Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
Kartografia_otvety1.docx
Скачиваний:
1
Добавлен:
01.05.2025
Размер:
1 Мб
Скачать
☆

52. Топырақ және өсімдік карталарына баяндама беріңіз.

Топырақ карталарында жер бетіндегі топырақтың таралу ерекшеліктері сапалық түс әдісімен кескінделеді. Топырақтың әртүрлі типтері мен тип тармақтары тарлған аумақтар сол түспен және әріптік индекспен көрсетіледі. Кей жағдайда ауылшаруашылық құрылымдарына арнап топырақ түзуші жыныстары берілген агроөнеркәсіптік маңызы бар топырақ типтерінің картасы шығарылады. Онда топырақтың құнарлығын раттыру жолдары әртүрлі тәсілмен беріледі.

Топырақ картасы –жер бетіндегі топырақтың таралуын, олардың қасиеттері мен ерекшеліктерін бейнелейтін карта. Мазмұнына байланысты топырақ картасы: жалпы топырақ картасы. Онда топырақ топтарының генетикалық классификациясының таралу графикасы көрсетіледі. Топырақтық –мелиоративтік- топырақтың қосымша мелиоративтік ерекшеліктерін көрсететін карта.

Топырақтық –эрозиондық –топырақтың эродирлену деңгейі. Эрозияға төзімділігі, эрозионды –қауіпті ареалдар.

Өсімдіктер картасы. Жер бетіндегі өсімдіктер бірлестіктері кескінделетін жалпы геоботоникалық карталарды құру үшін көбінесі сапалық түс тәсілі қолданылады. Мүндай карталардың мазмұны өсімдік жамылғысын табиғи жіктеуге негізделіп құрылады. Масштабы біршімі ірі ормандардың, батпақтардың сонымен қатар жекелеген өсімдік түрлерінің флоралық карталары да болады. Флоралық карталарда ареал әдісімен өсімдіктердің жеке түрлерінің таралған аумақтары кескінделеді.

Масштабына қарай топырақ карталары:

детальді 1:5000 және одан жоғары

ірі масштабты 1:10000-1:50000

орта масштабты 1:100000-1:300000

ұсақ масштабты 1:500000-1:2000000

шолу топырақ картасы 1:2500000 және одан ұсақ

Детальді топырақ карталары учаскенің топырақ түрін сынау үшін құрастырылады. Ірі масштабтылар ішкі шаруашылық мекемедегі аумақтар үшін және агротехникалық, мелиоративтік жұмыстарды жобалау үшін қолданылады, орта масштабтылар кейде ірі масштабтылар да ауыл шаруашылығын және орман шаруашылығын, аудандық, облыстық, республикалық жобалауда пайдаланылады.ал ұсақ масштабты және шолу топырақ карталарын халық шаруашылығын жобалауда және оқулық мақсатта қолданады. Барлық масштабты топырақ карталарын топырақ ресурстарын есептеу үшін, олардың экономикалық бағасы мен бонитировкасын жүргізу үшін, демек ауыл шаруашылық мекемелердің қызметін салыстыра бағалау үшін, аудандық топырақтарды ғылыми және қолданбалы мақсатта жүргізу үшін қолданылады.

53. Жер бедері карталарына баяндама беріңіз.

Жер бедерінің ерекшелігі кескінделетін карталардың қатарына гипсометриялық және геоморфологиялық карталар жатады. Гипсометриялық карталарда жер бедері гипсометриялық әдісті қолдана отырып, изогипстің көмегімен кескінделеді. Аталған карталарда масштаб ұсақ болуына қарамастан жер бедерінің ерекшеліктері жоғары дәлідікпен беріледі. Изогипстің көмегімен жер бедерінің негізгі пішіндері мен түрлері кескінделіп, олардың үйлесімділігі сақталады. Онда жер бетінің ерекшелігі кескінделгенімен, олардың шығу тегі көрсетілмейді. Ол міндетті геоморфологиялық карталар атқарады. Бұл карталар атауын жер бедері туралы ғылымнан алды. Геоморфологиялық карталарда жер бедерінің сыртқы көрінісі, шығу тегі, жасы, көбінесе жер бедерін кескіндеудің перспективті және сапалық түс әдістерінің көмегімен беріледі.

