Тәжірибелік жұмыс

«Гипоксияны үлгілеу» №1 бейнефильмді көру немесе тәжірибе жасау.

№ 1 тапсырма.

Экзогендік гипоксияны туындатып және оның көріністерін зерттеу.

Әдісі. Тәжірибе үшін 3 тышқан аламыз, Комовский аспабының қалпағының астына біреуін, екіншісін тығыз жабылатын ыдысқа отырғызамыз, үшіншісі бақылаулық болып есептеледі. Олардың жалпы мінез-құлқына, тыныс алуына, терінің түсіне назар аударамыз. Содан кейін қалпақтың астында барометрлік қысымды біртіндеп азайтамыз: 0,2; 0,4; 0,6; 0,8 атм., өзгерістерді байқайды. Жедел гипоксияның клиникалық көріністерін, тыныс алудың өзгерістерін бақылайды. Алынған деректерді хаттамаға енгізіп талдаймыз. Осы гипоксияның түрлерінде қанның газдық құрамының өзгеру мүмкіндіктері туралы қорытынды жасаймыз.

Хаттама кестесі

Жануарлар		Гипоксияның түрі	Терісінің түсі	Тыныс алу сипаты	Байқалған өзгерістердің патогенезі
бақылау тышқаны		-
Тышқан 1		Экз.гипобар.
Тышқан 2		Экз.нормобар.
№ 2 тапсырма.	Тышқандарда 1. метгемоглобинтүзушілер 2. көміртегі тотығы арқылы гемдік гипоксияны тудыру

3. Метгемоглобин тотығын түзетін заттармен уландыру.

Әдісі: Тышқанның терісінің астына 0,1мл 10% азот қышқылының натрий ерітіндісін енгіземіз. Жедел гипоксияның клиникалық көріністерін байқаймыз. Тері түсіне назар аударамыз.

Көміртегі тотығымен уландыру

Күкірт қышқылын құмырсқа қышқылымен бірге қыздырғанда иісті газ алынады. Газ иісі шығатын резіңке түтік арқылы қосылған воронканың астына тышқанды орнықтырамыз. Оның жағдайы мен мінез құлқына, терінің түсіне көңіл аударамыз. Өлген жануарлардың ішін ашамыз. Терінің түсі, ішкі ағзасы мен қанды салыстырамыз. Тәжірибелердің жалпы хаттамасын толтырамыз:

Хаттама кестесі

Жануарлар	Әсер ету түрі	Тері түсі	Қан түсі	Байқалған өзгерістердің патогенезі
Тышқан 1	Натрий нитритімен улану
Тышқан 2	СО-мен улану

Глоссарий

Гипоксия (кислородное голодание) - типовой патологический процесс, развивающийся в результате недостаточного снабжения тканей кислородом или нарушения его использования тканями в окислительно-восстановительных процессах.

Гипоксия – это состояние абсолютной или относительной недостаточности биологического окисления.

Гипоксия (оттегі жетіспеушілігі, оттегінің жетіспеуі) –тіндерге оттегінің аз жеткізілуінен немесе жасушалардың оттегіні тотығу-тотықсыздану үрдістеріне пайдаланылуының бұзылыстарынан дамитын біртектес дерттік үрдіс.

Гипоксия – биологиялық тотығудың шынайы немесе салыстырмалы жеткіліксіздігі.

Hypoxia (deficiency of oxygen) – is typical pathological process that develops as a result of insufficient supply of oxygen to tissues or disorders of its utilization by tissues in redox processes. Hypoxia – is a state of absolute or relative deficiency of biological oxidation.

Экзогенная гипобарическая гипоксия - развивается при снижении парциального напряжения кислорода во вдыхаемом воздухе при низком барометрическом давлении (подъем на высоту в негерметичных летательных аппаратах)

Экзогендік гипобариялық гипоксия –барометрлік қысым төмендеуінен дем алатын ауада оттегінің үлестік қысымы азаюынан дамиды (түтастығы бұзылған ұшақтармен биіктікке көтерілгенде)

Exogenous hypobaric hypoxia – occurs at reduced oxygen tension in the inspired air at low barometric pressure (ascent to altitude in unpressurized aircraft)

