- •1.Прадмет, метадалогія і гiстарыяграфiя гiсторыі дзяржавы I права Беларусi.
- •2.Канцэпцыі паходжання дзяржаўнасці і права. Утварэнне дзяржаў-княстваў на тэрыторыі Беларусі ў раннім сярэднявеччы (IX – першая палова XIII стст.).
- •3. Грамадскі і дзяржаўны лад дзяржаў-княстваў на тэрыторыi Беларусi ў раннім сярэднявеччы (IX – першая палова XIII стст.).
- •4.Канцэпцыі паходжання і развіццё права ў раннім сярэднявеччы на тэрыторыі Беларусі (IX – XIII стст.). Характарыстыка крынiц права.
- •5. Характэрныя рысы раннесярэднявечнага звычаёвага і пісанага права.
- •6. Асноуныя канцэпцыі паходжання дзяржаунасці вкл. Асаблівасці працэссу фарміравання тэррыторыі і адмін-тэр падзелу вкл (13-16ст).
- •7. Прававое становішча асноуных сац. Груп насельніцтва у вкл 14-16ст
- •8.Асноуная характэрыстыка дзяржаунага ладу вкл. Вышэйшыя органы улады
- •10.Сiстэма органаў улады, кіравання I суда ў гарадах Вялікага княства Літоўскага, Рускага і Жамойцкага, якія мелі прывілі на самакіраванне (магдэбургскае права).
- •9.Мясцовыя органы дзяржаўнай улады і кiравання Вялiкага княства Лiтоўскага, Рускага і Жамойцкага ў XIII – першай палове XVI стст.
- •11.Сістэмная рэформа дзяржаўнага ладу вкл сярэдзіны XVI ст. І яе прававая аснова: „Устава на валокі” 1557 г., Віленскі прывілей 1563 г., Бельскi прывiлей 1564 г., Вiленскi прывiлей 1565 г.
- •12.Крэўская унiя Вялікага княства Літоўскага I Кароны Польскай 1385-1386 гг. І Востраўскае пагадненне 1392 г. Гісторыка-прававая характарыстыка і значэнне ў развіцці дзяржаўнасці вкл.
- •15. Агульназемския прывілеі вкл. Значэнне прывілеяў 1447 і 1492.
- •16.Судзебнiк (Статут) Казiмiра 1468 г. Асноўныя палажэнні; змены ў крымінальным праве.
- •18. Кадыфікацыя права вкл у XVI ст. Канцэпцыя, напрамкі рэалізацыі, сістэма права. Прычыны распрацоўкі Статутаў вкл.
- •19.Статут Вялiкага княства Лiтоўскага, Рускага і Жамойцкага 1529 г. (крыніцы, агульная характарыстыка).
- •20.Статут Вялiкага княства Лiтоўскага, Рускага і Жамойцкага 1566 г. (крыніцы, агульная характарыстыка).
- •21.Статут вкл 1588 г.(крыніцы, агульная характырыстыка).
- •22. Дзяржаунае права па статутах
- •23.Крымінальнае права вкл ў XV–XVI стст..
- •24. Прыватнае права вкл у XV–XVI стст.Інстытуты бавязацельственнага і спадчыннага права.
- •25Шлюбна-сямейнае права вкл у 15-16 ст. Крыніцы і асноўныя інстытуты:
- •28. Мясцовыя судовыя органы вкл
- •29.Судовая рэформа вкл сярэдіны XVI ст. Склад і юрысдыкцыя земскага, гродскага, падкаморскага і каптуровага судоў. Бельскі прывілей 1564 г.
- •30.Галоўны Трыбунал Вялiкага княства Лiтоўскага і соймавы суд Рэчы Паспалітай абодвух народаў. Склад і юрысдыкцыя. Заканадаўчая аснова дзейнасці.
- •31.Працэсуальнае права вкл
- •34.Вышэйшыя органы ўлады і кіравання рп абодвух народаў 1569-1763гг.Склад, кампетэнцыя, дзейнасць.
- •35.Мясцовыя органы улады і кіравання рп абодвух народаў 1569-1763.
- •36.Значэнне Генрыкавых артыкулаў у развіцці формы дзяржаўнасці рп абодвух народаў у канцы 16-18 ст.Элекцыйныя пакты канвента.
- •37. Дзяржаўны лад Рэчы Паспалітай перыяду станаўлення канстытуцыйнай манархіі (1764–1792 гг.).
- •43. Органы мясцовага саслоўнага самакiравання I суда на тэрыторыi Заходніх губерняў Расійскай імперыі ў канцы XVIII – пачатку 60-х гг. XIX cт.
- •45.Адметнасцi правядзення судовай і земскай буржуазных рэформ на тэрыторыi Беларусi. Заканадаўчая аснова.
- •46. Асаблівасці развіцця прававой сістэмы ў Заходніх губернях Расійскай імперыі. (к. XVIII – I палова XIX стст). Значэнне праекта „Свода местных законов Западных губерний”.
