Podmioty gospodarcze
W 2005 roku w województwie lubelskim zarejestrowanych było 99 652 przedsiębiorstwa. Najwięcej podmiotów zarejestrowanych było w powiecie grodzkim Lublin (39 619) oraz w powiecie puławskim (9 336). Najmniej było ich w powiecie parczewskim.
Głównymi ośrodkami przemysłowymi województwa są: Lublin, Świdnik, Puławy, Chełm, Krasnystaw, Zamość, Biłgoraj, Biała Podlaska i Kraśnik. Spośród najbardziej rozwiniętych gałęzi przemysłu w regionie wyróżnia się:
• przemysł spożywczy,
• przemysł chemiczny,
• produkcja pojazdów, maszyn i urządzeń,
• górnictwo węgla kamiennego.
95% ogółu przedsiębiorstw to firmy zatrudniające do 9 osób, 4% to firmy małe (10-49 pracowników), a tylko 0,8% to firmy zatrudniające między 50-249 pracowników. Firmy duże (powyżej 250 osób) to zaledwie 0,01% wszystkich podmiotów gospodarczych funkcjonujących na rynku Lubelszczyzny. Podobny podział procentowy funkcjonuje w UE, z tą różnicą, że funkcjonuje tam więcej (ok. 0,1 %) dużych przedsiębiorstw.
Największe przedsiębiorstwa województwa lubelskiego przedstawiono w tabeli.
Tabela 2: Największe przedsiębiorstwa województwa lubelskiego
Źródło: Opracowanie własne
Atrakcyjność inwestycyjna województwa lubelskiego
Według raportu Instytutu Badań nad Gospodarką Rynkową województwo lubelskie sytuuje się wśród najmniej atrakcyjnych inwestycyjne województw. Wraz z województwem podlaskim zajęło ex aequo ostatnie miejsce spośród 16 polskich województw.
Atrakcyjność inwestycyjną autorzy raportu rozumieją w kategoriach „zdolności skłonienia inwestorów do wyboru regionu jako miejsca lokalizacji inwestycji”. Tak przyjęta definicja pozwoliła na wynikową ocenę atrakcyjności inwestycyjnej. Zdolność skłonienia do inwestycji, będąca istotą atrakcyjności inwestycyjnej, w tym opracowaniu była rozumiana jako kombinacja korzyści lokalizacji możliwych do osiągnięcia w trakcie prowadzenia działalności gospodarczej i wynikających ze specyficznych cech obszaru, w którym działalność ma miejsce. Korzyści te określane są mianem czynników lokalizacji. O atrakcyjności inwestycyjnej danego obszaru decyduje zatem kombinacja czynników lokalizacji. Obszary oferujące optymalną kombinację czynnikom lokalizacji są atrakcyjne inwestycyjnie, gdyż pozwalają na redukcję nakładów inwestycyjnych i bieżących kosztów funkcjonowania przedsiębiorstwa, ułatwiając maksymalizację zysków i zmniejszając ryzyko niepowodzenia inwestycji.
Każde województwo było oceniane w 7 kategoriach. Województwo lubelskie zostało ocenione najniżej pod względem dostępności transportowej, zasobów i kosztów pracy, infrastruktury gospodarczej oraz społecznej, i aktywności inwestycyjnej wobec inwestorów. Jedynie pod względem poziomu bezpieczeństwa powszechnego zyskało wysokie uznanie oceniających, a pod względem rynku zbytu zostało sklasyfikowane na średnim poziomie.
O poziomie dostępności transportowej rozstrzygają w głównej mierze dwa czynniki: położenie geograficzne regionów oraz wyposażenie w główne składniki infrastruktury transportu. Pierwszy z wymienionych elementów decyduje po części o kształcie drugiego, wpływając na długość sieci drog i linii kolejowych oraz zagęszczenie węzłowych punktów transportowych, takich jak lotniska czy też porty.