Экзогенная нормобарическая гипоксия - развивается при снижении парциального напряжения кислорода во вдыхаемом воздухе при нормальном барометрическом давлении (нахождение в невентилируемых помещениях)

Экзогендік нормобариялық гипоксия – барометрлік қысым қалыпты деңгейде болғанымен дем алатын ауада оттегінің үлестік қысымы (мөлшері) азаюынан дамиды (ауасы алмастырылмайтын тар кеңістіктерде болғанда, мысалы, терең құдықтарда, зынданда)

Exogenous normobaric hypoxia – occurs at reduced oxygen tension in the inspired air at normal barometric pressure (being in unventilated rooms)

Дыхательная гипоксия развивается при нарушении внешнего дыхания

Тыныстық гипоксия сыртқы тыныс жеткіліксіздігінде (бұзылыстарында) дамиды

Respiratory hypoxia develops in respiration disorders

Гемическая гипоксия развивается при снижении концентрации гемоглобина или его инактивации

Гемдік гипоксия гемоглобин мөлшерінің азаюынан немесе оның әсерсізденуі кезінде дамиды

Hemic hypoxia develops when there is reduced concentration of hemoglobin or its inactivation

Циркуляторная гипоксия развивается при нарушениях центрального и периферического кровообращения

Қанайналымдық гипоксия орталық және шеткері қанайналым бұзылыстарында дамиды.

Circulatory hypoxia develops when there are disorders of the central or peripheral blood circulation

Тканевая гипоксия развивается при нарушении утилизации кислорода в тканях (снижение активности дыхательных ферментов, разобщение окисления и фосфорилирования)

Тіндік гипоксия тіндердің оттегіні пайдалана алмауынан (тыныстық ферменттердің белсенділігінің төмендеуінде, тотығу мен фосфорлану үрдісінің ажырауында) дамиды.

Tissue hypoxia develops when there is disorder of oxygen utilization by tissues (reduced activity of respiratory enzymes, uncoupling of oxidation and phosphorylation)

Субстратная гипоксия развивается при дефиците в клетках субстратов биологического окисления (глюкоза)

Субстраттық гипоксия биологиялық тотығу үрдісіне қатысты субстраттардың (глюкоза) тапшылығында дамиды.

Substrate hypoxia develops when there is deficiency of metabolic substrates for biological oxidation (glucose)

Перегрузочный тип гипоксии развивается при значительном увеличении функции органов, когда увеличение доставки к ним кислорода и субстратов метаболизма не обеспечивает энергозатраты

Гипоксияның жүктемелік түрі - ағзалар тым ауыр, жүктемелік қызметті атқарғанда оттегі мен метаболизмдік субстраттар оларға мол жеткізілгенімен жұмсалған энергия шығынын қамтамасыз ете алмағанда дамиды.

Reloading hypoxia develops when there is a significant increase in organ function and increased supply by oxygen and metabolic substrates is insufficient foe energy demand

Организмнің оттегілік баланс көрсеткіштері

Показатели кислородного баланса организма

Көрсеткіші / Параметр Артериялық қандағы оттегінің кернеуі (мөлшері)	Мөлшері / Значения
Напряжение кислорода в артериальной крови Oxygen tension in the arterial blood	80-100 мм рт.ст.
Аралас веналық қандағы оттегінің кернеуі(мөлшері) Напряжение кислорода в смешанной венозной крови Oxygen tension in mixed venous blood	35-45 мм рт.ст.
Гемоглобин мөлшері Содержание гемоглобина hemoglobin content	13,5-15,5 г/дл
Артериалық қаннда гемоглобин кернеуі(мөлшері) Насыщение гемоглобина артериальной крови кислородом Saturation of Arterial blood Hemoglobin with oxygen	97-98%
Веналық аралас қанның оттегімен қанығуы Насыщение смешанной венозной крови кислородом Saturation of mixed venous blood Hemoglobin with oxygen	70-77%
Артериялық қандағы оттегінің көлемі Объемное содержание кислорода в артериальной крови (кислородная емкость крови) Content of oxygen in arterial blood (blood oxygen capacity)	16,5-20,5 об. %
Веналық аралас қанда оттегінің көлемдік мөлшері Объемное содержание кислорода в смешанной венозной крови The volume content of oxygen in mixed venous blood	12,0-16,0 об. %
Оттегі бойынша артерия-веналық айырмашылық Артериовенозная разница по кислороду Arteriovenous oxygen difference	4,0-5,5 об. %

HIF-1(Hypoxia-inducible factor) – фактор, индуцируемый гипоксией, активирует транскрипцию более 200 генов, кодирующих белки, обеспечивающие адаптацию к гипоксии

HIF-1(Hypoxia-inducible factor) –организмнің гиопксияға бейімделуін қамтамасыз ететін нәруыздарды ( информациялық ықпалдағы) реттеуші 200 –ден астам гендердің біріншілік, биологиялық транскрипциясын белсендіруші фактор.