- •47 Устанаўленне ў Беларусі савецкай улады ў 1917 г. Асноўныя рысы савецкай дзяржаўнай сістэмы. Утварэнне, склад і кампетэнцыя Абласнога выканаўчага камiтэту Заходняй вобласці і Заходняга фронта.
- •49.Утварэнне Савецкай Сацыялістычнай рэспублікі Беларусі. Сістэма органаў улады і кіравання ссрб па Канстытуцыі 1919 г.
- •50.Літоўска-Беларуская сср.Прычыны утварэння і ліквідацыі савец.Беларуска-літоўскай дзяржавы.Органы дярж.Улады і кір-ня.
- •1) Военной организации и военного командования;2) советов народного хозяйства;3) железнодорожного управления и хозяйства;4) финансов;5) комиссариатов труда.
- •55. Фарміраванне і развіццё крым права бсср(1919-1928гг.)
- •56.Развіцце цывильнага права бсср у 20-30 гг. Хх в.
- •57.Развіццё судовай сістэмы і працэсуальнае права бсср у 20-я–30 гг. XX ст.
- •58.Рыжскі мірны дагавор 1921 і інкарпарацыя тэр-ый Зах Беларусі у склад 2ой рп.Дзярж.Лад Польск.Рэс-кі па к 1921,1935.Прав-ое становішча нас-ва ЗахБеларусі.
- •59.Дзяржаўныя інстытуты і права бсср у часы другой сусветнай вайны. Далучэнне Заходняй Беларусі да бсср.
- •60. Стан законнасцi ў дзейнасцi органаў Народнага камісарыята ўнутраных спраў, пракуратуры і суда бсср у канцы 20-х – пачатку 50-х гг. Хх ст.
- •61Органы ўлады і кіравання бсср у 1944-1978 гг. Перабудова дзяржаўнага апарату ў перыяд пераадолення адміністрацыйна-каманднай сістэмы кіравання і асуджэння культу асобы (1953-1964 гг.).
- •62.Асноўныя напрамкi развiцця найбольш значных галiн права бсср у пасляваенны перыяд. Кадыфiкацыя права.
- •63. Конституция бсср 1978
- •64. Абвяшчэнне дзяржаўнага суверэнітэту беларускай сср
- •67. Фармiраванне прававой дзяржавы ў Рэспублiцы Беларусь. Кадыфікацыя права
- •68. Саюз Рэспублiкi Беларусь I Расiйскай Федэрацыi.Дагавор аб стварэннi Саюзнай дзяржавы рб и рф.
8.Асноуная характэрыстыка дзяржаунага ладу вкл. Вышэйшыя органы улады
У XIV—XVI стст. ВКЛ па форме праўлення -феадальная манархія. На чале дзяржавы манарх, які называўся гаспадаром, вялікім князем. Ён ажыццяўляў заканадаўчую, судовую і адміністрацыйна-гаспадарчую ўладу.
Прававое становішча рады ў прывілеях 1492 і 1506 гг. Абмежаванне ўлады вялікага князя ў да-лейшым было заканадаўча замацавана ў Статуце 1529 г.
Рада - пастаянна дзеючым дзяржаўным органам.Рада была выканаўча-распарадчым, заканадаўчым і кантралюючым органам. Яе галоўнае прызначэнне - правы магнатаў ад замахаў з боку вялікага князя, ахова тэрытарыяльную недатыкальнасць дзяржавы.
Сойм — вышэйшы агульнадзяржаўны заканадаўчы орган. Спачатку ў сойм уваходзілі ўсе буйныя феадалы, якія з'яўляліся раднымі панамі, службовыя асобы цэнтральнай і мясцовай адміністрацыі, а таксама ўся шляхта. Але рашэнні, як правіла, выносіліся вялікім князем і панамі-радай. Таму соймы гэтага перыяду былі больш дарадчымі, чым заканадаўчымі.
У XVI ст. заканадаўчыя функцыі сойму пашырыліся.
Вышэйшыя органы. Маршалак земскі, які з'яўляўся ахоўнікам парадку і этыкету пры вялікакняжацкім двары. Яго намеснікам быў маршалак дворны.
Узброенымі сіламі дзяржавы кіраваў гетман найвышэйшы (з XVIII ст. — вялікі), які меў, асабліва ў час вайны, вялікія паўнамоцтвы. Яго намеснікам быў маршалак дворны.
Дзяржаўную канцылярыю ўзначальваў канцлер, пры ім былі пісары, сакратары і іх памочнікі (дзякі). Канцлер зберагаў дзяржаўную пячатку, падпісваў найважнейшыя дзяржаўныя дакументы, разам са сваім намеснікам падканцлерам — удзельнічаў у падрыхтоўцы і канчатковым рэдагаванні за-канадаўчых актаў.
Падскарбі земскі загадваў дзяржаўнымі фінансамі, скарбам. Яго намеснікам быў падскарбі дворны, а памочнікамі — скарбнікі і скарбавыя пісары.
Вялікакняжацкія ўраднікі. Неслі службу ў вялікага князя і вышэйшых прадстаўнікоў улады, выконвалі судовыя рашэнні, уводзілі ва ўладанне маёнткамі, рабілі рэвізіі (люстрацыі), спаганялі нядоімкі па падатках, сачылі за будаўніцтвам дарог, мастоў і інш.
