Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
Kraszewski Ignacy - Dzieje Polski 27 - Adama Po...doc
Скачиваний:
1
Добавлен:
01.04.2025
Размер:
1 Мб
Скачать
☆

I strzemię też owo wezyrskie, które jej na znak przyniesiono, natychmiast u krzyża, przed którym klęczała, zawiesić kazała.

Z Wiednia przez duchownych miał król wiadomość, iż świętobliwy ojciec Marek dAvinno z Wiednia do Linzu, a stamtąd zaraz miał do Włoch powracać i że głośno a srodze bolał nad grzechami tej stolicy wiedeńskiej i cesarskiego dworu, na pychę, niesprawiedliwości i rozpustę, której cesarz hamować nie chciał, czy nie umiał.

Naszych biedaków, chorych przecież na wyproszonych i zapłaconych szkutach Dunajem tu za nami przywieziono, około których ksiądz Hacki, Peccorini i co było doktorów i felczerów pilno chodzili.

Chorych w obozie nie zliczyć było, mało kto dla złej wody i strawy nie lepszej wolny był od biegunki.

Z rannych dużo umierało co dzień.

Teraz dopiero straty nasze bardzo znaczne i z kwiatu rycerstwa obliczać poczęliśmy.

Nie było chorągwi, pod którą by nie brakło kilku albo i kilkunastu.

Tu dopiero, gdy niemieccy książęta przybywać zaczęli, okazało się, że nie jeden król nasz srogą niewdzięcznością się czuł pokrzywdzonym, lekko to znosząc, bo powtarzał ciągle, iż czynił dla Krzyża Chrystusowego i wiary, nie dla cesarza tę wyprawę.

Najwięcej bolał książę Saski, który z posiłkami precz uszedł czując, że mu się niesprawiedliwość działa wielka, gdy go ukłonem zbyto, Starhenbergowi zaś feldmarszałkostwo, Złote Runo, sto tysięcy talarów dano.

Oprócz Saskiego, oburzonego wielce i nie mogącego się ukoić, Caprara i Leslie, którzy najczynniejsi byli, narzekali i odzywali się nawet tak butnie, że sam słyszałem mówiących: "Po coście go przyszli ratować?

Niech był przepadł i ta jego pycha z korzeniem wyginęła"!

Niektórzy jednak wlekli się za nami i znowu pod rozkazy króla się zaciągali, jako książę Bawarski.

Lotaryński, gdy nadążył za nami, znowu u nas był gościem codziennym, ale na nim wcale też nie znać było żadnej łaski cesarskiej ani wielkiego ukontentowania.

Człowiek też skromny i cichy się wydawał.

Z tych dni pochodu naszego, ile pamięcią zasięgnąć mogę, jeszcze to zapisuję, iż król się ze znużenia czuł niedyspozyt i życzył sobie, gdzieś do miasta zajechawszy, lekarstwo zażyć z rady Peccoriniego, ale i na to czasu nie było.

Lekarstw zaś by nie zbrakło, bo między innym łupem dostała się królowi wezyrska apteka osobliwa, z balsamami i ingrediencjami najrzadszymi i najkosztowniejszymi.

Co dalej ku Preszburgowi tyleśmy mieli pociechy, że dla koni pasza była lepsza i dostatniejsza, tak że wychudłe szkapy cokolwiek do siebie przychodzić zaczęły, gdyśmy już trwożyli się, że nam bodaj pieszo powracać przyjdzie.

Za to między chorymi na tę biegunkę okrutną, śmiertelność sroga panowała.

Chorych pomiędzy starszyzną nie zliczyć było: wojewoda krakowski, lubelski, kasztelan sandomierski obłożnie, wołyński też bez nadziei prawie.

Podczaszy lubelski Galęzowski zmarł.

Kizynk z rany tu skończył życie.

Trafiało się tak, że nie było komu dowództwa zdać i porządku utrzymać.

Król, dzięki Bogu, choć innego owocu nie mając, dereń dojrzały i berberys przegryzał, trzymał się zdrów dosyć i jeździł twierdzę Jaworzyn oglądać.

Lekarstwo jednak z rady doktora zażył.

Mnie do pana wojewody Kochowskiego do Preszburga posyłał, skąd wróciłem przerażony, bo jednym szpitalem zdało mi się miasto, tylu tam naszych leżało i co dzień zmierało.

Skarżył się pan wojewoda, iż z tego aprehensją miał wielką patrząc, jak dokoła nieustannie ludzie marli.

Płaciliśmy za sukurs cesarzowi dany drogo bardzo, bo nam młodzieży najznaczniejszej siła się nie doliczyć potem przyszło.

Od Turków tyleśmy wiadomości mieli, iż wezyr na paszów swych niepowodzenie składając kilku ich udusić kazał.

Z książąt niemieckich, o ilem mógł zauważyć, Bawarski z nami w najlepszej komitywie był, dla króla z należytą rewerencją, z królewiczem serdecznie.

Chwalono go też z siły i zręczności we wszelkich ćwiczeniach, na koniach oklep jeździł, pływał jak ryba, dziarski i wesół.

Królewicz i król obdarzyli go szczodrze z łupów.

Zapisać to też należy, iż król nad Tókólym i Węgrami okazywał miłosierdzie wielkie i chciał ich ratować o tyle, o ile się to z interesem wiary świętej i chrześcijaństwa dało pogodzić.

