Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
8 сынып база қ.тарихы.docx
Скачиваний:
1
Добавлен:
01.05.2025
Размер:
152 Кб
Скачать
☆

§5. XVIII ғасырдың алғашқы үштен біріндегі қазақ-орыс қатынастары.

Қазақ хандығы мен орыс мемлекетінің арасындағы байланыстың күшеюі.

  1. Орта жүз қазақтары XVI ғасырда сауда байланыстарын жасады Строгановтармен.

  2. XVII-XVIII ғасырда Батыс Сібірдің әскери және шенеуіктік тобы қазақтарды қырғыздар деп қате атап келді.

  3. Қазақтарды атады «қырғыздар», «қырғыз-қайсақтар», ал қырғыздарды «тау-тас қырғыздары», «қара қырғыздар», «буруттар».

  4. Қазақтарға олардың байырғы атауы қайтарылмады, себебі Ресейде бұл кезде «казак» деген ұқсас атпен әскери сословие пайда болған еді.

  5. Қайып хан Ресейге елші жіберіп, жоңғарларға қарсы бірлескен күрес жүргізуді көздеді 1716 ж.

Патша үкіметінің әскери бекіністер шебін сала бастауы.

  1. Тобылдан Еркетіге дейінгі аралықта әскери бекіністер шебін салу жоспарын ұсынады Сібір губернаторы М.П.Гагарин I Петрге.

  2. Осы жоспарды жүзеге асыру үшін подполковник И.Д.Бухгольц бастаған әскери экпедиция жіберілді.

  3. Осы жасақ құрамында болды әскерилер, Томск, Түмен, Тара қалаларының тұрғындары – барлығы – 2800-ге жуық адам.

  4. Экспедициялық жасақ жорыққа шықты 1715 ж. маусым айында.

  5. Тап осы жылдың қазан айында іргесі қаланған бекініс Жәмішев.

  6. Жәмішев бекінісің іргесі қаланды 1715 ж. қазан айында.

  7. Жоңғарлар Тобыл қаласынан жөнелтілген азық-түлік керуенін басып алғаннан кейін 1716 ж. көктемінде аман қалған 700 адаммен бірге кері қайтуға мәжбүр болады.

  8. Бухгольцтан басқа ғылыми барлау және әскери экспедициялар жіберілді Бекович-Черкасский 1715-1716 ж. Хиуа хандығына, Лихарев 1719-1720 ж. Ертіс өзенінің жоғарғы ағысы.

  9. Жәмішев және Омбы бекінісі 1716, Железинка, Колбасинская 1717, Семей 1718, Өскемен, Черноярская, Коряковская 1720. Кейін олардың арасына шағын бекініс-қамалдар мен редуттар (ұсақ-түйек далалық бекіністер) пайда болды.

  10. «Ертіс бойындағы бекіністер шебі осылай құрылды. Оның міндеті оң жағалаудағы жерлерді жоңғарлардан, ал одан соң көп ұзамай-ақ қырғыздардан (қазақтардан) қорғау еді» Н. Коншин.

Ресейдің қазақ хандығына елшілік өкілдіктер жіберуі.

  1. Ресей қазақ хандығына елшілер жіберуді жиілете бастады XVIII ғ.бас кезінен бастап.

  2. Тобыл бояры Никита Белоусов 1716, Борис Брянцев пен Федор Жилин 1717 ж. қазақ даласында болып қайтты.

  3. 1719 ж. Зайсан көлі мен Қара Ертісті зерттеу үшін жіберілді Колмаков, Урусов және Сомов.

  4. 1713-1720 ж. Жоңғарияға елшілікке барды орыс елшісі Иван Чередов.

  5. 1722 ж. қазақ жеріне елшілік келді Унковский бастаған.

Ресей мен Кіші жүз қазақтары арасында шекаралық жер дауының шиеленісуі.

  1. Жер дауының туындау себебі:

біріншіден, мал жайылымы үшін күрес;

екіншіден, өзара мал барымтасы орын алды;

үшіншіден, қазақтар орыстардың әскери бекіністер салуына қарсы болды;

төртіншіден, қазақтар башқұрттардың патша үкіметіне қарсы күресіне жиі-жиі қатысып жүрді.

  1. Тәуке хан өзінің қазақтар мен қарақалпақтардан тұратын 20 000 әскерімен Уфаның түбіне дейін барып орыс әскерлерінің үрейін ұшырды 1708 ж.

  2. Тәуке ханның қазақтар мен қарақалпақтардан тұратын әскеріндегі жауынгер саны 20 000.

  3. Қазақтар Жайықтың ішкі бекіністер шебінде Ресейдің Сызрань қаласына бара жатқан қазақтардың жүк тиелген керуеніне шабуыл жасап, тонап кетті 1709 ж.

  4. Қазақтардың құрамында 16 000 жауынгері бар жасағы Жайық қаласына бара жатқан керуенін тас-талқанын шығарып, тонап алды 1711 ж.