Mechanizm funkcjonowania I główne projekty reformy rb onz

MECHANIZM DECYZYJNY

• decyzje w RB są podejmowane większością 9 głosów, w tym jednomyślnie przez jej 5-ciu stałych członków, bez spełnienia obu kryteriów decyzja nie może zostać przyjęta

• W sprawach merytorycznych obowiązuje wymóg jednomyślności pięciu stałych członków RB.

• sprawa braku jednomyślności stałych członków RB ONZ w kwestiach pokoju i bezpieczeństwa stanowi poważną przeszkodę w stabilizacji systemu międzynarodowego

• w sytuacjach kryzysowych rezolucje RB wzywają do podjęcia rokowań i pokojowego rozwiązania sporu,

• w wypadku wybuchu bezpośrednich działań zbrojnych RB wzywa strony do zawieszenia broni jako wstępu do rokowań pokojowych,

• w celu realizacji przyjętej rezolucji RB może wprowadzić sankcje przeciwko napastnikowi, z których najważniejsze to liczne embarga, zwłaszcza w zakresie dostaw broni, jak również w ostateczności udzielenia mandatu dla do interwencji zbrojnej,

• mandat winien być precyzyjny, choć w praktyce uzależniony jest od czynnika geopolitycznego oraz możliwości finansowych i militarnych państw oraz międzynarodowych organizacji lub sojuszy polityczno-militarnych(np. NATO),

• w wypadku sparaliżowania RB np. poprzez weto jednego z jej stałych członków można doprowadzić większością 2/3 głosów do pilnego i nadzwyczajnego posiedzenia ZO dla rozpatrzenia konkretnego konfliktu,

GŁÓWNE PROJEKTY REFORMY RB OD LAT 90.

• zasadnicze elementy reformy RB odnosiły się do: 1) zmiany liczby członków stałych i niestałych(5+10), 2) ograniczenia prawa weta mocarstw,

Chronologia projektów i propozycji reform RB ONZ:

• 1993=powołanie przez ZO grupy roboczej do reformy RB, zjednoczone Niemcy aspirują na jej członka stałego,

• 1997= raport powyższej grupy( Razaliego) wysuwa propozycję na dokooptowania do RB 6 stałych członków ale bez prawa weta, co odrzucają USA. Niemcy wycofują swoja propozycję odnośnie stałego członka RB i proponuję wspólne członkostwo UE, na co nie zgadzają się Francja i Wielka Brytania.

• 2004 jesień= o stałe miejsce w RB zabiegają: Niemcy, Japonia, Indie i Brazylia,

• 2005= specjalna komisja pod auspicjami sekretarza generalnego ONZ K.Annana przedstawia następujący projekt reformy RB:

1)zachowuje się dotychczasowy stan RB= 5 stałych i 10 niestałych członków:

2) wprowadza się dwa nowe modele składu i funkcjonowania RB:

1. zwiększenie liczby członków do 24 miejsc , z czego 5 stałych z prawem weta+ dodatkowo niestałych 13, wybieranych co 2 lata,

2. zwiększenie liczby członków do 24 miejsc , z czego 5 stałych z prawem weta + 8 wybieranych na 4 lata + 11 wybieranych co 2 lata, wszyscy bez prawa weta,

• projekt grupy G-4 z 16.05.2005 r. przewiduje powiększenie dotychczasowego składu z RB o 6, czyli łącznie na 11 stałych członków oraz podniesienie stanu niestałych członków z 4 na 14. Obok dotychczasowych członków stałych (USA,FRAGB,CHRL i RU) nowymi stałymi członkami RB winny być: z Azji –2(JAP i IND). z Ameryki Łacińskiej –1, z Europy 1-DE, z Afryki 2(Nigeria i Afryka Połud.) Co 2 lata wybierano by 14 niestałych członków. Negatywnie zareagowała CHRL. Rosja wyraziła zastrzeżenia. W sierpniu 2005 r. USA i CHRL zabiegały o utworzenie grupy konkurencyjnej.

• Na forum ZO ONZ prezentowano wobec powyższych propozycji następujące stanowiska:

1) przeciwko propozycji G-4 z 4 nowym stałymi miejscami w RB występowało od 15-40 członków tzw. „klub kawiarniany”(Coffe Club), odrzucając w ogóle jej poszerzenie o stałych członków),

2)poszczególnych kandydatów G-4 zwalczały ostro: a) Włochy i Hiszpania= Niemcy, b)Argentyna i Meksyk= Brazylię, c)Pakiastan i Korea Połud. = Japonię,

c) Państwa zwalczające wymienione w punkcie b utworzyły strukturę konsultacyjną =„Stowarzyszenie dla konsensusu” złożyły oficjalną propozycję, zmierzającą do uzupełnienia dotychczasowych 5 stałych członków RB o dalsze 10 niestałych. Pozostałych 20 niestałych członków winno wybierać ZO wg. następującego klucza: Afryka=6, Azja-4, Ameryka Łać. i Karaiby 3, Europa Zach. i Europa Wsch. po 2 członków.