Zapowiedziane były posły do króla od Tókolyego, który, jak przyrzekł, tak wszelkiej zaczepki względem nas i na szkodę Rzeczypospolitej dotąd unikał.

Wojska nasze, jak wyszły spod Wiednia pierwsze, choć je choroba dziesiątkowała, tak i teraz przodem stały przed wszystkimi.

Lotaryński za nami dopiero; Niemcy, z którymi się wciąż stykaliśmy, najbardziej pono boleli nie nad tym, żeśmy im laury spod nosa wzięli, ale że królowi się dostały w spadku po wezyrze jakieś bajeczne miliony.

Słyszałem sam, gdy król któremuś z nich się spowiadał otwarcie z tego, co dostał, nie licząc, iż rozdał zaraz część znaczną, a ja też poświadczyć mogę najlepiej, bo kosztowności te były pod dozorem moim.

Na regestrze u mnie pięć naszyjników, pas diamentowy, dwa zegarki diamentami sadzone, pięć nożów bogato oprawnych i kamieniami przyozdobionych, pięć sahajdaków ekstrakosztownych, bo lśniących od rubinów, szmaragdów i pereł, sobolów i futer soroków kilkadziesiąt najpiękniejszych w świecie.

Do tego doliczywszy siodła i rzędy, szkatułki złote, bagatelek różnych pięknej roboty dosyć, będzie po wszystkim; koni nie wiem wiele, ale z tych się już rozeszło na podarki bodaj połowa.

Chodziła po obozie pogłoska, że Miączyński, w pierwszych dniach po ciurach i czeladzi nabywając czy też namiot taki szczęśliwy natrafiwszy, bardzo się zapomógł w kosztowności wielkiej ceny.

Wiem, że go król o to pytał przez ciekawość, chcąc oglądać, lecz nie mieszkając już wszystko było przy dozorze pewnych ludzi na Wołyń wyprawione.

Miączyński zaś tylko do jednego pasa diamentowego się przyznał, który, u chłopaka miał kupić za parę talarów.

Pieniędzy gotowych, owego skarbu, o którym wiele prawiono, nikt na oczy nie widział.

Ten albo w pierwszej chwili rozerwali ci, co do niego dopadli, albo wszyscy ludzie zabrali, ale myśmy go nie dostali, ani nawet ów Zocus ubi Troia fuit oglądać się nam dał.

Twierdze przez Turków dotąd trzymane królowi animuszu wielkiego dodały, tak że i niewdzięczność, i zawodów doznanych zapomniał, cały gorączką przejęty, jak by je najrychlej szedł zdobywać.

Siedem mil stąd do Jaworzyna pojechał go oglądać zawczasu, nie lutując fatygi, taki w niego młody duch znowu wstąpił.

Nieznużony, niezmordowany, nieustannie czynny, że człowiek, patrząc na niego, w istocie sobie przypomina, co słyszał o tych specjalnych gratiae status, które Bóg ludziom powołanym zsyła.

Wierzę w to, iż mu łaskę swą szczególną zlał na tę wyprawę, bo pospolitą ludzką siłą, w jego wieku, na to starczyć niemożliwą było rzeczą.

Król stąd do Krakowa niektóre zdobyte osobliwości przez niejakiego Zdżańskiego wyprawił, przy czym i więźniów tureckich kilku, którzy potem handlem się zabawiali.

Dla królowej, dla księżnej siostry, ojca markiza i córeczki Teresy (Pupusieńki) rozmaitych szkatułeczek, kobierców, zasłonek, materii poszło dosyć co lepszych, przy tym namioty bardzo piękne, chociaż cokolwiek podczosowaneM, które w Żółkwi złożone zostały.

Nie wiem, czy królowa to dobrze przyjęła, iż o Minionku jej ulubionym wcale zapomniał, którego gdym się ośmielił mu przypomnieć, nic mi nie odpowiedział.

Choroby ciągle nie ustawały, ale też i leki się do śmiertelności przyczyniały, bo gdzie się Peccoriniego i naszych felczerów doczekać nie mogli, lada Żydów wzywali na radę, a ci, jako księdzu Przeborowskiemu, opium i inne venena zadawali, tak że od nich pomarli.

Co do dalszego pochodu z Niemcami spór był, bo ci chcieli wprost iść na Budę i żałowali, że króla posłuchali, król zaś także w tę stronę dążył, ale po tej stronie Dunaju, i rad był po drodze zamki zdobywać, co za rzecz łatwą uważał.

My tylko jedni z Tókólym i księciem Siedmiogrodzkim mieliśmy porozumienie.

Ostatni po niewoli szedł z Turkami, ale go wezyr puścić od siebie nie chciał.

To też konotować się godzi, iż w listach królowa zbytnią troskliwość okazywała o łupy i mężowi o nie pokoju nie dawała, że mu je prawie z rąk wyrwano, tak że się tłumaczyć i uniewinniać musiał.

Mało jej było odniesionego zwycięstwa i tych kosztowności, których się nam przecież dostało dosyć.

Nie było sposobu po opanowaniu namiotów tak te obstawić wartą, ażeby się tam czeladź i ciury nie wdarły, a nawet gdzie straże stały, namioty z tyłu rzezano i wyciągano z nich co lepszego.