§41. Ұлттық-демократиялық қозғалыстың өрлеуі.

1147. Қазақтар сайлау құқығынан айырылды 1907 ж.

1148. Оқу-ағарту министрі бекіткен ережеде қазақ тілінің мәртебесі төмендетілді 1907 ж.

1149. Орыс тілін білмейтін адамдардың болыс, ауыл старшыны болып сайлануына тыйым салынатыны туралы жарлық шығарды 1909 ж. Дала облыстарының әскери губернаторлары.

1150. Семей облысындағы Қарқаралы уезінің Тоқырауын болысына қарасты №7 ауылда дүниеге келді Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов, 1870 ж.

1151. Ә.Бөкейханов Омбы техникалық училищесін 1890, Санк-Петербург Императорлық Орман шаруашылығы институтының экономикалық факультетін бітірді 1894 ж.

1152. Ә.Бөкейханов Тобыл губерниясын зерттейтін, кейін Ф.Щербинаның статистикалық экспедициясына белсене қатысты ХІХ ғ. соңы мен ХХ ғ. бас кезі.

1153. Авторларының бірі Ә.Бөкейханов болып табылатын Петербургте «Ресей. Өлкеміздің толық географиялық сипаттамасы» басылымының 18 томы шықты 1903 ж.

1154. Ә.Бөкейханов Ресейдің земство және қала қайраткерлерінің Мәскеуде өткен съезіне делегат болып қатысты 1905 ж.

1155. Ә.Бөкейханов Ресей конституциялық демократтар (кадет) партиясына мүшелікке қабылданды 1905 ж.

1156. Кадеттердің «Степной пионер», «Степной край», «Иртыш», «Омич», «Голос» газеттерінде белсенді түрде мақала жазып тұрды 1905-1907 ж. Ә.Бөкейханов.

1157. Ә.Бөкейханов А.Байтұрсынов және М.Дулатовтармен тұңғыш «Қазақ» газетін ұйымдастырды, 1913 ж.

1158. Ә.Бөкейханов 1917 ж. 21-26 маусымында Орынборда І Бүкілқазақ съезін өткізіп, «Алаш» партиясы атқару комиететінің төрағалығына сайланды.

1159. «Алаш» партиясының ІІ Бүкілқазақ съезінде «Алашорда» үкіметі құрылып, оған төраға болып сайланды 1917 ж. Ә.Бөкейханов.

1160. Ә.Бөкейханов ату жазасына кесілді 1937 ж.

1161. Ә.Бөкейханов ақталды 1989 ж.

1162. А.Байтұрсынұлы дүниеге келді 1873 ж. Торғай облысы, Торғай уезінің Сарытүбек жерінде.

1163. Орынбордағы мұғалімдер мектебін бітірді 1895 ж.

1164. «Қазақ» газетінде редактор 1913-1918 ж.

1165. М.Дулатов дүниеге келді 1885 ж. Торғай облысы, Торғай уезінің Қызылбел жерінде.

1166. М.Дулатов ату жазасына кесілді 1935 ж.

1167. Ә.Бөкейханов және А.Байтұрсынұлымен кездеседі 1904 ж. Омбыда.

1168. «Оян, қазақ!» жыр жинағы жарық көрді 1909 ж.

1169. «Оян, қазақ!» кітабын замандастары атады «Ұлттық манифест».

1170. Қарқаралы петициясын әзірлеуге ат салысты М.Дулатұлы.

1171. Мұхамеджан Тынышбаев дүниеге келді 1879 ж. Жетісу облысына қарасты Лепсі уезінің Садыр болысында.

1172. Верный гимназиясын алтын медальмен бітірді 1900 ж.

1173. Санк-Петербург транспорт инженерлері институтын бітірді 1906 ж.

1174. Оралда өткен Қазақстанның бес облысының съезіне қатысты 1905 ж. аяғында.

1175. ІІ Мемлекеттік Думаға Жетісу губерниясынан депутат болып сайланды 1907 ж.

1176. М. Шоқай дүниеге келді 1890-1841 ж. Сырдария облысы.

1177. Көлбай Тоғысов дүниеге келді Семей облысы, Зайсан уезінің Шорға болысында.

1178. Көлбай Тоғысов 3 тілде шығармаларды еркін жазды: қазақ, татар, орыс.

1179. Татар тілінді «Вахыт», орыс тілінде «Семипалатинский листок» газеттерінде шығармалар шығып жүрді.

1180. Қазақстандағы алғашқы газеттердің бірі «Түркістан уәлаяты газеті» 1870 ж. Ташкент қаласында қазақ, өзбек тілдерінде шықты.

1181. «Дала уәлаяты газеті» алғаш Омбыда 1888 ж. шықты.

1182. Алғашқы журнал 1911 ж. Орынбор губерниясының Троицк қаласында «Айқап» журналы.

1183. «Айқап» журналының баспагері, редакторы, ақын, прозашы, журналист Мұхамеджан Сералин.

1184. Айқап» журналы жабылды 1915 ж.

1185. «Бірлік» мәдени-ағарту ұйымы жұмыс жасады Омбы қалас.да, 1914-1918 ж.

1186. «Бірлік» мәдени-ағарту ұйымы жұмысына белсене қатысты ақын, жазушы, драматург Қошке Кемеңгеров.

1187. «Бірлік» ұйымы қолжазба түрінде жұмыс істеп журналға айналды «Балапан» журналы.

1188. «Балапан» журналының редакторы Қошке Кемеңгеров.

1189. 1915-1918 ж. «Садақ» журналы шығарылды Уфа қаласында.

1190. Сөз бостандығы мен баспасөз бостандығы жарияланды 1905 ж.