• w odpowiedzi na powyższe propozycje – nowy projekt złożyła Unia Afrykańska(UA) =

1) powiększenie RB o 6 członków z prawem weta, oraz 2) 5-ciu rotacyjnych bez prawa weta,

2) Grupa G-4 szuka kompromisu z propozycją UA, którą popiera 53 państw afrykańskich. Z wszystkich 192 członów należałoby uzyskać poparcie 2/3 głosów ZO. Obie grupy nie doszły jednak do kompromisu i nie osiągnęły wymaganych 2/3 głosów.

• w 2007 r. Cypr przy poparciu Niemiec zgłosił projekt powiększenia RB z 15 do 22 członku na podkreślenia większej reprezentatywności, ale wniosek nie był szerzej dyskutowany.

• Kolejną dyskusję nad reformą ONZ, w tym RB, zainicjowano na szczeblu ambasadorów w styczniu 2009 r.

Rada Gospodarczo-Społeczna

• składa się z 54 członków, wybieranych przez ZO, z czego co roku zmienia się 1/3 jej składu

• posiada ona liczne wyspecjalizowane organizacje, agendy i programy, realizuje niezliczone zadania specjalne oraz ma wiele komisji.

Działalność RGS obejmuje prawie większość zagadnień społeczno

gospodarczo-kulturalnych, a także niektóre polityczne, jak np.

przestrzeganie praw człowieka.

Do jej kompetencji należy m.in.:

• wskazywanie rozwiązań międzynarodowych problemów gospodarczych, społecznych i zdrowotnych,

• ułatwianie międzynarodowej współpracy kulturalnej i oświatowej,

• zachęcanie do powszechnego przestrzegania praw człowieka i podstawowych wolności.

Rada Powiernicza

• powołana w myśl artykułu 75 KNZ w celu przygotowania do niepodległości obszarów zależnych (kolonii, mandatów i innych).

• Podlega ona zarówno ZO, jak też RB ONZ.

• Straciła ona poważnie na znaczeniu w wyniku postępującej dekolonizacji od momentu uchwalenia specjalnej deklaracji ZO z 14 grudnia 1960 r. w tym zakresie. Jej rozwiązanie nie dochodzi do skutku ze względu na przedłużanie się reformy ONZ.

Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości (Haga)

• Skład: 15 sędziów z tym, że nie może w nim zasiadać 2 obywateli tego samego państwa. Sędziowie Trybunału wybierani są przez Zgromadzenie Ogólne NZ i Radę Bezpieczeństwa na 9 letnią kadencję i mogą ubiegać się reelekcję. W czasie sprawowania funkcji członkowie Trybunału nie mogą pełnić innych obowiązków. Aby zapewniona została ciągłość prac Trybunału co 3 lata wymianie podlega 1/3 składu MTS.

• został powołany do rozwiązywania sporów miedzy państwami członkowskimi z punktu widzenia przestrzegania norm prawa międzynarodowego.

• Nie zajmuje się on sporami o charakterze politycznym.

• Słabość MTS polega na tym, iż nie posiada on możliwości egzekwowania swoich orzeczeń, zwłaszcza w odniesieniu do mocarstw i państw dużych, które w wielu wypadkach nie są skłonne przekazywać mu sprawy do rozpoznania, nie mówiąc już o zgodzie na przyjęcie orzeczenia w sporze z państwami słabymi lub małymi.

Sekretariat

• Na czele Sekretariatu stoi Sekretarz Generalny (SG) wybierany przez ZO na zlecenie RB na okres 5 lat

System finansowania ONZ tworzą

• Wydatki na finansowanie podstawowych funkcji ONZ,

a więc jego organy, które pochodzą z budżetu regularnego, czyli obowiązujących składek członkowskich.

• Wydatki na operacje pokojowe (peacekeeping operations), pokrywane z budżetów uchwalanych dla każdej operacji i pochodzących z regularnych składek obowiązujących poszczególne kraje członkowskie.

