4 Тәжірибелік сабақ Кәсіпорынның еңбек ресурстары

Тапсырма 1

Қолда бар мәліметтер негізінде 10-кестені соңына дейін толтыру

Кесте - 10

Көрсеткіштер	Жылдық өсу		Өндіріске байланысты өнімнің өсуі, мың тг
	%	Бірл. өнім	санды	өндіру
Тауарлық өнім көлемі, мың тг
Жұмысшылар саны, адам
Еңбек өнімділігі, тг/адам

Әдістемелік нұсқаулар:

38,39 - формуланы пайдалану керек.

Негізгі әдебиет 3 нег [70-77], 4 нег [38-52], 5 нег [129-135].

Қосымша әдебиет 7 қос. [329-330], 8 қос. [172-196].

Бақылау сұрақтары:

1. Еңбек өнімділігінің мәні неде?

2. Еңбек өнімділігінің көрсеткіштерін атаңыз.

3. Өнімнің өндірілуі қалай есептеледі?

Тапсырма 2

1 сағатта өнімді өндіру 12 бөлшекті құрады . жаңа технологияны енгізгеннен кейінгі өнімнің еңбек сыйымдылығы 20 пайыз төмендеді. Жаңа технологияны енгізгеннен кейінгі еңбек өнімділігін анықтау (пайызбен).

Әдістемелік нұсқаулар:

29-30-формулаларды пайдалану керек.

Негізгі әдебиет 3 нег [704-710], 4 нег [38-52], 5 нег [129-135].

Қосымша әдебиет 7 қос. [329-330], 8 қос. [172-196].

Бақылау сұрақтары:

1. Еңбек өнімділігінің мәні неде?

2. Еңбек өнімділігінің көрсеткіштерін атаңыз

3. Өнімнің еңбек сыйымдылғы қалай анықталады?

Тапсырма 3

Кәсіпорынның 2 жылдағы жұмыстары туралы келесі берілгендер бар (11-кесте).

Анықтау керек:

А) жұмысшылар санының көбеюінен өнімнің өсуі;

Б) еңбек өнімділігінің көтерілуінен өнімнің өсуі;

В) еңбек өнімділігінен өнімнің өсуінің үлес салмағы.

Кесте - 11

Көрсеткіш	1-жыл	2-жыл	Ауытқулар
Өнім көлемі, мың тг	2100	2279,10	+179,1
ӨӨП саны, адам	700	710	+10
Орташа өнімділік, тг/адам	3000	3210	+210

Әдістемелік нұсқаулар:

Есепті шешу үшін формуланы пайдалану керек. Бөлек факторлардың өнімнің өсуіне әсерін анықтау үшін қалған басқа да факторлар өзгеріссіз қалады деп қабылдау керек.

Негізгі әдебиет 3 нег [70-77], 4 нег [38-52], 5 нег [129-135].

Қосымша әдебиет 7 қос. [329-330], 8 қос. [172-196].

Бақылау сұрақтары:

1. Жұмысшылардың санының өсуі өнімнің өсуіне қалай әсерін тигізеді?

2. Еңбек өнімділігінің өсуі өнімнің өсуіне қандай әсерін тигізеді?

3. Осы екі фактордың қайсысы өнімнің өсуіне көбірек әсерін тигізеді?

5 Тәжірибелік сабақ Өнеркәсіптік өнімнің өзіндік құны

Тапсырма 1

Кәсіпорынның тауарлық өнімінің өзіндік құны базистік кезеңде 380,5 млн. тг құрады. Есеп беру кезеңінде еңбек өнімділігін 6 пайыз және орташа жалақыны 4 пайызға өсіру болжалып отыр. Тұрақты шығындардың мөлшері өзгермеген жағдайда өндіру көлемі 8 пайызға өседі. Өнімнің өзіндік құнындағы еңбек төлемінің үлес салмағы – 23 пайыз, ал тұрақты шығындардың үлес салмағы – 20 пайыз.

Көрсетілген фактордың әсерінен пайда болған, үнемдеудің және өзіндік құнның төмендеуінің пайызын есептеу.

Әдістемелік нұсқаулар:

Еңбек өнімділігінің және жалақының деңгейінің тәуелділігіне өзіндік құнның деңгейінің пайыздарының өзгеруін есептеуге формуланы пайдалану керек.

Тұрақты шығындар деңгейінің және өндіру көлемінің тәуелділігінен өзіндік құнның деңгейінің пайыздық өзгеруін есептеуге формуланы пайдалану керек.