1191. Қазақтардың тұңғыш қоғамдық-саяси газеті шықты «Серке» газеті, 1907 ж. Санк-Петербургте.

1192. «Серке» газеті татар тілінде шығатын «Ульфат» газетінің қазақша қосымшасы.

1193. Апталық басылым «Қазақ» газеті жарық көрді 1913 ж.

1194. «Қазақ» газетінің негізін қалаушы А.Байтұрсынұлы.

1195. «Қазақ» газетінің таралымы орта есеппен 3000-8000 данаға дейін.

1196. 1900-1917 ж. аралығында қазақ тілінде басылып шыққан кітап саны 400, олардың жалпы таралымы 60 000 данаға дейін.

1197. Абай өлеңдері мен А.Байтұрсынұлының «Қырық мысал» кітабы жарық көрді 1909 ж. Санк-Петербургте.

1198. М.Дулатовтың «Оян, қазақ!» өлең жинағы 1909 ж. Қазанда.

1199. «Бақытсыз Жамал» романы, «Азамат» және «Терме» шығармалырының авторы М.Дулатов.

1200. «Түрік, қырғыз һәм хандар шежіресі» кітабы жарық көрді 1911 ж. авторы Шәкәрім Құдайбердіұлы.

1201. «Маса» өлеңдер жинағы жарық көрді 1911 ж. авторы А.Байтұрсынұлы.

1202. «Оқу құралы», «Әліпби», «Жаңа әліппе», «Тіл құралы» оқу құралдары жазылып шықты қазақ тілінде 1912 ж. авторы А.Байтұрсынұлы.

1203. «Шолпан» өлең жинағы жарық көрді 1912 ж. авторы М.Жұмабаев.

1204. «Өткен күндер» кітабы жарық көрді 1912 ж. авторы С.Сейфуллин.

1205. С.Сейфуллинның «Өткен күндер» кітабы жарық көрді 1912 ж. «Бірлік» ағарту үйірмесінің көмегімен.

1206. Халел Досмұхамедов (1887-1938) – «Алаш» партиясы мен «Алашорда» үкіметінің мүшесі.

§42. Оқу-ағарту ісі.

1207. Медереседе оқу мерзімі созылды 3-4 жылға.

1208. Мектептер мен медреседе оқу үшін уезд бастығының арнай рұқсаты болу керек 1867-1868 реформалар бойынша.

1209. Жаңа әдістемелік мектептер пайла бола бастады ХХ ғ. басында.

1210. Жаңа әдістемелік мектептің негізін қалады түркі тілдес халық ағартушысы И.Гаспиранский.

1211. Қазақстандағы ең алғаш жаңа әдістемелік мектеп ашылды 1900 ж. Түркістан қаласында.

1212. Уфадағы «Ғалия» медресесінде Б.Майлин, Орынбордағы «Усмания» медресесінде Қ.Болғанбаев оқыды.

1213. Абай Құнанбаев оқыған медресе Семейдегі Ахмет Риза медресесі.

1214. 1917 ж. Қазақстан аумағында болған жаңа әдістемелік мектеп саны 100-ге жуық.

1215. 1813 ж. Омбыда, 1825 ж. Орынборда ашылды әскери училищелер.

1216. Әскери училищелер кейін айналды кадет корпустарына.

1217. Бөкей хандығында Жәңгір ханның бастамасымен алғашқа қазақ мектебі ашылды 1841 ж.

1218. Орынборда жаңа үлгідегі 7 жылдық мектеп ашылды 1850 ж.

1219. Омбыда осындай жаңа үлгідегі мектеп ашылды 1857 ж.

1220. Троицкіде орыс-қазақ мектебі ашылды 1861 ж.

1221. Ташкентте мұғалімдер институы ашылды 1879 ж.

1222. Торғай облысында екі сыныптық орыс-қазақ мектебі ашылды 1879 ж.

1223. Орынбор губерниясының Ор қаласында тұңғыш мұғалімдер мектебі ашылды 1883 ж.

1224. Ор қаласында ашылған мұғалімдер мектебінің ашылуына үлес қосқан Ы.Алтынсарин.

1225. 1885 ж. бастап барлық уездерде ашыла бастады ауыл шаруашылық мектептері.

1226. Ауыл шаруашылық мектептерінің бағыты қазақ жерінде білім мен қолөнер түрлерін дамыту.

1227. 1887 ж. бастап барлық жерде ашыла бастада орыс мектептері.

1228. 1891 ж. қыз балаларға арналған бастауыш мектептер ашылды Торғай, Ақтөбе, Қостанай жерінде.

1229. Қазақ балалары үшін ауылдық көшпелі мектеп ұйымдастырылды 1892 ж. бастап.

1230. ХІХ ғ. екінші жартысынан бастап халыққа білім беру орталықтарына айналды Омбы, Семей, Орал, Ақмола.

1231. Ақмола облысындағы Халық училищесінің директоры А.Е. Алекторов.

1232. 1902 ж. Далалық өлкеде ашылған мектеп саны 14.

1233. Бір-екі сыныптық училищелер жұмыс істей бастады 1904 ж. бастап.

1234. Омбыда Азия мектебі ашылды 1789 ж.

1235. Жатып оқитын интернаттар ашылды 1877 ж. Омбыда, Көкшета мен Ақмолада.

1236. Омбыда техникалық училище ашылды 1882 ж.

1237. Омбыдағы техникалық училищенің түлегі Ә.Бөкейханов.

1238. Омбы мал-дәрігерлік-фельдшерлік мектебі ашылды 1852 ж.

1239. Медресе – Ислам дінін оқытатын орта және жоғары дәрежелі оқу орны.