W przypadku Polski znaczenie zasobów pracy jako czynnika lokalizacji jest bardzo duże, również z uwagi na silne zróżnicowanie ich rozmieszczenia. Pod względem dostępności zasobów pracy niezbędnych dla działalności przemysłowej uprzywilejowane są obszary, na których przemysł był bądź nadal jest mocno rozwinięty. Dotyczy to w szczególności dużych miast i innych obszarów o długich tradycjach przemysłowych, położonych głownie w południowej Polsce. Z punktu widzenia prowadzenia nowoczesnej działalności usługowej, najlepsze zasoby pracy, zarówno pod względem wielkości, jak i jakości oferują jedynie największe miasta – silne ośrodki akademickie. Z kolei regiony typowo rolnicze, które nie doświadczyły intensywnej industrializacji, dysponują znacznie mniejszymi zasobami pracy. Dotyczy to w szczególności działalności przemysłowej, ale także usługowej, o ile na danym obszarze nie funkcjonuje ośrodek akademicki.
Przy ocenie wielkości zasobów pracy, w zależności od rodzaju planowanej inwestycji (przemysł, usługi), w pierwszej kolejności pod uwagę była wzięta liczba pracujących w danym rodzaju działalności gospodarczej. Ludzie ci posiadają niezbędne kwalifikacje i doświadczenie. Co ważne, dla potencjalnego pracodawcy, cechy te, jak dotąd były pozytywnie weryfikowane przez rynek pracy. Oceniając wielkość zasobów pracy autorzy raportu przeanalizowali również liczbę bezrobotnych. Duża liczba bezrobotnych ogranicza oczekiwania płacowe, co pozwala na redukcję kosztów pracy. Należy jednak pamiętać, że bezrobocie w Polsce – a w Lubelskiem w szczególny sposób - w znacznej mierze ma charakter strukturalny, czyli wynika z niedopasowania podaży i popytu na pracę w zakresie predyspozycji, umiejętności i posiadanego doświadczenia. W efekcie wysoki odsetek bezrobotnych stanowią osoby długotrwale pozostające bez pracy, słabo wykształcone lub młodzież bez żadnego doświadczenia zawodowego. Poziom bezrobocia jest więc w ograniczonym stopniu czynnikiem atrakcyjności inwestycyjnej. Ma on większe znaczenie w przypadku działalności przemysłowej, mniejsze natomiast w przypadku usługowej. Liczba bezrobotnych nie ma natomiast praktycznie żadnego znaczenia w procesie lokalizacji działalności zaawansowanej technologicznie.
O atrakcyjności zasobów pracy dla potencjalnego inwestora decyduje również wielkość napływu na rynek odpowiednio przygotowanych kadr. W przypadku lokalizacji działalności przemysłowej istotnym czynnikiem jest dostępność absolwentów szkół zawodowych i średnich technicznych. Dla działalności usługowej ważna jest liczba absolwentów szkół średnich i coraz ważniejsza dostępność absolwentów z wykształceniem wyższym. W przypadku coraz intensywniej napływających do Polski inwestycji związanych z lokalizacją centrów outsourcingu procesor gospodarczych ważna jest nie tylko liczba absolwentów szkół wyższych ogółem, ale przede wszystkim duża liczba absolwentów danej specjalności, dodatkowo biegle władających rożnymi językami obcymi. Takie warunki jest w stanie spełnić jedynie kilka największych centrów akademickich Polski. Również lokalizacja działalności zaawansowanej technologicznie uzależniona jest w znacznej mierze od rzadkich cech zasobów pracy związanych z wysoką koncentracją określonej grupy specjalistów, najczęściej z wykształceniem technicznym.
Chłonność rynku jako istotną przesłankę decyzji inwestorskich zaliczono do grupy czynników w bezpośredni sposób decydujących o poziomie atrakcyjności inwestycyjnej podregionowi i województw. Czynnik ten może zostać opisany przez szereg kategorii; od wyrażonego dochodami rozporządzalnymi popytu ludności, przez wydatki inwestycyjne przedsiębiorstw, do popytu wytwarzanego przez sektor publiczny.
