- •1. Картография пәніне ғылыми анықтама және картографиялық пәндер жүйесіне баяндама беріңіз.
- •2. Географиялық картаның анықтамасын беріңіз және оның қасиеттерін көрсетіңіз.
- •3. Географиялық картаның негізгі функцияларына баяндама беріңіз.
- •5. Географиялық координаталар және картографиялауда олардың маңыздылығына сипаттама беріңіз.
- •6. Географиялық картаның қосымша сипаттайтын және өрнектеу элементтерін баяндаңыз.
- •7. Географиялық карталардың жіктелу түрлерін келтіріңіз.
- •8. Географиялық глобустың қасиеттеріне баяндама беріңіз.
- •9. Ұсақ масштабты географиялық картаның масштабы деген түсінікті және оның ерекшеліктеріне түсіндірме беріңіз.
- •10. Картографиялық бұрмалану және оның түрлеріне анықтама беріңіз.
- •11. Картографиялық проекция және перспективтік пен перспективтік емес проекцияларға түсіндірме беріңіз.
- •12. Цилиндрлік картографиялық проекцияға және оның түрлеріне баяндама беріңіз.
- •13. Конустық картографиялық проекцияға және оның түрлеріне баяндама беріңіз.
- •14. Азимуттық картографиялық проекцияға және оның түрлеріне баяндама беріңіз.
- •15. Бұрмалану сипатына қарай картографиялық проекциялардың жіктелуін көрсетіңіз.
- •17. Поликонустық, жалған цилиндрлік және шартты картографиялық проекцияларға баяндама беріңіз.
- •18. Антикалық кезеңіндегі картография ғылымы дамуына баяндама беріңіз.
- •19. Орта ғасырлар кезеңіндегі картография ғылымы дамуына баяндама беріңіз.
- •20. Қазіргі картография дамуына сипаттама беріңіз.
- •21. Картографиялық жалпыластыруға (генерализация) жалпы сипаттама беріңіз.
- •22. Картографиялық жалпыластыруда (генерализация) мөлшерлі іріктеу туралы түсінікті ашып көрсетіңіз.
- •23. Картографиялық жалпыластыруда құбылыстың мөлшерлі сипаттамасы туралы түсінікті ашып көрсетіңіз.
- •24. Картографиялық жалпыластыруда құбылыстың сапалы сипаттамасы туралы түсінікті ашып көрсетіңіз.
- •25. Картографиялық жалпыластыру дәрежесіне әсер ететін негізгі факторларға баяндама беріңіз.
- •26. Ұсақ масштабты географиялық картада колданылатын жазуларға сипаттама беріңіз.
- •27. Жалпы географиялық және тақырыптық карталар арасындағы айырмашылықтарды көрсетіңіз.
- •28. Аналитикалық және синтетикалық карталарға жалпы сипаттама беріңіз.
- •29. Шолу жалпы географиялық карталарда су объектілерін бейнелеу ерекшеліктерін көрсетіңіз.
- •30. Шолу жалпы географиялық карталарда жер бедерін бейнелеу ерекшеліктерін көрсетіңіз.
- •31. Шолу жалпы географиялық карталарда елді мекендерді бейнелеу ерекшеліктерін көрсетіңіз.
- •32. Географиялық карталарды проектілеудің мәнін, мазмұнын және негізгі кезеңдерін көрсетіңіз.
- •33. Географиялық картаны құрастырудың кезеңдеріне баяндама беріңіз.
- •34. Географиялық картаны баспадан шығару туралы түсінік беріңіз.
- •35. Электрондық карталарға жалпы сипаттама беріңіз.
- •36. Электрондық атластарға жалпы сипаттама беріңіз.
- •37. Аэроғарыштық картографиялау туралы жалпы түсінік беріңіз.
- •38. Картография мен геоинформатика арасындағы өзара байланысына жалпы сипаттама беріңіз.
- •39. Геобейне туралы жалпы түсінік беріңіз.
- •40. Геоиконика туралы жалпы түсінік беріңіз.
- •41. Картаға түсіруде ареалдар тәсіліне сипаттама беріңіз.