Агульная характарыстыка дзяржаўнага ладу Вялiкага княства Лiтоўскага, Рускага і Жамойцкага (XIII – сярэдзіна XVI стст.). Сістэма вышэйшых органаў дзяржаўнай улады і кіравання.
2 канцэпцыи палітычага і тэрытарыяльнага цэнтра: а)паскоранае развіццё феадальных адносін з'явілася палітычная кансалідацыя і ўзнікненне моцнага дзяржаўнага ўтварэння на чале з уласнай княжацкай дынастыяй. ВКЛ ўтворана без удзелу ўсходніх славян, а таму была чужой для беларусаў і ўкраінцаў.
б)ўтварэнне ВКЛ не мела ў сваёй аснове ваеннай сілы, а важную ролю тут адыгрывалі працэсы натуральнай сацыяльна-эканамічнай і палітычна-тэрытарыяльнай кансалідацыі беларуска-літоўскіх зямель.
Другая канцэпцыя атрымала права на жыццё з выхадам у свет работ беларускага гісторыка М. Ермаловіча. На яго думку, летапісная «літва» знаходзілася ў Верхнім Панямонні, паміж Навагрудкам і Мінскам з захаду на ўсход і паміж Маладзечнам і Слонімам з поўначы на поўдзень. Ён прыйшоў да высновы, што не літоўскія князі захапілі частку новагародскай і іншых беларускіх зямель, а, наадварот.
На наш погляд, ВКЛ з'яўляецца вынікам беларуска-літоўскага грамадскага сінтэзу. Галоўная сіла - аб'яднання беларускіх і літоўскіх княстваў у адну дзяржаву - развіццё прадукцыйных сіл і эканамічных сувязей паміж княствамі. Паскарэннем паслужыла аб'яднанне ваенных сіл у барацьбе з крыжакамі, а таксама з нашэсцем мангола-татараў.
Цэлае стагоддзе, нават крыху больш, працягвалася пераўтварэнне Літоўскай дзяржавы ў ВКЛ, Рускае і Жамойцкае.
Монарх – глава гос (господар, великий князь литовский, король польский—Статута 1529 г.). Власть ограничена, т.к. важные вопросы решались обязательно с участием панов радных.
Рада — постоянно действующий коллегиальный орган, который фактически осуществлял реальную власть. В состав: - крупные светские феодалы — паны радные, католические епископы и лица по должности (канцлер, гетман земский, маршалок земский и т.д.). Численный состав не определен, а на практике колебался от 3 до 40 человек в зависимости от важности рассматриваемых вопросов.
Сейм ВКЛ как сословно-представительный орган окончательно сформировался в XVI в. Состав: представители шляхты, избираемые ежегодно от каждого повета по одному человеку. Сеймы собирались по мере необходимости в разных городах и работали от 2 дней до нескольких месяцев. Особенность аппарата ВКЛ - отсутствие коллегиальных отраслевых органов управления. Вместо них широкая система высших и дворных должностей, на принципах единоначалия, назначения, и др. Высшие ДЛ госу аппарата: канцлер (заведывал государственной канцелярией и был хранителем большой государственной печати. Он активно участвовал в разработке нормативных актов, следил за учетом всей входящей корреспонденции (жалоб, прошений и т.д.). В его подчинении был большой штат должностных лиц: подканцлер, писари, дьяки и др. Все финансово-хозяйственные вопросы и государственная казна в целом были в ведении земского подскарбия. Он ведал доходами и расходами государственной казны, осуществлял общее управление всем государстенным имуществом и т.д. Вооруженные силы ВКЛ были в ведении гетмана наивысшего (земского, великого). Он не только командовал войском, но и ведал вопросами сбора войска, его комплектования, снабжения. В его подчинении были гетман польный, гетман дворный и т.д. Реформа 1564-66. Бельски прывилей. Виленски прывилей. Па водле рэформы 1565 г. были створаны сетки паветау. Новыя паветы были одзинками судовай администратыунай и вайсковай арганизации. Саслоуна-прадстауничыми органами мясцовай улады выступали павятовыя и ваяводския соймики. Яны имели шырокия поунамоцтвы. Ваявода начале ваяводства назначауся князем и радай. Кашталян узнач войска. Ключник - камендант замка. Стараста – кирауник админ у павеце. Па водле судовай рэформы 1564 стваралися мясцовыя суды, галоу роля - шляхта.На Бельским сойме магнаты стали падпарадкоувацца тым жа судам, што и шляхта. Прывилей уносиу шэраг новых палажэнняу: адзяленне судоу ад админ, роунасць шляхты перад судом и законом. Виленски прывилей вызначыу: парадак скликання павятовых соймикау, две систэмы суд. органау. Вышэйшы агульнасаслоуны суд – гаспадарски суд + суд паноу рады и камисарски суд, маршалауски , соймавы. Мясцовыя суды: замкавы, земски павятовы суд, падкаморски суд, копны суд, войтауска-лауничы.