HIF-1 (Hypoxia-inducible factor) – is a factor induced by hypoxia. It activates transcription of more than 200 genes encoding proteins involved in body's protective response to hypoxia

Гипоксическое прекондиционирование – повышение резистентности тканей к продолжительной гипоксии после предварительной кратковременной (прерывистой) гипоксии.

Гипоксиялық прекондициялау – алдын-ала қысқа мерзімдегі гипоксиядан кейін тіндердің, организмнің ұзақ мерзімді гипоксияға төзімділігін көтеру.

Hypoxic preconditioning – is increase in resistance to prolonged tissue hypoxia after preliminary short-term (intermittent) hypoxia.

Нейроглобин – белок, состоящий из 151 аминокислоты, экспрессируется в нервных клетках, главным образом в мозге и сетчатке глаза, относится к гемопротеинам. Нейроглобин обратимо связывается с кислородом, имеет большее сродство к кислороду, чем гемоглобин. Он обеспечивает нейроны кислородом и создает защиту нейронов в условиях гипоксии и ишемии.

Нейроглобин –151аминқышқылынан тұратын нәруыз, жүйке жасушаларында (негізінен, мыйда және көздің торлы қабығында), айқын көріністе (экспрессияда) болатын гемопротеиндер тобына жатады. Нейроглобин оттегімен кайтымды байланысады, гемоглобинге қарағанда оттегігі үйірлігі жоғары, гипоксия және ишемия жағдайында жүйке жасушаларын оттегімен қамтамасыз етіп, нейрондарды қорғайды.

Neuroglobin – is a protein consisted of 151 amino acids, is expressed in neurons, mainly in the brain and retina, refers to hemoproteins. Neuroglobin reversibly binds oxygen with an affinity higher than that of hemoglobin. It increases oxygen availability to brain tissue and provides protection under hypoxic or ischemic conditions.

ӘДЕБИЕТТЕР:

Негізгі

1. Ә.Нұрмұхамбетұлы. Патофизиология. Учебник //под ред А.Н. Волажина, Г.В. Порядина Т I М.: «Академия» 2006, с121-139

2. Патофизиология в схемах и таблицах: Курс лекций: Учебное пособие. Под ред. Патофизиология // Под ред. Новицкого В.В., Гольдберга Е.Д. Уразовой О.И.– Москва: Изд-во ГЭОТАР, 2010., том 2 . Раздел Внутреннее дыхание.

3. Патологическая физиология: Учебник п/р Н.Н.Зайко и Ю.В.Быця. – 2-е изд. – М.: МЕДпресс-информ, 2004. – С. 340-351

4. Патофизиология в схемах и таблицах: Курс лекций: Учебное пособие. Под ред. А.Н.Нурмухамбетова. – Алматы: Кітап, 2004. – С. 84-87

5. Патофизиология.: учебник под ред. А.И. Воложина, Г.В. Порядина.-Т.1. – М.: «Академия», 2006.- с.121-139

6. Патологиялық физиология бойынша сынамалық тапсырмалар // Қазақ тіліне аударған М.Б.Байбөрі, редакциялаған Т.П.Ударцева, Н.Н.Рыспекова – Алматы.: изд-во «Эффект», ҚазҰМУ, 2007.- Б. 221 - 228

Қосымша

1. Литвицкий П.Ф. Патофизиология: Учебник для вузов. – М.: ГЭОТАР – Медиа, 2009. - С. 201-211.

2. Патофизиология: Учебник для мед.вузов под/ред В.В. Новицкого и Е.Д. Гольдберга.-Томск: Том.ун-та, 2001, С. 525-538.