- •42. Картаға түсіруде сапалы фон тәсіліне сипаттама беріңіз.
- •43. Картаға түсіруде нүктелік тәсіліне сипаттама беріңіз.
- •44. Картаға түсіруде изосызықтар тәсіліне сипаттама беріңіз.
- •45. Картаға түсіруде белгілер тәсіліне сипаттама беріңіз.
- •46. Картаға түсіруде локальденген диаграммалар тәсіліне сипаттама беріңіз.
- •47. Картаға түсіруде картодиаграмма тәсіліне сипаттама беріңіз.
- •48. Картаға түсіруде картограммма тәсіліне сипаттама беріңіз.
- •49. Картаға түсіруде сызықтық белгілер тәсіліне сипаттама беріңіз.
- •50. Картаға түсіруде қозғалу белгілер тәсіліне сипаттама беріңіз.
- •51. Геологиялық карталарға баяндама беріңіз.
- •52. Топырақ және өсімдік карталарына баяндама беріңіз.
- •53. Жер бедері карталарына баяндама беріңіз.
- •54. Климаттық карталарға баяндама беріңіз.
- •55. Тұрғындар карталарына баяндама беріңіз.
- •56. Экономикалық карталарға баяндама беріңіз.
- •57. Жалпы географиялық картаны талдау үшін қажетті мәліметтерді көрсетіңіз.
- •58. Картометрияға түсінік беріңіз.
- •59. Географиялық картаны пайдалануда картометриялық және морфометриялық тәсілдерін қолдануына сипаттама беріңіз.
- •60. Карта және атлас жасау үшін дерекетерге жалпы сипаттама беріңіз.
33. Географиялық картаны құрастырудың кезеңдеріне баяндама беріңіз.
Географиялық карталарды құрастыру – еңбекті көп қажет ететін, мазмұндық, дизайнерлік және технологиялық мұөият өңдеуді талап ететін ұзақ үдеріс. Қазіргі кезеңде географиялық карта құрастырудың негізгі екі әдісі бар. Біріншісіне картаны қағазда құрып жасайтын дәстүрлі әдіс, екіншісіне электронды карталар құратын компьютерлік технология жатады.
Географиялық картаны жасаудың дәстүрлі технологиясының өндірістік тізбектері саралау-дайындау, картаны құру, баспаға дайындау және картаны басып шығару кезеңдерінен тұрады. 1.Саралау-дайындау жұмыстары болашақта жасалатын карталардың тақырыбын, мазмұнын, картаға түсірілетін аумақтың ерекшеліктерін оқып-үйрену, бастапқы материалдарды жинауды қамтиды. Негізінен бастапқы картографиялық материалды жинауға басты назар аударылады. Картаны құру барысында қолданылатын барлық материалдарды картографиялық материал немесе картографиялық дерек көздер дейміз. Оларға бірінші кезекте жаңа картаның географиялық негізін құруға қолданған болатын бұрын басып шығарылған карталар жатады. Оған көбінесе құрылатын картадағыдан масштабы біршімі ірі жалпы географиялық карталар қолданылады. 2.Картаны құру жұмыстары. Картаны жасаудың келесі кезеңі мазмұнының элементтерін құру болып табылады. Алдымен координаттар нүктелерінің тізбесін картографиялық тордың тораптық нүктелердің координаттары таңдалып алынады. Содан кейін арнайы прибор координатографта олар қатты негізге жапсырылған қағазға түсіріледі. Қатты негіз картаны құру үдерісінің барысында туындайтын қағаздың деформациялануы және оның нәтижесінде болатын бұрмалануды азайту үшін қажет. Картаны құрудың бұл кезеңінің нәтижесінде жоғары дәлдікпен сызылған құратын түпнұсқа дайын болады, түпнұсқа саралау картасында тексеріледі. 3.Картаны басып шығаруға дайындау басып шығару түпнұсқасы мен баспа қалыптарын алудан тұрады. Басып шығару түпнұсқасын алу үшін құрылған түпнұсқадан қағазда немесе арнайы жылтыр табақшаға жарық өтпейтңн нақышты қабатты көгілдір көшірмелер дайындалады. Оларға карта мазмұнының құрамдас бөліктері жоғарғы дәлдікте қағазға сызылады немесе металл табақшаға нақышталады. Содан кейін қағазда орындалған басып шығару түпнұсқасы суретке түсіріліп негативі алынады. 4.Одан ары баспа қалыбы картаны тікелей басып шығаратын цехқа жіберіледі. Тираж көп бояулы баспа машинасында арнайы картографиялық қағазда бастырылады. Алюминий табақшадағы баспа қалыптары көп тиражды карталарды баспы шығаруға дайындайды. Картаны құрастырудың әр кезеңінде оның мазмұнына түзетулер енгізіліп сараланады, басу сапасы тексеріледі, кеткен қателері мен ескертулерге түзету енгізіледі, бояудың ығысуы, басқа да кемшіліктер жойылады.
