1. Текстны укыгыз.

2. Сорауларга җавап бирегез.

1) Татарстан Россиянең нинди төбәге булып санала?

2) Авыл хужалыгы җитештерүнең үсеше кайсы елларга туры килә?

3) Республикада терлекчелекне үстерү өчен ныклы азык базасы кайчан булдырылды?

4) "Кырлар патшасы" нәрсә ул?

5) Шикәр чөгендерен үстерү Татарстанда кайчан башланды? Бу эштә кем тәҗрибәсе кулланылды?

6) Татарстанда карабодай җитештерү ни дәрәҗәдә?

7) Республикабызда терлекчеклекне сәнәгать нигезенә күчерү кайчан булды һәм ул нидән гыйбәрәт?

8) Яшелчә җитештерүнең үсешенә нәрсәләр сәбәп булды?

9) Колхоз Һәм совхозларга нинди яңа техника алына, бу нинди нәтиҗәләр бирде?

10) Республикада авыл хуҗалыгы тармаклары арасынды иң эреләрдән кайсылары санала.

3. Бу фактлар дөресме?

1. Шикәр чөгендерен үстерү үзебезнең тәҗрибәгә нигезләнгән технология белән алып барылды

- Әйе

- Юк

2. Алтмышынчы елларда авыл хуҗалыгында җитештерү югары дәрәҗәгә күтәрелде

-Әйе

-Юк

3. Республикада игенчелек һәм терлекчелек тармаклары иң ваклардан санала

-Әйе

-Юк

4. Аффиксларны дөрес итеп куегыз.

Алтмышынчы ел…. да республика терлекчелекне үстерү өчен ныклы азык базасы булдырды һәм аны ныгытты.

Ул елларда тракторлар, комбайн…… , автомобильләр күпләп алдылар.

Авыл хуҗалыгында җитештерүне үстерү өчен куәтле матди-техник база авыл хезмәтчән….енең акылы, хезмәт сөючәнлеге аркасында булдырылды.

5. Түбәндәге җөмләләрдә фигыльләрнең дөрес формаларын куегыз.

Алтмышынчы һәм җитмешенче елларда кырлардан 25-30 центнер уңыш җыю гадәти күренешкә (әйлән). Бу елларда сугару системасы (кулланыл), азык чөгендереннән яхшы уңыш (үстерел).

2. Кеше һәм табигать

Кеше тормышы һәрвакыт табигать белән бәйле. Ул - кешенең сәламәтлек, туклану, гомумән, яшәеш чыганагы. Табигать дигәч, иң беренче чиратта, калын яшел урманнар, саф сулы чишмәләр, бай тарихлы елгалар, күлләр, иксез-чиксез җәелеп яткан далалар күз алдына килә.

Дөньяда, тормышта иң кирәкле әйберләрнең берсе - су. Көндәлек тормышта судан башка хуҗалык итәргә мөмкин түгел. Су җирне сугара. Шулай ук ул иген игү, бакча, җиләк-җимеш, терлек, кош-кортлар үстерүгә булыша. Җир йөзендә су булмаса, тереклек бөтенләй яшәмәс иде. Халыкның ихтыяҗы су чыганаклары, урман кебек табигый байлыклар ярдәмендә канәгатьләндерелгән. Туган ягыбызның кечкенә һәм зур су чыганаклары халык хуҗалыгында киң файдаланыла.

Республикабыз Татарстан су чыганакларына бик бай. Аның үзәгендә ике зур елга - Идел һәм Чулман (Кама) бергә килеп кушыла. Әлеге зур елгалар борын заманнардан ук Европа һәм Азияне, көньяк белән төньякны тоташтыруда әһәмиятле юл хезмәтен үтәгән. Шул рәвешчә алар халкыбызга мәдәни һәм сәяси яктан югары дәрәҗәдәге үсешкә ирешүгә ярдәм иткән.

Урта гасырларда елга тамагында Итил исемле борынгы зур шәһәр - Хәзәр иленең башкаласы гөрләп яшәгән. Аның атамасы Итил елгасы исеменнән алынган. XIV йөзләрдән башлап татарларның халык буларак оешуы да Идел буйларында була.

Идел - Татарстанда һәм элекке СССРның Европа өлешендә иң зур һәм иң әһәмиятле елга. Аның Татарстан мәйданы аша аккан өлешенең озынлыгы -180 чакрым. Иделнең 200 дән артык кушылдыгы бар. Идел бассейны бик зур. Иделгә күп кенә зур һәм кечкенә елгалар коя. Алар арасында Ука, Илләт, Зөя, Казан суы, Чулман, Актай, Чирмешән, Үтәк (Утка), Майна һ.б. елгалар бар. Иделнең күп кушылдыклары арасында Казан суы аерым урын алып тора. Ул да тарихи атама. Бу елганың исеме башкалабыз Казан атамасына нигез булып тора.

Идел - тыныч һәм акрын агымлы, мул сулы елга. Аның үзәннәре бик киң. Уңъяк яры текә һәм таулы. Тау битләрендә яфраклы урманнар, куаклар үсә, җиләк-җимеш бакчалары, кешеләр салган дачалар күп. Иделнең сулъяк яры сөзәк. Ул берсе өстеннән берсе торган киң террасалар буйлап бара.

Идел - «зур елга», «елга» дигән сүз. Моның шулай икәнен «Идел бер, чишмәсе мең» дигән әйтем дә раслый. Вакытлар үтү белән, ул зур, аерым бер суның исеменә әверелгән. Идел сүзе татар халык дастаны «Идегәй»дә дә искә алына. (Ф.Г.Гариповадан)

Б и р е м н ә р