• Wydatki na rozwój gospodarczy i pomoc humanitarną, pokrywane ze środków pozabudżetowych, wpłacanych dobrowolnie przez zainteresowane rządy krajów członkowskich, fundacje, firmy, a często także osoby prywatne

Budżet ONZ

• Wysokość wpłat poszczególnych państw następuje stosownie do wielkości PKB

Klasyfikacja propozycji reformy ONZ

Wzrost efektywności	Reforma instytucjonalna	Gruntowne przekształcenia
Celem reform jest zwiększenie skuteczności oraz możliwości działań w centralnych obszarach zadań ONZ Przykład: Racjonalizacja w obszarze administracji i finansów	Celem reform są przekształcenia w instytucjach, względnie dostosowanie do nowych wyzwań w XXI wieku. Przykład: Reforma RB ONZ, stworzenie nowych instytucji np. Światowej Organizacji Ochrony Środowiska	Celem reform są gruntowne i fundamentalne przeobrażenia dotychczasowych zasad ONZ Przykład: Zniesienie zakazu mieszania się w sprawy wewnętrzne, supranacjonalizacja ONZ

Reforma RB ONZ

Kryteria i kandydaci do stałego członkostwa w RB ONZ

Liczba ludności	Siła gospodarcza (udział w światowym PKB 2003)	Wkład finansowy do budżetu ONZ (2005)	Wkład osobowy do misji pokojowych ONZ (31.08.2005)
1. Chiny 2. Indie 3. USA 4. Indonezja 5. Brazylia 6. Pakistan 7. Rosja 8. Bangladesz 9. Nigeria 10. Japonia 12. Niemcy	1. USA (21,1) 2. Chiny (12,6) 3. Japonia (7,0) 4. Indie (5,7) 5. Niemcy (4,5) 6. Francja (3,2) 7. W. Brytania (3,2) 8. Włochy (3,0) 9. Brazylia (2,8) 10. Rosja (2,6)	1. USA 2. Japonia 3. Niemcy 4. Wielka Brytania 5. Francja 6. Włochy 7. Kanada 8. Hiszpania 9. Chiny 10. Meksyk	1. Pakistan (9881) 2. Bangladesz (8812) 3. Indie (6321) 4. Nepal (3565) 5. Etopia (3424) 6. Ghana (3320) 7. Nigeria (3175) 8. Jordania (2791) 9. Urugwaj (2435) 10. Afryka Płd. (2320) 36. Niemcy (290)

Ogólna ocena działalności ONZ na polu bezpieczeństwa międzynarodowego

• poprzez rozbudowany System Narodów Zjednoczonych struktury ONZ, jako jego centrum organizacyjno-decyzyjne, pełnią szereg pożytecznych funkcji, wynikających z realizacji KNZ oraz rozwiązywania innych palących problemów międzynarodowych.

• ONZ stała się główną platformą konsultacji, wymiany doświadczeń, inicjowania różnych programów rozwojowych, jak również zapobiegania sporom i konfliktom międzynarodowym.

• Mimo wielu trudności i niedomagań stanowi ona nadal ważna płaszczyznę ścierania się różnych interesów i poglądów między poszczególnymi grupami i kategoriami państw.

BEZPIECZEŃSTWO MIĘDZYNARODOWE I PAKTY POLITYCZNO-MILITARNE W OKRESIE ZIMNEJ WOJNY WSCHÓD-ZACHÓD

• Instytucjonalizacja bezpieczeństwa międzynarodowego 1945-1989

• Ugrupowania polityczno-militarne Zachodu i Wschodu

• Instytucjonalizacja NATO 1955-1990

• Instytucjonalizacja bezpieczeństwa bloku wschodniego

ad 1)

• 1. Różnice interesów i celów ideologiczno- politycznych, militarnych, a także strategicznych doprowadziły 1946/1947 do załamania się współpracy oraz nasilenia się napięć między USA a ZSRR- głównymi zwycięzcami II wojny światowej –przyczyniając się z ich udziałem do tworzenia stref wpływów na Zachodzie i Wschodzie.

• 2. Rywalizacja i konfrontacja USA-ZSRR miała miejsce głównie w Europie:

(podział Niemiec i Berlina 1948-1949) oraz w skali globalnej, zwłaszcza zaś w Azji Południowo-Wschodniej (powstanie CHRL 1949 i wojna koreańska 1950-1953, wojna wietnamska 1946- 1973), a następnie także na Półkuli Zachodniej (kryzys kubański 1961/62).

• 3. Następstwem Zimnej Wojny był zatem podział świata na dwa przeciwstawne bloki polityczno-militarne na czele z USA i ZSRR, którego instytucjonalizacja nastąpiła do 1955.

