Икгай да икгай огыл рашемдыкан (определениян) ойлончышто чарналтыш палым шындымаш

37. Ушем мут деч посна кылдалтше икгай рашемдык (определений), ешартыклӱм (приложений) коклаш запятой шындалтеш: Жапын-жапын йошкар, ужар, нарынчалге ракете-влак нӧлталтыт (Е. Я.). Канде, волгыдо каваште кече шыргыжын йолга (С.В.). Шопкеран, нӧлперан корем воктене корно сай (К. В.). Кажне чодыраште руымо, пӱчмӧ, перкалыме, кычкырлыме йӱк-йӱан шога (Д. О.). Ола шындерыште (паркыште) кас еда калык лӱшка. Тушко тӱрлӧ калык погына: рок гае шеме, пор гай ошо, лишыл верысе, мӱндырч толшо, кужу, лапка, кӱжгӧ, лопка... (Д. О.). Тунам кафедрыште технике шанче доктор, профессор И.Д. Смирнов ден технике шанче кандидат, доцент Г.И. Кугергина пашам ыштеныт (г.).

38. Икгай огыл рашемдык, ешартыклӱм коклаш запятой ок шындалт: Ер гай лопка ош шун пулашкаште пелтыме ӱй йошкаргын-тойын йылгыжеш (К. В.). Изи ший оҥгыр гай яндар аза йӱк кочаж ден ачажын пылышыштым кушкедеш (Д. О.). Изи капан ош ӱдыр Маринам пел кидше дене ӧндале (Ш. О.). Кагазыште возымо йымалне кафедр вуйлатыше профессор С.П. Романовын кидпалыже ыле (Онч.). Икмыняр жап шонен коштмек, Стапан йоча годсо йолташыже кызыт ынде кугу завод директор Петровлан серышым возаш лийын (г.).

Икгай членан ойлончышто иктешлыше мут лийме годым чарналтыш палым шындымаш

39. Иктешлыше мут икгай член-влак деч ончыч шога гын, тудын почеш кокточко шындалтеш: Илышлан кӱлеш ӱзгар чыла уло: пӱкен-влак, ӱстел, кровать, чурийончыш да сӱрет, патефон, приёмникет, тулеч моло арверет (Ш. О.). Эр годсек Матра коҥга ончылно тошкеште: шӱрашан мелнам кӱэште, салмамуным шындыш, подеш чыве шӱрым сакыш (И. И.). Ынде чыла денат чеверласаш логалеш: ватем денат, шочшем денат, шочмо суртем денат, шочмо-кушмо мландем денат, ялем денат, пошкудо-влакем денат (Н. Л.).

40. Иктешлыше мут икгай член-влак деч вара шога гын, тудын ончылан тире шындалтеш: Завод ма фабрике, кочшаш киндат – чыла ышталтын шемер айдемын вийже дене (С. Н.). Шудышырчык-влакын йӱкышт, памашын йогымыжо, телеграф меҥгын мурымыжо, чодыран гӱжлымыжӧ – вигежат иктеш ушна, пылышлан сылнын шокта (Я. Я.). Почын шындыме пӧрт омса гыч лекше команмелна пушымат, салмавондо кылдыртатымымат, аважын шке семынже мутланымыжымат – нимомат тудо (Галя) ынеж кол, ынеж шиж (П. К.). Ӱстелтӧрыштат, олымбалнат, кӱвар ӱмбалнат – чыла вереат ужар шинелян салтак-шамыч нерен шинчат (Онч.).

41. Икгай член-влак деч вара шогышо иктешлыше мут ончылно пуртымо мут лиеш гын, пуртымо мут ончылан тире да почешыже запятой шындалтеш: Танила куралын, ӱден, кылтам пуртен, телым пум руэн, шупшыктен – чынжым манаш, чыла ыштен (Н. Л.). Куралше, тырмалыше, ӱдышӧ-влак – икманаш, чыланат ик верыш чумырген шинчыныт (М. Ш.).

42. Иктешлыше мут деч вара шогышо икгай член-влак дене ойлончо огеш пыте гын, иктешлыше мут почеш кокточко, икгай член-влак деч вара тире шындалтеш: Кужу теле гоч лум йымалне илен эртарыше кушкыл-влак: комбышоган, сандалвуй, кечыйолшудо, ӱйвуйшудо да шуко молат – икте почеш весе рӱжге ылыжыт, вершӧрнам сылне тӱсышт дене сӧрастарат (г.). Кум рвезе: Мосолов ден Гужавин да Микал – сурт гыч суртыш вонча (В. Ю.). Кеч-могай калыкыштат тӱрлӧ еҥ: сай кумыланжат, ий гай йӱштӧ шӱманжат, кагыр-кугыр койышанжат – уло (К. В.). Пылышемлан кечывалвел гыч шочмо-кушмо верлашкышт пӧртылшӧ кайык-влакын: кӱседыкын, тагырлян, турня ден моло кайыкын – куан мурышт йоҥга (А. М.-А.).