Негізгі әдебиет 3 нег [18-25], 4 нег [68-86], 5 нег [142-170].

Қосымша әдебиет 7 қос. [330], 8 қос. [172-196].

Бақылау сұрақтары:

1. Өзіндік құнның төмендеуінің мағынасы неде?

2. Еңбек өнімділігінің және жалақының деңгейіне тәуелді өзіндік құн деңгейінің өзгеру пайызын қалай анықтайды?

3. Тұрақты шығындарға және өндіру көлеміне тәуіелді өзіндік құн деңгейінің өзгеру пайызын қалай анықтайды?

Тапсырма 2

Екінші жарты жылдан бері ғылыми-техникалық прогресті енгізудің нәтижесінде металлға бағаның 5 пайыз өскенде, металға шығын нормасы 8 пайызға төмендеді, тоқсандық өнім көлемі 1,2 есе өсті, еңбекөнімділігі 1,15 есе өскенде және орта жалақы айына 20 мыңнан 22 мың теңгеге өскенде. Шартты тұрақты шығындар 3 пайызға өсті. Өзіндік құндағы металдың құны 20 пайыз, жалақы әлеуметтік қажеттіліктерге игеру 18 пайыз тұрақты шығындардың үлесі 30 пайыз. Жоғарыдағы факторлар бойынша өнімнің өзіндік құнының өзгеруін анықтау.

Әдістемелік нұсқаулар:

Энергия, отын, металл, шикізат бағаларына және норма деңгейіне тәуелді өзіндік құн деңгейінің өзгеруін 36-формуламен есептейді.

Еңбек өнімділігінің және жалақының деңгейінің тәуелділігінен өзіндік құнның деңгейінің пайыздық өзгеруін есепетеуге формуланы пайдалану.

Тұрақты шығындар деңгейінің және өндіру көлемінің тәуелділігінен өзіндік құн деңгейінің пайыздық өзгеруін есептеуге формуланы пайдалану.

Негізгі әдебиет 3 нег [718-725], 4 нег [168-186], 5 нег [142-170].

Қосымша әдебиет 7 қос. [330], 8 қос. [172-196].

Бақылау сұрақтары:

1. Норма деңгейіне және энергия, отын, материал, шикізат бағаларына тәуелді өзіндік құн деңгейінің пайыздық өзгеруін қалай анықтайды.

2. Еңбек өнімділігінің және жалақының деңгейіне тәуелді өзіндік құн деңгейінің өзгеру пайызын қалай анықтайды?

3. Тұрақты шығындарға және өндіру көлеміне тәуіелді өзіндік құн деңгейінің өзгеру пайызын қалай анықтайды?

Тапсырма 3

Есепті жылдағы өндіріске шығын сметасының құрамы және жоспарлы кезеңдегі мүмкін болатын өзгерісиер кестеде көрсетілген (млн тг). Берілген мәліметтер негізінде 12-кестені соңына дейін толтырыңыз.

Кесте - 12

№	Экономикалық элементтер	Есепті жыл	Жоспарлы кезеңдегі өзгерістер	Жоспарлы кезең	Құрылым,%
					Есепті жылы	Жоспарлы кезең
1	Шикізат және материалдар	12840	1420
2	Отын	1380	650
3	Энергия	2160	940
4	Амортизация	2830	120
5	Әлеуметтік керектерге шегерумен жалақы	5670	990
6	Басқа да шығындар	3110	780
7	Барлық шығындар	27993	4904

Әдістемелік нұсқаулар:

Жоспарлы кезеңдегі экономикалық элементтер бойынша шығын мөлшері есепті жылын-дағы шығындар мөлшерімен және жоспарлы кезеңдегі экономикалық элементтердің шығын-дардағы өзгерістердің мөлшерімен анықталады. Экономикалық элементтер бойынша шығын-дар құрылымы есеп беру жылында да жоспарлау кезеңінде де бөлек жол (1-6)-ң сомаға (барлық шығындардың) қатынасы ретінде 100 пайызға көбейтіп анықталады.

Негізгі әдебиет 3 нег [18-25], 4 нег [68-86], 5 нег [142-170].

Қосымша әдебиет 7 қос. [330], 8 қос. [172-196].

Бақылау сұрақтары:

1. Өндіріске шығындардың сметасының құрамы қандай?

2. Жоспарлы кезеңдегі экономикалық элементтерінің шығын мөлшерін қалай анықтайды?

3. Экономикалық элементтер бойынша шығындар құрамы қандай?