12 Билет

1. Яраткан язучың турында сөйлә.

2. Дустыңа туганнарына кунака баруы турында сораулар бир.

3. Текстны сәнгатьле итеп укы, калын хәрефләр белән бирелгән сүзләрнең антонимнарын әйт.

1. Яраткан язучым

Фәнис Яруллин 1938нче елда Татарстанның Баулы районында туган. Булачак язучы туган як табигатенә балачактан ук сокланып үскән.

Сигезьеллык мәктәпне тәмамлагач, Фәнис Яруллин « Татнефть» берләшмәсендә монтер булып эшли башлый. Хәрби хезмәткә алынгач, ул укчы- радистлар әзерли торган авиация мәктәбенә эләгә һәм анда җиңел атлетика белән ныклап шөгыльләнә. Кызганычка каршы, физик күнегүләр башкарганда, ул турниктан егыла һәм имгәнә. Шул көннән бирле Фәнис Яруллин урын өстендә.

Павел Корчагин образы белән рухланган егет үзенең бөтен тормышын һәм көчен әдәбиятка багышлый. Аның китаплары әдәбият сөючеләр арасында зур уңыш казана. 1995нче елда «Җан авазы» исемле китабы өчен Фәнис Яруллин Татарстанның Габдулла Тукай исемендәге Дәүләт премиясенә лаек була. Фәнис Яруллинга әдәбият өлкәсендәге уңышлары өчен «Татарстан Республикасының атказанган мәдәният хезмәткәре» дигән мактаулы исем бирелә. Ул шулай ук Халыклар дуслыгы ордены бел н дә бүләкләнә. Хәзерге вакытта шагыйрь иҗат эшен дәвам итә, яңадан – яңа шигырьләр, повестьлар яза. Ул – 30дан артык китап авторы.

2. – Син кемнәрдә кунакта булдың?

- Алар сиңа кемнәр?

- Ни өчен аларга кунака бардыгың? Әллә бәйрәмгә бардыгызмы?

- Кунакта сиңа ошадымы?

- Син анда кемнәр белән очраштың?

- Аларның өйләре зурмы?

- Гаиләләрендә ничә кеше?

- Балалары бармы? Ничә?

3. Кыш көне иде. Көннәр салкынаеп китте. Суык бабай стеналарга китереп суга, шарт – шарт итә. Урамга чыксаң, борынны чеметә.

Кошларның хәле бик авырайды. Аларга ашау табу кыенлашты. Беркөнне Әнисәләрнең тәрәзәсенә бер песнәк килеп кунды. Тәрәзә пыяласын чукырга тотынды.

- Әни, песнәк нигә тәрәзәне чукый? – дип сорады Әнисә.

- Күрәсең бит урамда нинди салкын. Аның ашыйсы килгән, - диде әнисе.

- Алайса, мин аны ашатыйм, диде Әнисә. Ул форточканы ачты да бер кисәк май куйды. Песнәк бик шатланды. Канат кагып, Әнисәгә рәхмәт әйтте. Күз ачып йомганчы майны ашап бетерде. Шул көннән бирле песнәк бер вакытта тәрәзәгә килеп куна торган булды. Аннары ул ачык тәрәзәдән өйгә дә керә башлады.

13Билет

1. Бөек татар шагыйре Габдулла Тукай турында сөйлә.

2. Сыйныфташыңа спорт төрләре, Олимпия уеннары турында сораулар бир.

3. Текстны сәнгатьле итеп укы, хәл фигыльләр булган җөмләләрне тап һәм тәрҗемә ит.

1. Бөек татар шагыйре Габдулла Тукай

Шагыйрьнең туган ягы – матур табигатьле Казан арты. Ул 1886нчы елның 26нчы апрелендә хәзерге Арча районының Кушлавыч авылында туа. Әтисе мулла була. Габдуллага дүрт ай ярым булуга, ул үлә. Әнисе, анны Шәрифә исемле карчыкка вакытлыча калдырып, Сасна авылы мулласына кияүгә чыга. Менә шуннан шагыйрьнең авыр тормышы башлана. Габдулла авыр язмыш кичерә: ятимлекләр, фәкыйрьлекләр, кимсетүләр…

1895нче елны Габдулланы әтисе ягыннан апасы Уральск шәһәренә алдыра. Анда ул мәдрәсәдә һәм бер үк вакытта өчеллык рус мәктәбендә укый.

Уральск – шагыйрьнең журналист һәм шагыйрь буларак танылган урыны. Монда аның шигырьләре басыла башлый. Бу чорда Габдулла Тукай төрле әдәби журналларда эшли.

1905-1907нче елларда анны Казанда, Оренбургта, Петербургта яхшы белә башлыйлар.

Габдулла Тукай 1907нче елның көзенә чаклы Уральскида яши, аннан Казанга килә һәм гомеренең соңгы көннәренә кадәр Казанда булла. Сигез ел буена иҗат итү чорында у лун мең юлдан артык шигырь, иллегә якын басма табак проза әсәре язарга өлгерә.

Татар халкының Габдулла Тукайга хөрмәте бик зур. Казанның уртасында шагыйрьгә һәйкәл куелган, туган авылы Кушлавычта, Кырлайда аның истәлекләре музейда кадерләп саклана. Шигырьләре – җырга, әкиятләре балетка әйләнде. Габдулла Тукай турында поэмалар, драмалар, романнар, симфонияләр языла.

2. - Син нинди спорт төрләре белән кызыксынасың?

- Ә үзең шул спорт төре белән шөгыльләнәсеңме?

- Синең ярышларда катнашканың бармы?

- Син быел узган Олимпия уеннарын карадыңмы?

- Сиңа кайсы уен төре ошады?

- Быел Олимпия уеннары кайда узды?

- Россия спортчылары медальләр алдымы?

- Татарстан спортчылары Олимпиадада катнаштымы?

3. Габделәхәт бабай авыл читендә яши, бал кортлары белән мәш килә. Бабайның оныгы Әхәт, ике көннең берендә, бабасы янына килә. Бал ашарга. Ипигә ягып, ипигә якмыйча, чәйгә салып, чәйгә салмыйча… Бабай, Әхәтне күргәч, кулларын сузып күрешә.

- Кара, кара, кем килгән. Әхәт килгән. Мактап кына йөрисең икән, әле генә җып- җылы бал суырттым…. Утыр, утыр, чит кешедә түгелсең бит- бабаеңда кунакта. Шулай булгач, куркак булма, кунак бул.

Шулай дия-дия, Габделәхәт бабай Әхәтне өстәл янына чакыра. Аннары өстәл астыннан артсыз урындыклар чыгара….

Әхәт, бал сүзен ишетүгә, иреннәрен ялый башлый.

- Мин теге… юл өсте генә…

- Юл өсте шул, - ди бабай. – Юл өсте булмаса, кермәгән булыр идең. Утыр әйдә, утыр.

Бабай урындыкның тузаннарын сөртеп ала. Һәрвакыт шулай…