Жер бедерін бейнелейтін карталарда теңіз түбінің бедері бейнеленеді, бірақ мұхиттар мен теңіздердің акваторийлері үшін арнайы құрастырылатын карталарды батиметриялық деп атайды, олар зерттеудің басты нысанымен және құрастырудың кейбір әдістерімен ерекшеленеді. Жер бедерін бейнелейтін карталар көптеген инженерлік міндеттерді (есептерді) шешу үшін қолданылады, мысалы жаңа жолдың трассасының жалпы бағытын таңдағанда немесе бастапқыда жобалау үшін, канал жүргізудің (салудың) мүмкін болатыннұсқаларын анықтау үшін, гидростанция салу үшін орын таңдау кезінде өзен бассейнімен (алабымен) тұтастай танысу үшін және т. б. Осы жұмыстардың барлығы қима (профиль) құрастырумен, алдын ала есептеулер жүргізумен байланысты. Осыған байланысты гипсометриялық карталардың дәлдігіне, жалпылау кезінде дәлдіктің белгілі бір талаптарының сақталуына аса назар аударылады. Жер бедерін бейнелейтін карталар инженерлік-географиялық, көптеген баға беру типіндегі карталар құрастыру үшін негізгі материал болып табылады.

Жер бедерін бейнелейтін карталарды құрастырудың екінші мақсаты ( міндеті)

карта масштабына байланысты әртүрлі рангтегі жер бетінің пішінін зерттеу:

мегаморфоқұрылымдарды (немесе планетарлық пішіндер) – тау жүйелері мен қыраттар, таулы үстірттер, ойпаттар; ал теңіз түбі үшін - қайраңдар, континенттік беткей, мұхиттық ойпаттар, суасты тау жүйелерімен қыраттар, терең суасты науалары;

макроморфоқұрылымдарды, оларға жоталар, сілемдер, тауаралық аңғарлар мен қазан шұңқырлар, жанартаулық конустар, қыраттардың жекелеген бөліктері, үстірт, қырқа, ойыстар, ірі өзен аңғарлары және тектоникалық құрылымымен анықталатын басқа да макроформалар;

мезоморфоқұрылымдарды, біз бұларды жер бетінің тілімдену түрлерін және оның денудация, аккумуляция, беткей процестері әсерінен күрделенуі деп түсінеміз; сондай-ақ жекелеген құрылымдық пішіндер (жарылымдармен байланысты кертпештер, жарықшақ бойындағы (сызығындағы) аңғарлар, лайлы жанартаулар және т. б.; суасты пішіндерінен бұл – коньондар, суастындағы оқшауланған төбелер, қырқалар және т. б.

Жер бедерін бейнелейтін карталарда бедердің ірі пішіндерінің бейнеленуі бедердегі геологиялық құрылымның айқындығын ескеру негізінде геологиялық және тектоникалық құрылымдар үшін қолданылады.

Жер бедерін бейнелейтін картаның талдауы бет пішіндерінің шығу тегі мен оның даму тарихы туралы қорытынды жасауға мүмкіндік береді. Жер бедерін бейнелейтін карталар биіктік және орографиялық байланыстардың (әр түрлі компоненттердің табиғи шекараларының) бейнеленуін жеңілдете отырып табиғаттың тақырыптық карталарын құрастыру үшін, кешенді картографиялау үшін негіз болады. Жер бедерін бейнелейтін карталар бойынша аталған міндеттер (инженерлік және ғылыми) бедерді бейнелеуде келесі талаптарды анықтайды.

Қима шкаласын (межелік) таңдау талап етілетін өлшеу дәлдігін қамтамасыз ету керек.

Бедер пішінін горизонтальдармен бейнелеудің көрнекілігі.

Денудация сипатымен және құрылымымен анықталатын бедердің негізгі типтерінің оқылуы (типтік айырмашылық бөлшектігі карта масштабына байланысты).

Бедерді бейнелеу дәлдігі дәрежесін табиғи ойлы – қырлылық дәрежесіне сәйкес сақтау.

Бедердің ірі пішіндерінің абсолюттік биіктігінің көрнекілігі мен оқылуы, орографиялық құрылымының бояуымен безендіру арқылы айқын көрінуі.

Соседние файлы в предмете [НЕСОРТИРОВАННОЕ]