Victor I Salvator.

Zbawca chrześcijańskiego świata, wielbiony i czczony w całej Europie.

Bystry, dalekowzroczny polityk, dobry, szlachetny, mądry król.

A przy tym wiecznie i romantycznie zakochany, przez całe lata uwielbiający wprost swoją przepiękną żonę, Marysieńkę.

Jak pisał niegdyś Boy z właściwym sobie poczuciem humoru, "najlepiej ożeniony król polski, bo trzykrotnie z tą samą kobietą".

Zakochany wiernie i pisujący do uwielbianej wspaniałe, pełne miłosnego żaru listy bezpośrednio ze zdobytych szturmem namiotów tureckich wezyrów, ciągle stęskniony i spieszący do wdzięków pani swego serca.

Wygrywający jak tylko można najszybciej te swoje batalie, te swoje "procedery z Tatary i Turki" i biegnący "co koń wyskoczy" najspieszniej, namiętny kochanek, Celadon, w ramiona prześlicznej Astrei, czułej, oddanej.

I ona, Marysieńka, "Róża" kochająca, stęskniona, oczekująca, wierna, "przymilna", wabiąca Jachniczka wszystkimi powabami swoich odkrytych I ukrytych "śliczności".

Sobieski i Marysieńka.

Celadon i Astrea, Róża.

Postaci jak z baśni, legendy, marzenia, mitu.

Któż nie zna tej pięknej, wzruszającej i jakże sympatycznej legendy o bohaterskim władcy i jego prześlicznym ukochaniu?

A jednak Kraszewski jako jeden z pierwszych polskich powieściopisarzy mit ten podważa i zwalcza.

Zwalcza jednak tylko jego część drugą.

Mit Marysieńki - Astrei -Róży.

W licznych romansach historycznych tego twórcy - dobremu, szlachetnemu władcy, dbającemu o potęgę państwa i szczęście poddanych, przeciwstawia się rywalizujący z nim zły, bezwzględny, przewrotny, podły magnat, realizujący swe niecne i egoistyczne plany kosztem ojczyzny.

Schemat ten funkcjonuje również w Adama Polanowskiego...notatkach.

Znajdujemy tu mnóstwo krytycznych sądów i pełnych oburzenia uwag na temat opozycyjnej, a nawet wrogiej postawy hetmana litewskiego, Paca, który swoim działaniem unicestwia właściwie efekty wspaniałych zwycięstw Sobieskiego pod Chocimiem i na Ukrainie, na temat zdrady Morsztyna, antykrólewskich akcji, spisków i knowań innych wielmożów i dostojników Korony i Litwy.

Ale najbardziej negatywną rolę odgrywa jednak sama królowa.

Już pierwsze (pośrednio ukazane w pamiętniku pana Adama) spotkanie z postacią pani hetmanowej - w przeciwieństwie do (taką samą techniką zaprezentowanego, ujmującego portretu Sobieskiego - robi prawdziwie niesympatyczne wrażenie.

Wkrótce też potwierdzają to wrażenie kolejne osobiste kontakty Polanowskiego z kapryśną, zarozumiałą i nieznośną panią.

Tak odbiera je czytelnik.

Ciemne, ponure tony zabarwiają coraz mocniej kreowany w pamiętniku portret Marysieńki.

Prześliczna, ale zimna, wyrachowana, patologiczna egoistka, bezwzględna, chytra, skąpa, pyszna, dumna, próżna, odpychająca.

Przewrotna intrygantka, tyranizująca całe otoczenie i męża, przebiegła despotka kupcząca urzędami, zachłannie zgarniająca miliony do swej prywatnej szkatuły, spiskująca przeciwko własnemu mężowi, amoralna, zdradzająca go z jego przyjacielem, hetmanem Jabłonowskim (i nie tylko), skłócona z własnymi dziećmi, jątrząca przeciwko swoim synom, nie dopuszczająca najstarszego do sukcesji królewskiej.

Po śmierci małżonka usiłująca za wszelką cenę zatrzymać koronę przez jak najszybsze... poślubienie kolejnego elekta (nawet żonatego)!

Dworzanin króla Jegomości notuje: "Dzieci własne oszukawszy [...] przeciwko nim występowała mówiąc: niech Bóg uchowa, abyście któregoś z synów moich za króla wybrać mieli.

Do wszystkich poczwarności i sromot, które sprawą były tej kobiety z piekła rodem, tego tylko brakło, ażeby dzieci własne dla siebie sakryfikowała".

"Kobieta z piekła rodem"!

Trudno o bardziej odrażający konterfekt prześlicznej Marysieńki.

Zupełnie nie pasuje on do idyllicznego mitu.