Шукыточко

17. Кӱрылтын каласкалымым але ойлен шуктыдымым ончыкташ ойлончо мучашеш шукыточко шындалтеш: «Коштын-коштын, Астрахань марте шуна, – шокта воктенак, яшлык ӱмбалне, шинчыше еҥын йӱкшӧ. – Промыселыш колым шинчалташ тарлалтна... Эр ӱжара гыч тӱҥалын кас пычкемыш лиймеш пашам ыштышна... Эре шинчал дене пашам ыштен, кидемат йораҥ пытыш... А пашам пытарышымат, кидышкем витлыкогыр веле лекте... Мый оза дек, а тудо...» (К. В.).

18. Йодышан але кычкыралтышан ойлончо кӱрылтеш гын, йодыш але кычкыралтыш пале-влак почеш йыгыре кок точко шындалтеш: Эх, тыят, ош куэ, ӱмыр лугыч лийыч... Молан кӱдырчӧ лач тыйым солалтен ала?.. (З. В.). Алал еш!.. Ужат, Акпарслан мо кӱлеш!.. Алал еш кӱлеш (С. Ч.). Йодыш ден кычкыралтыш пале-влак пырля кучылталтыныт гын, ик точко шындалтеш: – Акпай?!. – Эшплат куаныш. – Шымат пале (К. В.). Куржаш?!. Шылаш?!. Кузерак?!. Керек-куштат тӱняжат икгае гын, мом ыштет? (Г.Мик.).

19. Ойлончо кӧргыштӧ шомак-влак кӱрылт каласалтыт гын, кӱрылтмӧ верыште шукыточко шындалтеш: – Шешкым, – пыкшерак йӱкшӧ лектеш шоҥгын, – иктым каласынем, – манеш тудо, вара ойлаш тӧча: – Йоча-шамычым сайын... сайын ончо... Оса... осалыш ит колто... Нуно ончык... ончыкылык айдеме улыт... (Н. Л.).

Тыглай ойлончо

Подлежащий ден сказуемый коклаш тирем шындымаш

20. Подлежащий ден сказуемый коклаш кылдышмут (связке) уке годым тире шындалтеш:

а) тӱҥ член-влак именительный вочмыкышто шогышо лӱм мут дене каласалтме годым: Кӱседык – мемнан кундемысе ик сӧрал кайык (г.). Тазалык – эн кугу поянлык (к.). Уш-акыл – айдемын куатше (к.). Айдемым пагалымаш – тӱняште эн чапле паша (г.). Кинде – кече падыраш. Кинде – илыш вий памаш. Кинде – кид, вӱдотызан. Кинде – чылалан оза (Д. И.);

б) тӱҥ член-влак -аш суффиксан инфинитив дене каласалтме годым: Келшен илаш – элым пеҥгыдемдаш (г.). Арака дене таҥым кучаш – тазалыкым йомдараш (к.). Йолагайлан полшаш – шокте дене вӱдым нумалаш (к.);

в) ик тӱҥ членже именительный вочмыкышто шогышо лӱм мут дене, весыже -аш суффиксан инфинитив дене каласалтме годым: Пиал – чечен илаш да, ӱштылын пӱжвӱдым, пашам рӱжге ышташ (А. Г.). Тракторым аралаш, сайын куралаш, паша техникым эше сайын тунемаш – теве мыйын ыштышаш сомылем (г.). Тӱшка калык верчын тыршаш – тӱняште эн кугу чапле паша (Ш. О.);

г) лӱман йыжыҥан сказуемый ончылно тиде, теве мут-влак улмо годым: Герой – тиде колымаш деч лӱддымӧ, тудым сеҥыше, илыш верч кучедалше айдеме (г.). Угинде – тиде тыныс шӱлыш, Угинде – тиде илыш ям, Угинде – тиде ончык илыш, Угинде – тиде у пиал! (О. И.). Гектар гыч витле-кудло центнер уржам налаш – теве мемнан задачына (В. С.); д) тӱҥ член-влак шотлымо чот мут дене каласалтме годым: Вич гана визыт – коло визыт. Визыт да кумыт – кандаше;

е) ик тӱҥ членже именительный вочмыкышто шогышо лӱм мут дене, весыже шотлымо чот мут дене каласалтме годым: Кече – икте, ава – икте (к.). Кудал утлышо мераҥын йолжо – кандаше (К). Мӱшкыржӧ – кокыт, пылышыже – нылыт, вуйжо – кумыт, йолжо – икте (т.). Шӱдӧ корно кокла гыч иктыже – Акпарсын корныжо (С. Ч.). Чыла пашазе – индеш тӱжем (Я. Я.);

ё) сказуемый оҥартыш мут дене каласалтме годым: Чыве – чип-чип, лудо – бак-бак, лышташ – выр-выр, мый – выр-выр (И. Ш.). Лач тӱрвӧ – пыште-пушто, а нер – кор-р (Ю. Г.). Шокшо. Кече – йор-йор-йор. Шошо. Вӱдшӧ – лор-лор-лор. Лач Палийын чон – лӱп-лӱп, йӱд пычкемыш гае тӱп (В. К.). А изи мотор орваже – кылди-галт, кылди-галт! (Г. М.). Ӱярня – йор-йор, йылме – йыр-йыр, мелна – чыж-чыж, йолет – льып-льып (к.).