43. Иктешлыше мут икгай член-влак ончылнат, нунын деч варат кучылталтын гын, икгай член-влак ончылно кокточко, нунын почеш тире шындалтеш: Шолем нимомат ок чамане: шӱльым, уржам, пакчагӧргым – чылажымат лупшен кода (Н. Л.). Модшо-влак: рвезыже, ӱдыржӧ – чыланат Йываным йыр авырен кучат, мурен-мурен пӧрдыктат (С. Ч.). Ӱстел коклаште сурт озан верже кызыт пуста, нигӧлан шинчаш ок лий: шкаланат, пошкудыланат, родо-тукымланат, эн вучымо уналанат – нигӧлан (А. Ав.). Пӧртыштӧ Султаным нимат: ни ару пӧрткӧргӧ, ни кугу ужар пучан граммофон, ни лопка мӱшкыран ший самовар, ни янда омсан шкаф – нимат ӧрыктарен огыл (В. Ю.).

Ойыралтше членан ойлончышто чарналтыш палым шындымаш

Ойыралтше рашемдык

44. Рашемдык палемдыме мут ончылно, пеленжак, шога гын, огеш ойыралт: Ший лупс дене леведалтше, тӱзланалше мландем чиен ал ӱжара дене тӱрлымӧ тувырым. Тыныс кава гыч нӧлталтше кече мыланем шарныкта коҥга гыч лукмо кинде сукырым (Вас. О.). Южо еҥ чынже денак пиалан: ший гай яндар эҥер воктене, ямле южан кожлаште, сывынлалтше изолык пелен шочын кушкын (В. К.). Тамле пушан пеледыш дене сӧрасыше ломбо ден марий ӱдырла ош шовырым чиен шогалше куэже шоҥгыеҥын ийготым мондыктат, рвезыеҥын кумылжым нӧлтат (Онч.).

Палемдымаш. Ешартыш умландарыше ыҥан рашемдык запятой дене ойыралтеш: Кечыгут чот ырыкталын нойышо, кече курык шойык волыш каналташ (А. З.). Шуко йӧсым чытыше, ачам чыла умыла.

45. Палемдыме мут деч вара шогышо рашемдык ик могырым (ойлончо мучаште) але кок могырымат (ойлончо кӧргыштӧ) запятой дене ойыралтеш: Шошым модын лекте лышташ, у (Э. А.). Толеш сай омо, шулдыран (Ю. Г.). Эртыш кече, тегыт гане чылт шемалге (О. И.). Йога ава шинчавӱд, эн яндар, эн неле, эн кочо, эн шерге (Д. О.). Чулым санитарке сумка гыч бинтым, мучашдымым, луктеш (Э. А.). Ӱстембаке кочкышым, ӱяным, тый погенат уна-влакым сийлаш (М. М.). Шоҥго Урал, шем чодыра дене леведалтше, торашке шарлен возын (А. М.). Нунын (мурызо-влакын) йӱкышт, паша дене тӱзаҥше, пеҥгыдемше, кумылым рашемдара, почылтара (М. Ш.). Корем тайыл дене латкок ияш йоча, вичкыж, лывырге кап-кылан, чолга шинчаончалтышан, пеш вашка (К. В.).

46. Лицам ончыктышо, рашемдарыше (определительный) олмештыш мутым палемдыше рашемдык эре (палемдыме мут ончылнат, почешат) запятой дене ойыралтеш: Мӧҥгышкӧ толаш лекше, мый кок километрлан ӧрдыжкӧ соптыртатенам (М. Ш.). Ынде эрык кечым ончалше, ме волгыдо корным муына (Ш. О.). Молан тудо, шкежат кукшо формулыжо гаяк кошкен пытыше, минус олмеш плюс знакым гына возымылан уло класс ончылан тыге вожылтарыш? (Ш. О.). Кӱдырчӧ гай патыр, виян, волгенче гай писе, тудо (Йошкар Патыр) тушман ваштареш кушкын шогалын (М. Ш.). Сай кашакыште, пашаче еҥ коклаште кушшо, шкежат пашачак лиеш (Ш.О.).

47. Рашемдык ден палемдыме мут коклаште вес шомак уло гын, рашемдык запятой дене ойыралтеш: Мӱй пушан, мӱй таман, эртен кайыш кеҥеж. Толын шыже адак, у чиян, у тӱсан (М. М.). А корно кадыргыл кия, ошман, луман, вӱдан (Э. А.). Шӱмлан лишыл, шонымашлан поро, пырдыж лукышто кӱсле кеча (А. М.). Ушышкем ачам толын пурыш, икмарда капан, поро шинчаончалтышан, мутланаш йӧратыше (Г. О.). Мый шошым ужым шинчаштет, сылным (С. Э.). Шандал ӱмбаке кӱртньӧ возын, тулан, чевер да лазыра (Э. А.).

Палемдымаш. Рашемдык ден палемдыме мут кокласе вес шомак икгай огыл рашемдык лиеш гын, рашемдык запятой дене ок ойыралт: Ӱяҥдыме мландыш вочшо таза пырче вожым вашкерак колта (к.). Ала-мом келгын шонышо шоптыр шинчаже торашке-торашке онча (Г. А.). Мийыза чевер шыжым йорга куэн шӧртньыж дене вакшылтше нӧрӧ корно дене (Д. О.). Шонанпылла койшо порсын урвалтышт мардежеш лойга (Онч.).

48. Рашемдыкын каласалтде кодшо палемдыме мутшым контекст гыч палаш лиеш гын, рашемдык запятой дене ойыралтеш: Уш гычем врач ӱдыр ок лек. Тугаяк шара шинчан, пеледыш платян, мыйын ончылнем шога (А. В.). Улына ме корныш коштшо, корно дене ошкылына. Йӧсӧ корным эртен толшо, ончык сайым вучена (Ш. О.).