Iван Чыгрынаў

1934-1996

Паставiўшы перад сабой мэту паказаць жыццё беларускага народа ў гады акупацыi, празаiк пачаў даследаванне з перыяду найбольш складанага i супярэчлiвага -- першых яе тыдняў i месяцаў. Палач перапёлкi – гэта плач роднай зямлi, безабароннай перад чужынцамi.

Ч. зв да дэталёвага аналiзу жыцця так зван. мiрнага насельнiцтва, што апынулася пад акупацыяй. Менавiта жыцця, бо народ у вайну не толькi змагаўся, але i сеяў хлеб… У першых раманах пенталогii аўтар засяроджвае ўвагу на ўстойлiвасцi сялянскага (народнага) жыцця, на яго настойлiвым супрацьпастаўленнi парушанаму вайной свету. Аўтар iмкнуўся да шматбаковага ахопу рэчаiснасцi.

Каб дасягнуць гэтага, ён выпраўляе герояў у дарогу – блуканii Чубара, паход верамейкаўскiх жанч. да лагера ваеннапалонных, паездкi Зазыбы ў Бабiнавiчы, жыццё Масея ў Мiнску.

З'яўленне трэцяга рамана «Свае i чужынцы» дало падставу думаць, што празаiк пойдзе традыцыйным шляхам, засяродзiўшыся на паказе партызанскага руху. Са З’яўленнем партызан жыццё мiрнага насельнiцтва ўскладнiлася яшчэ больш. Падчас апошняй гутаркi з Чубарам «»Вяртанне да вiны») у Зазыбы з'яўляецца думка пра «заложнiцтва ўсяго народа, якi падпаў пад акупацыю. Пры такiм заложнiцтве ахвяры могуць быць незлiчоныя». У творах Чыгрынава, як i ў творах В.Быкава, В.Адамчыка вывiлася сучаснае прачытанне падзей Вялъкай Айчыннай в.

Шукаючы адказ на пытанне, чаму для многiх аказалася няцяжкiм забiць чалавека ( не ў баi, не чужынца-ворага), пiс-к гаворыць пра падзел на сваiх i чужых. Ад самай грамадзянскай вайны.. Ад першых дзён i месыцаў вайны п-к давёў да лета 1944 года, калi адбылося вызваленне цэнтарльнай i заходняй частак Бел. У р. «Вяртанне» i «Не ўсе мы загiнем» шмат горкай, трагiчнай праўды пра перажытае нашым народам у ваенны i даваенны час. Для раманаў Ч. характэран напружанасць, нават замаруджанасць апавядальнай плынi. Доўгi час супрацьстаяць адзiн аднаму, выяўляючы розныя падыходы да рэчаiснасцi, былы старшыня верамейкаўскага калгаса Радзiвон Чубар i яго намеснiк Дзянiс Зазыба. Яго (Чубара) патрыятыхм iдэйны, не падмацаваны любоўю да сваёй зямлi, народа. Найперш з Чубарам, з эвалюцыяй яго светабачання звязана назва твора – «Вяртанне да вiны». Зазыба : «Хто з роднай хаты ўцякае, той выорага не перамагае». Зазыба ўвабраў лепшыя якасцi народнага характару.

Неадназначныя вобразы партызан, немцаў, палiцаяў.

У 80-я гг. I.Чыгрынаў пачаў атыўна выступаць у драматургii. Першыя п'есы «Плач перапёлкi», «апраўданне крывi», «Дзiвак з Ганчарнай вулiцы» створаны на аснове раманаў i апавяданняў. Ч.звяртаецца да праблем сучаснага жыцця («Чалавек з мядзвежым тварам», палiтычных падзей пачатку другой сусветнай вайны «Iгракi», да далёкай мiнуўшчыны. Памiж тым, што паказвае I.Ч. ў драме «Звон – не малiтва» i сённяшнiм жыццём можна правесцi выразныя паралелi. Напрыканцы ХХ ст, Беларусь апынулася ў сiтауцыi, якую перажывала Полацкае княства ў эпоху Рагнеды i Iзяслава. Дабiвацца самастойнасцi цi пагадзiцца з залежнасцю ад мацнейшага суседа? Супрацьстаянне Рагнеды i Iзяслава.

«Следчая справа Вашчылы» пра Крычаўскае паўстанне 1743-1744 гг.Пра прычыны, узаемаадносiны дзяржаў-суседак.

Іван Пташнікаў

Апавяданні «Францужанкі», «Тры пуды жыта» – адно з самых значных мастацкіх сведчанняў пра часы культу асобы. Пісьменніку з выключнай мастацкай сілай, з уласцівай яму псіхалагічнай пераканальнасцю, заснаванай на асабістым веданні таго, пра што напісана, удалося паказаць, чым культаўскія рэпрэсіі былі для народа. Як яны парушалі спрдвечны лад жыцця, нявечылі людскія душы, гнялі чалавека.

Апавяданне «Пагоня» сваім эмацыянальным ладам, трагічным гучаннем узнтмае на вышэйшую ступень абагульнення ўсё тое, што раней пісьменнікам было сказана пра рэпрэсіі, пакуты ў часы культу, уводзіць іх у сучаснасць, дае праекцыю на будучыню.