2 Тәжірибелік сабағы Әлеуметтік-нарықтық экономикадағы өнеркәсіп

Тапсырма 1

Қалай аталатынына жауап беріңіз:

1. қажеттіліктерді қанағаттандыру және табыс алуға бағытталған ынталанған жеке әрекет;

2. өзіндік меншік,шаруашылық жүргізу немесе аталған мүлікке оперативтік басқару құқығы бар және өз міндеттеріне осы мүлікпен жауап беретін, өзінің атынан қолына алуына немесе мүліктік және жеке мүліктік емес құқықтары мен міндеттерін сотқа беруші және жауап беруші ролін атқаратын ұйым;

3. қоғамдық қажеттіліктерді қанағаттандыратын және табыс алу мақсатында өнімді өндіру, еңбек ету және қызмет көрсетілетін заңмен бекітілген заңдық тұлға құқығы бар жеке шаруашылық субъект;

4. жарғылық капиталдағы салымбар қатысушыларға бөлінген заңды тұлға болып саналатын коммерциялық ұйым;

5. өздерінің әрекеттеріне қаржы жинақтау мақсатында акция шығаратын қоғам акционерлері өздеріне тиісті акциялардың құнына сәйкес міндеттері мен шығын тәуекелділігіне жауапкершілік алмайтын заңды тұлға;

6. жеке еңбектік қатысу мен мүшелерінің мүліктік салымдарының қосылуы негізіндегі кәсіпорындық әрекет ететін азаматтардың бірігуі;

7. негізінен мемлекет пен қоғамның қажеттілігін анықтайтын әлеуметтік-экономикалық тапсырмаларды шешумен айналысатын кәсіпорын;

8. негізгі бағыты азаматтардың әр түрлі қажеттіліктерін қанағаттандыру (рухани, мәдени, тұрмыстық және т.б.) болып саналатын мемлекттік мекемелер, қоғамдық бірлестіктер мен қорлар, тұтыну кооперативтері, діни бірлестіктер, заңды тұлғалар бірлестіктері, ассоциациялар;

9. басқару органын құрмай-ақ бірдей мақсатқа жету үшін кәсіпорындардың бірлесіп шешім қабылдау процесі. Өзінің шаруашылық және заңды жекелігін жоғалтпай келісім негізінде өтіледі, әр түрлі ұйымдық нысанда уақытша немесе тұрақты болады;

10. кәсіпорын капиталы немесе шаруашылық қаржыны орталықтандыру және концентрация процесі. Өзінің қаржылық шруашылық басқаруының бөлшектеп немесе толық жауап беруінің басқа кәсіпорынның пайдасына немесе қайта құрылған басқару органдарына шешілгеніне байланысты.

Әдістемелік ұсыныстар

Ауызша сұрастыруда және қойылған сұрақтарға дұрыс жауап беруде тиімді дайын болу үшін дәріс материалдарын зерттеу керек. Осы жағдайда келесі ұғымдарға мұқият назар аударыңыздар: «кәсіпкерлік», «заңды тұлға», «кәсіпорын», «шаруашылық серіктестік», «акционерлік қоғам», «өндірісітік кооператив», «мемлекеттік кәсіпорын», «коммерциялық емес ұйымдар», «кооперация» және «интеграция». Материалды нақты мерзім өткен кезде ұмытпастай және толық есте сақталатындай етіп оқып меңгеру қажет. Берілген тақырыпқа оқу әдебиеттерін ойлана оқуды жүзеге асыру керек.

Негізгі әдебиет 1 нег [19-36], 2 нег [44-88], 3 нег [23-116].

Қосымша әдебиет 6 қос. [13-30], 9 қос. [10-23, 54-75], 10 қос. [5-22].

Бақылау сұрақтары:

1. Сіздің ойыңызша семинардың жалпы мақсаты неде?

2. Семинар тақырыбы бойынша білім базасының логикалық сұлбасын қалай құруға болады?

3. Теория мен тәжірибенің және талқыланған материалдың әр түрлі бөлшектерінің байланысы қандай?

Тапсырма 2.

9-кестедегі мәліметтермен кәсіпорынның негізгі өндірістік қорларының құны мен қозға-лысы сипатталады.

Кесте - 9

Кәсіпорынның негізгі өндірістік қорларының жылдық құны мен қозғалысы

Негізі өндірістік қорларының топтары	Жыл басына	Жылдық қозғалыс		Жыл аяғына
		кіруі	шығуы
1. Ғимараттар	199,3	8,0	-	207,3
Құрылыстар: соның ішінде өндіруші ұңғылар	1004,8 847,8	130,0 130,0	31,73 31,73	1103,07 946,07
3. Жеткізу құрылғылары	37,68	3,0	1,0	39,68
4. Күш машиналары мен жабдықтар	67,51	12,0	2,0	77,51
5. Жұмыс машиналары мен жабдықтар	204,1	80,0	22,0	262,1
6. Өлшеуіш және реттеу жабдық-тары мен құрылғылары	3,14	0,3	0,1	3,34
7. Есептегіш техника	-	6,8	-	6,8
8. Көлік құралдары	47,1	9,5	3,0	53,6
9. Құрал-жабдық	1,57	0,2	0,05	1,72
10. Өндірістік және шаруашылық инвентарь	4,71	0,2	0,12	4,79

Анықтау керек:

1. Есепті жылдың басы мен аяғына негізгі өндірістік қордың құрылымын;

2. Жылдың басы мен аяғын салыстырғанда негізгі өндірістік қордың активті және пассивті бөліктерінің үлес салмағы өзгерісін;

3. Негізгі өндірістік қорлардың ортажылдық құнын.

Әдістемелік ұсыныстар:

1. Жылдың басы мен аяғына негізгі өндірістік қорлардың құрылымын есептек үшін негізгі өндірісітік қорлардың әр тобының жалпы құннан бөлігін табу. Мысалы, негізгі өндірістік қорлардың жыл басындағы жалпы құндағы құрылымы келесіні құрайды: 199,3*100/1569,91 = 12,69% т.с.с.

2. Негізгі өндірістік қорлардың активті бөлігіне өндіруші ұңғылар, күш машиналары мен жабдықтар, жұмыс машиналары мен жабдықтар, өлшеуіш және реттеуші жабдықтар мен құрылғылар, көлік құралдары, құрал-жабдықтар жатады.

3. 9-формуланы қолдану

Негізгі әдебиет 1 нег [12-21], 3 нег [710-717], 4 нег [53-76], 5 нег [84-106].

Қосымша әдебиет 7 қос. [320-327], 8 қос. [172-196].

Бақылау сұрақтары:

1. Негізгі өндірістік қорлардың құрылымы қалай анықталады?

2. Негізгі өндірістік қорлардың активті және пассивті бөліктеріне нелер жатады?

3. Негізгі өндірістік қорлардың ортажылдық құны қалай есептеледі?