатады. Есетеулердің А.Л Кац индексі бойынша зоналдыны бағалау критериийінде болуы керек. Есептеулер нәтижесі бойынша меридионалды типке жататын болса, тең келеді. Ал зоналды болса тең келеді. Осы бойынша атмосферадағы процесстердің меридионалды және зоналды процесстерін ажыратамыз.А. Л. Кац индексі – циркуляцияның қарқындылығын сипаттау үшін универсальды индекс болып саналады. Оңтүстіктен солтүстікке қарай жəне солтүстіктен оңтүстікке қарай тасымалдануды бөлек санауға болады, немесе жиынтық меридиональды ауа алмасуды есептеуге болады. Зональды индексті де сөйтіп санауға болады. Индекстің əртүрлі қиюласулары ұсынылған, оның ішінде процесстерді зональды жəне меридиональды түрлеріне бөлетін жалпы индекс: J’ = JЗ / JМ. Индекстің осы жүйесі көптеген зерттеулерде жəне ұзақ мерзімді болжаулардың тəжірбиесінде кең қолдануда.