• Jej istota polegała na utrzymywaniu różnicy interesów przy równowadze sił militarnych, prowadzącej do tzw. równowagi strachu ze względu na niebezpieczeństwo wybuchy III wojny światowej z możliwością użycia broni nuklearnej

• 4. Postępujący od połowy lat 50. proces dekolonizacji oraz powstanie ruchu krajów niezaangażowanych (Bandung 1955), doprowadził stopniowo do zmiany układu sił w skali globalnej przy utrzymującej się równowadze potencjału militarnego USA-ZSRR, zmuszając obie strony do poszukiwań kompromisu i odprężenia w ciągu dekady lat 70.

• 5. Generalnie w okresie Zimnej Wojny (1946-1989) utworzono określone sojusze (pakty, ugrupowania) polityczno-militarne. Niektóre z nich przestały istnieć w latach 90., inne przetrwały, ale musiały znacznie zmodyfikować swoje struktury i funkcje. Z inspiracji USA i ZSRR stworzono w okresie Zimnej Wojny następujące sojusze i ugrupowania polityczno-militarne:

USA

• Pakt Brukselski (1948), przekształcony w Unię Zachodnioeuropejską (1954),

• Pakt Bałkański( 1954-1974),

• Organizację Paktu Północno-Atlantyckiego (NATO 1949)

• Pakt USA/Australia/Nowa Zelandia (ANZUS- 1951), Pakt Azji Południowo-Wschodniej – SEATO(1954-1977), Pakt Azji Centralnej-

( CENTO 1955-1979)

ZSRR

• Układ Warszawski(1955-1991)

• USA i ZSRR wsparły utworzenie w okresie odprężenia Wschód-Zachód lat 70. – Konferencji Bezpieczeństwa i Współpracy W Europie (KBWE 1975-1994), która uległa modyfikacji i od 1995 r. funkcjonuje jako- Organizacja Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie (OBWE).

ad 2)

W miarę zaostrzania się zimnej wojny Wschód-Zachód w Europie w drugiej połowie lat 40. USA były również zainteresowane zacieśnieniem współpracy wojskowej swoich bezpośrednich sojuszników.

• zawarcie 4 marca 1947 r. sojuszu brytyjsko-francuskiego w Dunkierce, który miał być skierowany przeciwko przyszłemu zagrożeniu ze strony Niemiec.

Z punktu widzenia USA przyszłe ugrupowanie miało w stanowić przeciwwagę dla potencjalnego zagrożenia komunistycznego ze Wschodu.

Doprowadziło to 17 marca 1948 r. do zawarcia w Brukseli przez Belgię, Francję, Holandię, Luksemburg i Wielką Brytanię Traktatu o współpracy w dziedzinie gospodarczej, społecznej i kulturalnej oraz zbiorowej samoobrony, określanego potocznie Paktem Brukselskim.

• Pakt Brukselski był formalnie skierowany przeciwko potencjalnej agresji niemieckiej w przyszłości, ale w istocie za jego powstaniem opowiadały się USA, zmierzając do lepszego przygotowania obrony Europy zachodniej przed zagrożeniem ze strony ZSRR i komunizmu. Od jego powstania USA uzależniały udzielenie krajom zachodnioeuropejskim pomocy wojskowej.

• Wielka Brytania i Francja w momencie zaostrzenia się konfliktu Wschód-Zachód w 1948 r. zabiegały o bezpośrednie włączenie USA do Paktu Brukselskiego lub zawarcia stosownego porozumienia o ścisłej współpracy wojskowej, co wymagało jednak ratyfikacji oraz zgody 2/3 senatu amerykańskiego.

• W wyniku dwóch tur rozmów od 10-28 grudnia 1948 r. oraz od 20 marca do 4 kwietnia między USA i Kanadą oraz dziewięcioma państwami Europy zachodniej (Belgia, Dania, Francja, Holandia, Islandia, Luksemburg, Norwegia, Portugalia, Wielka Brytania i Włochy) podpisano 4 kwietnia 1949 r. w Waszyngtonie traktat o Organizacji Paktu Północnoatlantyckiego (NATO). W kulminacyjnym okresie zimnej wojny do NATO przystąpiły jeszcze- Grecja i Turcja (1952).

• Pakt Bezpieczeństwa Pacyfiku

(ang. Pacific Security Treaty) – pakt polityczno-wojskowy powołany w 1951, nazywany często ANZUS od pierwszych liter nazw państw-sygnatariuszy (Australii, Nowej Zelandii i Stanów Zjednoczonych. Jego powstanie wiązało się z amerykańską polityką tworzenia antykomunistycznych bloków militarnych poza Europą. Jego podstawowym celem było zapewnienie bezpieczeństwa w rejonie Oceanu Spokojnego. W roku 1987 zawieszono członkostwo Nowej Zelandii, po tym jak ogłosiła się strefą bezatomową.