Глоссарий

Тыныс жеткіліксіздігі – деп белгілі бір жүктемелерден кейін немесе тыныстық жағдайдың өзінде артериЯлық қанның қалыпты газдық құрамын сақтап тұра алмайтын өкпе мен тыныс алу жолдарының жағдайын айтады.

Дыхательная недостаточность – патологический процесс, развивающийся вследствие нарушения внешнего дыхания, при котором не обеспечивается поддержание адекватного потребностям организма газового состава артериальной крови в состоянии покоя или при физической нагрузке

Respiratory insufficiency - is a pathological process when the respiratory system is unable to maintain an adequate blood gaseous content for the metabolic needs of the organism at the resting state and in work load.

Гиповентиляцияның обструктивті түрі – тыныс алу жолдары тарылғанда немесе бітелгенде байқалады.

Обструктивный тип гиповентиляции - гиповентиляция при снижении проходимости воздухоносных путей

Obstructive type of hypoventilation - occurs when there is reduction in passableness of airways

Эмфизема – бронхиололар мен альвеололардың фиброздық бүліністері аса көп болмайтын өкпе тінінің жоғары желденуі.

Эмфизема – повышенная воздушность легочной ткани с разрушением стенок бронхиол и альвеол без значительного фиброза

Emphysema - is a condition of the lung characterized by abnormal permanent enlargement of the airspaces distal to the terminal bronchiole, accompanied by destruction of their walls and without obvious fibrosis

Шарко-Лейден кристалы – эозинофилдердің сопақша пирамида тәрізді кристалданған (гр.қатайған) ферменттері. Бронхиалды демікпе кезінде қақырықта табуға болады..

Кристаллы Шарко-Лейдена - кристаллизованные ферменты эозинофилов, имеющие форму продолговатых пирамид. Встречаются в мокроте при бронхиальной астме.

CharcotLeudencrystals – crystallized eosinophils’ enzymes of oblong pyramids shape Meet in a sputum at bronchial asthma

Куршман спиралы – Бронхиалық демікпенің ұстамасынан кейін қақырықты микроскопиялық зерттеуде байқалатын муциндік (лат.жалқық) ақшыл-тұнық ирек түтікше тәрізді заттар..

Спирали Куршманна - беловато-прозрачные извитые трубчатые образования, из муцина, обнаруживаются при микроскопическом исследовании мокроты после приступа бронхиальной астмы.

Curshmann'sspirals -whitishconvolutedtubularformationofmucincould be detected bymicroscopic examination ofsputum atbronchialasthma.

Қарқынды тіршіліктік өкпе сыйымдылығы (FVC-ФЖЕЛ-ҚТӨС)-демді ішке мейлінше қатты тартқаннан соң мүмкіндігінше барынша күшті жылдамдықпен демді сыртқа шығару.

Форсированная жизненная емкость легких– выдох с максимально возможной силой и скоростью после максимального вдоха

FVC- forced vital capacity - isforceful exhalation after the maximal inhalation

Тиффно индексі – қарқынды дем шығарудың 1-секундындағы ауа көлемі мен тіршіліктік өкпе сыйымдылығының пайыздық арақатынасы (ҚДШ1с/ӨТС) қалыпты жағдайда 70%.

Индекс Тиффно (отношение ОФВ1 /ЖЕЛ (в норме 70%); ОФВ1 - объем воздуха, выдыхаемый в первую секунду выдоха

Tiffno’s index – is the ratio of the forced expiratory volume in 1 second to the FVC ( N=70 %)

Рестрикциялық гиповентиляция өкпенің тыныс алу бетінің азаюынан немесе өкпе тінінің серпімділігі төмендеуінен дамиды.

Restrictive type of hypoventilation- occurs when respiratory pulmonary surface and pulmonary expansion are reduced. It is characterized by reduced compliance (i.e. more pressure is required to expand lungs, because they are stiff).

Тыныс жеткіліксіздігінің (ТЖ) 1 түрі – ТЖ гипоксемялық түрі, бұл кезде гипоксемия гиперкапниясыз дамиды. Газдардың альвеоларлық-капиллярлық мембрана арқылы диффузиясы бұзылғанда байқалады.

RespiratoryinsufficiencyofItype – (hypoxemic ), thereishypoxemiawithouthypercapnia, occursat

severe parenchymal diseases of lungs, at disorders of gaseous diffusion across alveolar-capillary membrane

ТЖ 11 түрі (гипоксемиялық-гиперкапниялық түрі) - гипоксемия мен гиперкапния даму барысында бірге жүреді. Өкпе вентиляциясының бұзылыстарында дамиды.

