3. Грамадскі і дзяржаўны лад дзяржаў-княстваў на тэрыторыi Беларусi ў раннім сярэднявеччы (IX – першая палова XIII стст.).

На тэрыторыі сучаснай Беларусі існаваў раннефеадальны лад. Асноў классы: феадалы і феадальна-залежныя сяляне. У грамадстве існавалі рабы, свабодныя гарадскія жыхары і сяляне-даннікі.

Дзяржауны лад:Иснавалі такія буйныя дзяржавы-княствы, як Полацкае, Тураўскае, Менскае і інш.

Вышэйшая ўлада князь, рада князя, веча. Цэнтральнае кіравання пасаднік, тысяцкі, падвойскі, ключнік, цівун і інш.

Галоўнай асобай у сістэме ўлады быў князь. Асноўным абавязкам князя была арганізацыя абароны дзяржавы, падтрыманне ўнутранага парадку. Уступленне князя на прастол суправаджалася строгім рытуалам-прысяга.

Рада князя:1)не мела пастаяннага складу. Князь мог запрашаць да сябе на нарады ўсіх, каго ён жадаў. Аднак князь не мог ігнараваць думкі найбольш уплывовых у дзяржаве людзей 2) кампетэнцыя рады фактычна злівалася з кампетэнцыяй князя. Пры вырашэнні асабліва важных пыт. рада збірал. ў поўным складзе. У радзе князя вырашаліся і найбольш важныя судовыя справы, якія тычыліся інтарэсаў феадалаў і вышэйшых службовых асоб дзяржаўнага апарату. На радзе рыхтаваліся пытанні, якія трэба было абмеркаваць на вечы.

Веча - агульны сход палачан, збіраўся для вырашэння розных праблем. Гэта была пачатковая форма гарадскога самакіравання. У пач. XII ст. роля веча ўзрасла. Княжацкая ўлада ў Полацку была значнай нават у перыяды найбольш актыўнай дзейнасці веча. Князь узначальваў ваенныя сілы, меў пры сабе дружыну, ажыццяўляў унутранае кіраванне, мог заключыць мір і г. д., раздаваў воласці разам з гарадамі іншым князям-васалам.

Пасаднік абіраўся вечам або прызначаўся князем у іншыя гарады дзяржавы. Галоўным абавязкам тысяцкага з'яўлялася ваеннае кіраўніцтва. У час вайны ён камандаваў апалчэннем, а ў мірны - сачыў за падтрыманнем парадку ў горадзе.

Гаспадарчымі і некаторыя суд-адміністрац пыт займаліся ключнік і цівун.

Царква - ідэалагічная апрацоўка насельніцтва.

4.Канцэпцыі паходжання і развіццё права ў раннім сярэднявеччы на тэрыторыі Беларусі (IX – XIII стст.). Характарыстыка крынiц права.

У першым тысячагоддзі нашай эры фарміравалася ўстойлівая сістэма агульнапрынятых звычаяў. Паступова частка звычаяў пачала набываць рысы абавязковасці, які быў санкцыяваны родаплемяннымі органамі і абшчынамі, і набыла якасць звычаёвага права. Яно выяўлялася, напрыклад, у кроўнай помсце за забойства родзічаў, у спосабах заключэння шлюбу і парадку атрымання спадчыны, у выгнанні з абшчыны за парушэнне міру і г. д.

Узнікненне старажытных дзяржаў на тэрыторыі Беларусі суправаджалася фарміраваннем старажытнага феадальнага права. Першай крыніцай права, яго асновай, і былі старажытныя звычаі. Частка замацоўвалася ў дзяржаўным пісьмовым заканадаўстве, частка відазмянялася або заканадаўча забаранялася. Кроўная помста - забаронена ўжо ў XI ст.

Звычаёвае права ўяўляла сабой сістэму норм, якія ўзніклі непасрэдна з грамадскіх адносін. 3 далейшым развіццём і ўмацаваннем феадальных адносін ствараліся льготы для пануючага класа. Таму ад дзяржавы патрабавалася выданне спецыяльных законаў, дапаўненняў і тлумачэнняў да норм звычаёвага права. Так ствараліся нормы пісанага права. Звычаёвым правам у старажытнасці рэгуляваліся ў грамадскім жыцці ўсе праваадносіны: структура і кампетэнцыя дзяржаўных устаноў, правы і абавязкі розных класаў, станаў (саслоўяў) і сацыяльных груп насельніцтва, грамадзянскія, сямейна-шлюбныя, зямельныя, судова-працэсуальныя, крымінальныя і інш. На Беларусі звычаёвае права было пануючым да XV ст. Паступова яно выцяснялася пісаным правам.

КРЫНИЦЫ:"Руская Праўда" - аналізуючы "Рускую Праўду", можна прыйсці да высновы, што ўсе яе суб'екты з'яўляліся фізічнымі асобамі (юр асобу закон яшчэ не ведаў). Сярод злачынстваў няма супраць дзяржавы. Нават князь разгля-даўся ў якасці фізічнай асобы. Грунтавалася на казуальнай сістэме. Злачынства - не як па­рушэнне закона ці княжацкай волі, а як "крыўда"(маральны ці матэрыяльны урон). Не рабіла дакладнага размежавання паміж крымінальным і грамадзянскім працэсамі.

Дагавор 1229г: - нормы забяспеч усойлів гандлёв адносіны; - усталяван мір адносін; - гаварылася аб парадку; – закран пытанні судапраізводству

Характарыстыка крынiц права.

Звыч. права – сіст правілаў паводзін людзей, успрын дзярж, рэаліз якіх забяспеч дзярж прымусам.

(Писанае права) устанауленне закону – звязана з усталяванем дзяржаунасци. Закон усталёувауся вярхоунай уладай для насельництва.

Судовы прыцыдэнт – рашэнне суда, якое прынимала силу закона и выкарыстоувалася як эталон пры разглядзе аднолькавых спрау.

Кананичнае права – систэма нормау, якая усебакова рэгулявала жыццё цэркви и адносины памиж дзяржавай и царквой.

КРЫНИЦЫ:"Руская Праўда" - аналізуючы "Рускую Праўду", можна прыйсці да высновы, што ўсе яе суб'екты з'яўляліся фізічнымі асобамі (юр асобу закон яшчэ не ведаў). Сярод злачынстваў няма супраць дзяржавы. Нават князь разгля-даўся ў якасці фізічнай асобы. Грунтавалася на казуальнай сістэме. Злачынства - не як па­рушэнне закона ці княжацкай волі, а як "крыўда"(маральны ці матэрыяльны урон). Не рабіла дакладнага размежавання паміж крымінальным і грамадзянскім працэсамі.

Дагавор 1229г: - нормы забяспеч усойлів гандлёв адносіны; - усталяван мір адносін; - гаварылася аб парадку; – закран пытанні судапраізводству