3. Литвицкий П.Ф. Патофизиология: Учебник: в 2 т. – М.: ГЭОТАР-МЕД, 2003. – Т. 1. – С. 478-514.

БАҚЫЛАУ

Тест тапсырмаларын орындау - Патологиялық физиология бойынша сынамалық тапсырмалар // Қазақ тіліне аударған М.Б.Байбөрі, редакциялаған Т.П.Ударцева, Н.Н.Рыспекова.– Алматы.: «Эффект» баспасы, ҚазҰМУ, 2007.- Б.221-228.

№ 7 САБАҚ

ТӘЖІРИБЕЛІК САБАҚТАРҒА АРНАЛҒАН ӘДІСТЕМЕЛІК НҰСҚАУ

Тақырып: ҚАБЫНУ

Сабақтың мақсаты:

• Жіті және созылмалы қабынудың этиологиясы мен патогенезі бойынша білім қалыптастыру

• Тақырып сұрақтары бойынша пікірсайыс жүргізу дағдысын қалыптастыру

• Тәжірибелік жануарлармен жұмыс жасау машықтық дағдысын қалыптастыру

• 3 тілде глоссарий қолдану дағдысын қалыптастыру

Оқыту міндеттері:

• Қабынудың этиологиясы мен патогенезі бойынша білім жетілдіру

• Теориялық материалды талдағанда 3 тілде глоссарий қолдану дағдысын жетілдіру.

• Тақырып сұрақтары бойынша пікірсайыс жүргізгенде коммуникациялық дағдысын жетілдіру

• Ерте жастағы балалардағы қабынудың ерекшеліктері бойынша білім жетілдіру

• Конгейм тәжірибесінде жіті қабынуды үлгілеу, қабыну сатыларын (тамырлық өзгерістер, лейкоциттер эмиграциясы) ажырату машықтық дағдысын жетілдіру

• Дайын жағындылардан фагоцитоз үрдісін анықтау, іріңді экссудатты ажырату машықтық дағдысын жетілдіру

Тақырыптың негізгі сұрақтары:

1. Қабыну, анықтамасы, этиологиясы. Әлтерация туралы түсінік. Қабыну кезіндегі алғашқы және салдарлық әлтерация.

2. Қабыну ошағында зат алмасудың өзгерістері. Олардың патогенезінде жасушалар мен жасушаішілік құрылымдар мембраналары бүлінуің маңызы. Қабыну ошағындағы физикалық-химиялық өзгерістер, олардың патогенезі, салдарлары.

3. Қабыну дәнекерлері, түрлері, шығу тегі, қабыну дамуындағы маңызы. Қабынуды шақыратың және қабынуға қарсы цитокиндер туралы түсінік

4. Қабыну ошағында қанағымы өзгерістерінің сатылары, олардың патогенезі.

5. Экссудация, анықтамасы, даму жолдары. Жалқықтың түрлері. Ірінді жалқықтың құрамы мен қасиеттері.

6. Лейкоциттердің эмиграциясы, анықтамасы, сатылары және олардың жолдары.

7. Фагоцитоз, сатылары. Фагоцитоздің жеткіліксіздігі және оның қабынудағы маңызы.

8. Пролиферация, оның тетіктері. Пролиферацияның түрткілері мен тежегіштері.

9. Қауырт қабынудың жергілікті және жалпы белгілері, олрдың патогенезі.

10. Созылмалы қабыну, этиологиясы, патогенезі, қауырт қабынудан айырмашылықтары.

11. Қабынудың организм үшін маңызы. Ауыз қуысы мен жақтардағы қабынудың ерекшеліктері.

12. Қабыну үрдісін алдын алу және емдеудің жалпы ұстанымдары.

13. Жақ-бет төңрегіндегі қабыну үрдісінің ерекшеліктері.

Оқыту тәсілдері:

Тақырыптың негізгі сұрақтары бойынша студенттер арасында оқытушының қатысуымен және бақылауымен пікірсайыс, тәжірибелер орындау, хаттамалар толтыру, нәтижелерін талқылау, ситуациялық есептер шығару, сөзжұмбақ, есептер шешу, бейнефильм көру.

Бақылау әдістері:

Ауызша сұрау, тәжірибе нәтижелерін, сөзжұмбақ және есептерді тексеру, тест жүргізу.