Sam fakt posiadania atrakcyjnych czynników lokalizacji może nie wystarczyć dla przyciągnięcia inwestycji. Istotny jest również wizerunek regionu, jego popularyzacja, a także dobry klimat dla inwestycji tworzony przez władze samorządowe. Tak rozumiana aktywność województw wobec inwestorów przeanalizowana została pod kątem dwóch rodzajów działań. Pierwszy, to stopień przygotowania ofert inwestycyjnych dla inwestorów. Pod uwagę brano lokalizacje o kategorii A (praktycznie gotowe do rozpoczęcia inwestycji) oraz B. Lubelszczyzna miała poniżej 10 takich ofert, podczas gdy najlepsze regiony powyżej 60.
Poziom bezpieczeństwa jest kolejnym z czynników, które poprzez kształtowanie warunków życia, pośrednio wpływają na atrakcyjność inwestycyjną. Może być on czynnikiem mobilizującym do zmiany miejsca zamieszkania i pośrednio przyczyniającym się do pogorszenia jakości zasobów pracy.
O poziomie rozwoju gospodarczego decydują takie czynniki jak: struktura gospodarki (rolna, przemysłowa czy usługowa – jeden z głównych czynników decydujących o charakterze inwestycji, które nadal często bazują na lokalnych zasobach surowcowych), wartość majątku trwałego, wartość produkcji (dynamika PKB), handel zagraniczny, a szczególnie możliwości eksportowe (powiązania z partnerami handlowymi) oraz udział dóbr technologicznie intensywnych w imporcie (co wskazuje na inwestycyjny, czyli pro rozwojowy, a nie tylko konsumpcyjny charakter importu). W tych wszystkich wskaźnikach województwo lubelskie sytuuje się na szarym końcu.
Infrastruktura gospodarcza odgrywa niezwykle istotne znaczenie, z punktu widzenia atrakcyjności inwestycyjnej, dla wszystkich trzech rodzajów działalności – przemysłowej, usługowej i zaawansowanej technologicznie – jest czynnikiem bezpośrednio wpływającym na decyzje lokalizacyjne. Umożliwia zlecenie na zewnątrz niektórych czynności, co podnosi efektywność inwestycji, a także pozwala na wykorzystanie specjalistycznych usług wykraczających poza kompetencje danego przedsiębiorstwa. Na infrastrukturę gospodarczą składają się m.in. firmy prowadzące działalność finansową, ubezpieczeniową oraz z zakresu obsługi nieruchomości i firm. Wysoka gęstość tego typu instytucji jest szczególnie istotna dla sprawnego funkcjonowania firm usługowych i zaawansowanych technologicznie. Na razie w regionie lubelskim brakuje Specjalnych Stref Ekonomicznych, spełniających wyżej wymienione role.
Kolejnym elementem infrastruktury społecznej mającym znaczenie dla kształtowania atrakcyjności inwestycyjnej jest poziom rozwoju infrastruktury turystycznej i towarzyszącej. Umożliwia ona organizację konferencji i szkoleń, co jest szczególnie istotne dla funkcjonowania sektora zaawansowanych technologii. Również infrastruktura towarzysząca, a więc rożnego rodzaju placówki gastronomiczne i inne obiekty związane z zagospodarowaniem czasu wolnego ułatwiają organizację spotkań związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej. Poza tym ich funkcjonowanie uzupełnia nieraz ofertę kulturalną obszaru oraz stwarza możliwości do nieformalnej wymiany wiedzy i doświadczeń, co przyczynia się również do wzmocnienia procesów generowania innowacji. Na Lubelszczyźnie, mimo świetnych warunków ekologicznych i krajobrazowych wciąż brakuje ośrodków szkoleniowych i wypoczynkowych. Niedostatecznie wykorzystywana jest atrakcyjność wynikająca z multikulturowości regionu.
Sumaryczne zestawienie wyników oceny atrakcyjności inwestycyjnej województwa lubelskiego na tle innych części Polski zawiera tabela.
Tabela 3: Atrakcyjność inwestycyjna województwa lubelskiego w porównaniu z pozostałymi województwami
Źródło: Opracowanie IBnGR