34. Географиялық картаны баспадан шығару туралы түсінік беріңіз.
Географиялық карталарды құрастыру – еңбекті көп қажет ететін, мазмұндық, дизайнерлік және технологиялық мұөият өңдеуді талап ететін ұзақ үдеріс. Қазіргі кезеңде географиялық карта құрастырудың негізгі екі әдісі бар. Біріншісіне картаны қағазда құрып жасайтын дәстүрлі әдіс, екіншісіне электронды карталар құратын компьютерлік технология жатады.
Географиялық картаны жасаудың дәстүрлі технологиясының өндірістік тізбектері саралау-дайындау, картаны құру, баспаға дайындау және картаны басып шығару кезеңдерінен тұрады. 1.Саралау-дайындау жұмыстары болашақта жасалатын карталардың тақырыбын, мазмұнын, картаға түсірілетін аумақтың ерекшеліктерін оқып-үйрену, бастапқы материалдарды жинауды қамтиды. Негізінен бастапқы картографиялық материалды жинауға басты назар аударылады. Картаны құру барысында қолданылатын барлық материалдарды картографиялық материал немесе картографиялық дерек көздер дейміз. Оларға бірінші кезекте жаңа картаның географиялық негізін құруға қолданған болатын бұрын басып шығарылған карталар жатады. Оған көбінесе құрылатын картадағыдан масштабы біршімі ірі жалпы географиялық карталар қолданылады. 2.Картаны құру жұмыстары. Картаны жасаудың келесі кезеңі мазмұнының элементтерін құру болып табылады. Алдымен координаттар нүктелерінің тізбесін картографиялық тордың тораптық нүктелердің координаттары таңдалып алынады. Содан кейін арнайы прибор координатографта олар қатты негізге жапсырылған қағазға түсіріледі. Қатты негіз картаны құру үдерісінің барысында туындайтын қағаздың деформациялануы және оның нәтижесінде болатын бұрмалануды азайту үшін қажет. Картаны құрудың бұл кезеңінің нәтижесінде жоғары дәлдікпен сызылған құратын түпнұсқа дайын болады, түпнұсқа саралау картасында тексеріледі. 3.Картаны басып шығаруға дайындау басып шығару түпнұсқасы мен баспа қалыптарын алудан тұрады. Басып шығару түпнұсқасын алу үшін құрылған түпнұсқадан қағазда немесе арнайы жылтыр табақшаға жарық өтпейтңн нақышты қабатты көгілдір көшірмелер дайындалады. Оларға карта мазмұнының құрамдас бөліктері жоғарғы дәлдікте қағазға сызылады немесе металл табақшаға нақышталады. Содан кейін қағазда орындалған басып шығару түпнұсқасы суретке түсіріліп негативі алынады. 4.Одан ары баспа қалыбы картаны тікелей басып шығаратын цехқа жіберіледі. Тираж көп бояулы баспа машинасында арнайы картографиялық қағазда бастырылады. Алюминий табақшадағы баспа қалыптары көп тиражды карталарды баспы шығаруға дайындайды. Картаны құрастырудың әр кезеңінде оның мазмұнына түзетулер енгізіліп сараланады, басу сапасы тексеріледі, кеткен қателері мен ескертулерге түзету енгізіледі, бояудың ығысуы, басқа да кемшіліктер жойылады.