Respiratory insufficiency ofII type - Hypercapnia-hypoxemic type, there is hypoxemia and hypercapnia, occurs at hypoventilation

ТЖ диффузиялық түрі – альвеоларлық-капиллярлық мембраналардың өзгерістеріне байланысты, бұл жағдай өкпеде альвеоларлық кеңістік пен капиллярлар арасындағы газ алмасу үрдісі бұзылуына алып келеді.

Diffusion form of respiratory insufficiency - is caused by changes of alveolar-capillary membrane

Перфузиялық ТЖ – Өкпе қанайналым бұзылыстарына байланысты дамиды..

Perfusion form of respiratory insufficiency - is due to disorders of pulmonary blood circulation, that results in disorders of gas exchange between alveolar space and the blood perfusing the lungs.

Өкпелік гипертензия – өкпе қан тамырларында қан қысымы 30 мм с.б. жоғары болғанда дамиды.

Pulmonary hypertension -systolic blood pressure in the pulmonary blood circulation above 30 mm Hg

Эйлер-Лильестранд рефлексі – альвелоларда оттегінің үлестік қысымы төмендегенде өкпе артериолары тарылады (спазм дамиды).

Euler – Liliestrtand’sreflex - constriction of lung capillaries when there is reduction in partial pressure of oxygen in alveolar air (hypoxic vasoconstriction)

Китаев рефлексі – Өкпе веналарының қысымы көтерілгенде, өкпе артериолары тарылады.

Kitaev’s reflex - is narrowing of pulmonary arterioles at increased pressure in pulmonary veins

Эупное – қалыпты тыныс.

Эупное– нормальноедыхание

Eupnea - normal breathing

Брадипное – сирек тыныс.

Брадипное - редкоедыхание

Bradypnea - rare breathing

Тахипное – жиі тыныс.

Тахипноэ- частоедыхание

Tachypnea – rapid, shallow breathing

Гиперпное – терең жиі тыныс.

Гиперпноэ - глубокоечастоедыхание

Hyperpnea– deep, rapid breathing

Апное – демнің уқытша тоқтауы.

Апноэ- временнаяостановкадыхания

Apnea - temporary pause in breathing

Үзілісті тыныс – тыныстың үзілісті (апноелық) болуы.

Периодическоедыхание –чередование периодов дыханияс периодамиа пноэ

Periodic breathing -is periodic alternations of breathing and apnea.

Дыхание Биота – чередование апноэ с дыхательными движениями одинаковой частоты и глубины

Biotbreathing - is equal depth of respiration followed by apnea

Чейн-Стокс тынысы – тыныс үзілгеннен соң (апное) тыныс бірт-бірте тереңдеп, қайтадан әсте-әсте төмендеуі.

Дыхание Чейна-Стокса - чередование апноэ с дыхательными движениями, которые нарастают по глубине, затем убывают

Cheyne-Stokes breathing – is gradually increased the depth of respiration, followed by apnea.

Куссмаул тынысы – өте сирек терең тыныс.

Дыхание Куссмауля – глубокие редкие дыхательные движения

Kussmaul’s breathing - is isolated deep breathes, reflects overexcitation of the Respiratory center

Апнейстік тыныс –ұзақ, қиналысты демді тырыспалы ішке тарту, арасында сирек апнейстік дем шығару көрінісінде болады (апнейстік орталықтың тітіркенуі).

Апнейсическое дыхание - продолжительный, судорожный усиленный вдох, изредка прерывающийся выдохом (возбуждение апнейстического центра)

Apneustic breathing - is a prolonged forceful inspiration with occasional short expiratory gasps due to activation of “apneustic” center.

Гаспинг тынысы –бірен – саран, терең, бәсең, әлсіреулік күрсіну тәрізді тыныс.

Гаспинг дыхание - единичные, глубокие, редкие, убывающие по силе «вздохи».

Gasping breathing - means isolated, deep, rare, decreasing in strength inspirations, occurs at agony, terminal stage of asphyxia, is due to activation of bulb inferior neurons.

Асфиксия – тұншығу - қауырт және жедел түрде дамитын сыртқы тыныс жеткіліксіздігі Асфиксия - удушье - остраяилиподостраянедостаточностьвнешнегодыхания

Asphyxia - is acute or subacute respiratory insufficiency

ӘДЕБИЕТТЕР

Негізгі

1. Ә.Нұрмұхамбетұлы. Клиникалық патофизиология. – Алматы; РПО «Эверо», 2010. – Б. 482-519.

