16 Билет

1. Татар композиторларының берсе турында сөйлә.

2. Әниеңне (әбиеңне апаңны һ. Б. Халыкара хатын – кызлар көне белән котла.

3. Текстны сәнгатьле итеп укы, бәйлек һәм бәйлек сүзләр булган җөмләләрне тап, тәрҗемә ит.

1. Татар композиторларының берсе

Танылган композитор Фәрит Яруллин- татар милли балетына нигез салучы. Ул 1914нче елда Казанда туган. Аның әтисе күренекле халык музыканты Заһидулла Яруллин булган. Кечкенә чакта ук Фәрит Яруллин әтисе кебек оста музыкант булырга теләгән. Башта аны әтисе фортепианода уйнарга өйрәткән. Соңыннан Фәрит Яруллин Казан музыка техникумында укыган, Казанның мәдәни тормышында актив катнашкан.

Техникумнан соң Мәскәү консерваториясендә укуын дәвам иткән. Биредә ул татар опера студиясендә белем алган.

1939нчы елда Фәрит Яруллин бөек татар шагыйре Габдулла Тукайның «Шүрәле» поэмасы буенча музыкаль әсәр яза башлый. «Шүрәле» балеты 1941нче елның августында Мәскәүдә татар әдәбияты һәм сәнгате көннәрендә куелырга тиеш булла. Ләкин 1941нче елның июнендә Бөек Ватан сугышы башлана, һәм Фәрит Яруллин фронтка китә. 1943нче елда лейтенант Фәрит Яруллин батырларча һәлак була.

Фәрит Яруллинның иҗат гомере кыска булса да, аның исемен халык онытмый.

2. Кадерле әнием!

Сине Халыкара хатын – кызлар көне белән котлыйбыз.

Март кояшы кебек юмарт та син,

Умырзая кебек гүзәл дә.

Тыныч тормыш, сәламәтлек сиңа,

Без калабыз шундый теләктә.

3. Авылда.

Минем әбием шәһәр кебек авылда яши. Авыл шәһәрдән ерак түгел. Без каникулда әбием янына кунака кайтабыз.

Авыл тау астында урнашкан. Тауда калын урман үсә. Җәй көне урманда Кызыл төймәләр шикелле җиләкләр пешә. Тау астында чишмә ага. Аның суы чиста, салкын боз кебек.

Авыл янында тирән елга да бар, анда балык күп. Без җәй буе елгада су коенабыз, балык тотабыз. Әбиемнең өе агачтан салынган. Өй янында зур бакча бар. Анда алма, чия, карлыганнар үсә.

Җәй көне авылда әби өчен эш бик күп. Шуның өчен мин әбиемә һәрвакыт булышам: су китерәм, яшелчәләргә су сибәм, утын ярам.

17 Билет

1. Татар рәссамнарының берсе турында сөйлә.

2. Сыйныфташыңа музейга баруы турында сораулар бир.

3. Текстны сәнгатьле итеп укы, шарт фигыльләр булган җөмләләрне тап һәм тәрҗемә ит.

1. Татар рәссамнарының берсе

Харис Якупов Казанда туа һәм анда сәнгать училищесын тәмамлый. Күренекле рәссамга фронт кырларында да булырга туры килә. Бөек Ватан сугышында күрсәткән батырлыклары өчен ул ІІ дәрәҗә Ватан сугышы ордены һәм Кызыл Йолдыз орденына лаек була.

Рәссамга Почет Билгесе ордены «Татарстан АССР оешу турында декретка кул кую» исемле картинасы өчен бирелә. Харис Якупов шулай ук ТАССРның һәм РСФСРның атказанган сәнгать эшлеклесе, РСФСРның һәм СССРның халык рәссамы кебек мактаулы исемнәргә ия була, Халыклар дуслыгы һәм Ватан алдындагы хезмәтләре өчен ΙV дәрәҗәдәге орденнары белән бүләкләнә.

Харис Якупов үзенең картиналарында Татарстанның кешеләрен, туган як табигатен һәм байлыгын тасвирлый.

2. – Син музейга бардыңмы?

- Музей ошадымы?

- Музей кайсы урамда урнашкан?

- Анда ничә зал бар?

- Һәр зал кемгә, нәрсәгә багышланган?

- Музейда үзеңне ничек тотарга кирәк беләсеңме?

- Безнең шәһәрдә музейлар бармы?

- Ничә музей бар?

3. Сез минем әбиемне беләсезме? Юк, белмисез. Чөнки минем әбием шикелле әби дөньяда бер генә кебек тоела миңа.

Минем әбием җитез куллы булган. Аның кулларыннан узган эшләрне тау итеп өйсәң, ул тау болытка тияр иде. Аларны юл итеп сузсаң, аны узарга бер гомер кирәк булыр иде. Шушы куллары белән минем әбием ничә бала карап үстергән…

Хәзер инде әбиемнең куллары җыерчыкланган. Шулай булса да, әбием башымнан сыйпаганда, ул куллар иң йомшак, иң җылы булып тоела. Аның шул кечкенә генә кулларын үбәсем килә. Әгәр дә: «Дөньяда кем кулы иң матур, кем кулы иң йомшак?» - дип сорасалар, мин әбиемнең шул кечкенә кулларын күрсәтер идем.

Әйе, әбием зур тормыш юлы үткән. Аңа инде быел 72 яшь тула. Әгәр дә әбием туган көнне җиргә каен агачы утырткан булсалар, ул каеннан коелган орлыклардан зур урман үскән булыр иде…