2. Ә.Нұрмұхамбетұлы. Патофизиология. – Алматы; РПО «Кітап», 2007. – С. 484-495.

3. Патофизиология: Учебник для мед.вузов под/ред В.В. Новицкого и Е.Д. Гольдберга О.И. Уразовой- М.: ГЭОТАР-МЕД, 2010. Раздел Патофизиология внешнего дыхания.

4. Патологическая физиология: Учебник п/р Н.Н.Зайко и Ю.В.Быця. – 2-е изд. – М.: МЕДпресс-информ, 2004. – С. 447-471.

5. Литвицкий П.Ф. Патофизиология: Учебник:. – М.: ГЭОТАР-МЕД, 2009. С. 384-385

6. Патофизиология: Учебник п/ред А.И. Воложина, Г.В. Порядина.- Т.3. –М.: «Академия», 2006.-С.158-186

7. Патологиялық физиология бойынша сынамалық тапсырмалар // Қазак тіліне аударған М.Б.Байбөрі, редакциялаған Т.П.Ударцева, Н.Н.Рыспекова.– Алматы.: изд-во «Эффект», ҚазҰМУ, 2007.- Б 349-365

Қосымша

1. Патофизиология в схемах и таблицах: Курс лекций: Учебное пособие. Под ред. А.Н.Нурмухамбетова. – Алматы: Кітап, 2004. – С. 169-178.

2. Патофизиология: Учебник для мед.вузов под/ред В.В. Новицкого и Е.Д. Гольдберга - М.: Томск., 2006.- С. 519 - 525

3. Майкл А.Гриппи. Патофизиология легких. Перевод с англ. – М.Бином, 1997. – 327с.

БАҚЫЛАУ

Тест тапсырмаларын орындау - Патологиялық физиология бойынша сынамалық тапсырмалар // Қазақ тіліне аударған М.Б.Байбөрі, редакциялаған Т.П.Ударцева, Н.Н.Рыспекова.– Алматы.: «Эффект» баспасы, ҚазҰМУ, 2007.- Б. 349-365

№ 13 САБАҚ

ТӘЖІРИБЕЛІК САБАҚТАРҒА АРНАЛҒАН ӘДІСТЕМЕЛІК НҰСҚАУ

Тақырып: «Жүрек қызметінің жеткіліксіздігі»

Сабақтың мақсаты:

• Жүрек қызметінің жеткіліксіздігінің этиологиясы мен патогенезі бойынша білім қалыптастыру

• Тақырып сұрақтары бойынша пікірсайыс жүргізу коммуникациялық дағдысын қалыптастыру

• 3 тілдегі глоссарийді қолдану дағдысын қалыптастыру

Оқыту мақсаты:

• Жүрек қызметінің жеткіліксіздігінің әртүрлерінің этиологиясы мен патогенезі бойынша білім жетілдіру

• Тақырып сұрақтары бойынша пікірсайыс жүргізу және дайын үлгідегі жүрек жеткіліксіздігінде жүрек қызметі өзгерістерін анықтау және түсіндіру коммуникациялық дағдысын жетілдіру

Тақырыптың негізгі сұрақтары:

1. Жүрек қызметінің жеткіліксіздігі, анықтамасы, жіктелуі.

2. Зорығудан болатын жүрек қызметінің жеткіліксіздігі, түсінігі, көлеммен зорығу (жүрек алдылық жүктеме) және кедергімен зорығу (жүрек соңылық жүктеме) себептері.

3. Ф.З.Меерсон бойынша жүректің патологиялық гиперфункциясының сатылары, сипаттамасы. Гипертрофияға ұшыраған кардиомиоциттердің ерекшеліктері.

4. Жүрек қызметінің миокардиалды түрінің коронарогенді жеткіліксіздігі. Коронарлық жеткіліксіздік, себептері, патогенезі.

5. Коронарогенді емес жүрек қызметінің жеткіліксіздігінің миокардиалды түрі. Кардиомиопатиялар түрлері, себептері, патогенезі.

6. Жүрек қызметі көрсеткіштерінің өзгеруі және жүрек қызметі жеткіліксіздінің теңгерілмеген сатысының клиникалық көріністері.

Оқыту мен сабақ жүргізудің тәсілдері:

Оқытушының қатысуымен және бақылауымен ауызша талдау және пікірсайыс жүргізу, жүрек жеткіліксіздігін үлгілеуге арналған бейнефильмді көру

Бақылау әдістері:

Ауызша сұрау, тапсырмалардың орындалу қорытындыларын тексеру, тест жүргізу