11.Сістэмная рэформа дзяржаўнага ладу вкл сярэдзіны XVI ст. І яе прававая аснова: „Устава на валокі” 1557 г., Віленскі прывілей 1563 г., Бельскi прывiлей 1564 г., Вiленскi прывiлей 1565 г.

Па водле рэформы 1565 г. створаны сетки паветау. Паветы были одзинками судовай админ и вайсковай арганизации. Саслоуна-прадстауничыя органы мясцовай улады - павятовыя и ваяводския соймики. Кашталян узнач войска. Ключник - камендант замка. Стараста – кирауник админ у павеце. Па водле судовай рэформы 1564 стваралися мясцовыя суды, галоуную ролю - шляхта.На Бельским сойме магнаты стали падпарадкоувацца тым жа судам, што и шляхта. Шэраг новых палажэнняу: адзяленне судоу ад админ., выбарносць сасл. судоу, роунасць шляхты перад судом и законом. Виленски прывилей вызначыу: парадак скликання павятовых соймикау, две систэмы суд. органау ( агульна-саслоуныя и саслоуныя). Вышэйшы агульнасаслоуны суд – гаспадарски суд + суд паноу рады и камисарски суд, маршалауски , соймавы. Мясцовыя суды: замкавы, земски павятовы суд, падкаморски суд, копны суд, войтауска-лауничы.

Саслоўна-прадстаўнічымі органамі мясцовай улады выступалі павятовыя і ваяводскія соймікі. Мясцовыя органы ўлады мелі шырокія паўнамоцтвы і мала залежалі ад цэнтральных органаў.

На тэрыторыі ваяводства прадстаўніком вышэйшай улады быў ваявода. Ён узначальваў адміністрацыйныя, гаспа-дарчыя, ваенныя і судовыя органы. Ваявода прызначаўся вялікім князем і радай пажыццёва з ліку буйных феадалаў — ураджэнцаў ВКЛ. Памочнік ваяводы - кашталян, ўзначальваў войска галоўнага замка і апалчэнне.

Ключнік адказваў за спагнанне падаткаў і чыншу, гараднічы быў камендантам замка, лоўчы і ляснічы наглядалі за ляснымі і паляўнічымі ўгоддзямі.

Кіраўніком адміністрацыі ў павеце быў стараста, які таксама прызначаўся вялікім князем і радай з ліку буйных феадалаў. Намеснікам яго быў падстараста. Паўнамоцтвы старасты былі блізкія да паўнамоцтваў ваяводы, у тым ліку і ў галіне правасуддзя.

Ніжэйшым звяном у сістэме мясцовага кіравання (на ўзроўні воласці) былі дзяржаўцы — кіраўнікі дзяржаўных і вялікакняжацкіх маёнткаў.

Органы мясцовага кіравання і самакіравання ў гарадах Беларусі, якія рэгулявалі жыццядзейнасць карпарацый мяшчан, значна адрозніваліся ад іншых мясцовых органаў улады і кіравання на месцах

У 1557 г. Жыгімонт II Аўгуст правёў у сваіх вялікакняжацкіх уладаннях аграрную рэформу, якая мела на мэце ўпарадкаваць сялянскае землекарыстанне, каб павялічыць свае даходы. Вынікам рэформы было шырокае распаўсюджанне новага віду феадальнага гаспада-рання - фальваркова-паншчыннай сістэмы. Заснаваны на працы прыгонных сялян, фальварак быў ужо арыентаваны на рьшак.Згодна з "Уставай на валокі" (дакумент аб правядзенні рэформы).

12.Крэўская унiя Вялікага княства Літоўскага I Кароны Польскай 1385-1386 гг. І Востраўскае пагадненне 1392 г. Гісторыка-прававая характарыстыка і значэнне ў развіцці дзяржаўнасці вкл.

Зацікаўленасць ва ўмацаванні адносін з Польшчай была і ў Ягайлы. Саюз дазваляў умацаваць як знешнія, так і ўнутраныя пазіцыі пануючага класа Літоўскага княства. Па ініцыятыве Польшчы 14 жніўня 1385 г. у замак Крэва - рэ-зідэнцыю вялікага князя - прыехалі польскія паслы.У выніку перамоў былі выпрацаваны ўмовы дзяржаўна-прававога саюзу Польшчы і ВКЛ, што знайшло ўвасабленне ў спецыяльным акце. У адпаведнасці з гэтым дакументам Ягайла абавязваўся далучыць усе землі ВКЛ да Польшчы; адпусціць усіх палонных палякаў; прыняць каталіцкую веру і распаўсюдзіць яе ва ўсім . Пасля гэтага Ягайла быў абвешчаны каралём Польшчы.

Умовы саюзу (уніі) выклікаюць здзіўленне, бо тэкст гэтага дагавора нагадвае акт безагаворачнай капітуляцыі мацнейшай дзяржавы (ВКЛ) перад слабейшай (Польшчай). Нельга не пагадзіцца з прафесарам Я.А. Юхо, які гаворыць аб пазнейшай фальсіфікацыі каталіцкім духавенствам сапраўднага тэксту Крэўскага пагаднення.

Саюз паміж ВКЛ і Польшчай быў выгадны абедзвюм дзяржавам і ўсім народам Усходняй Еўропы, бо дазваляў аб'яднаць сілы супраць нямецкай і татарскай агрэсій. Ён быў карысны і для развіцця вытворчых сіл, гандлёвых сувязей.

Выконваючы свае абяцанні, Ягайла пад націскам польскай шляхты і каталіцкага духавенства 20 лютага 1387 г. выдаў першую грамату (прывілей). Другая грамата бьла выдадзена Ягайлам 22 лютага 1387 г. і адрасавалася каталіцкаму духавенству, але закранала інтарэсы ўсяго народа і фактычна дапаўняла грамату ад 20 лютага.

Незадавальненне праваслаўнай знаці першым скарыстаў Вітаўт, які выступіў з праграмай стварэння самастойнага "Руска-Літоўскага каралеўства, якое супраць стала б з аднаго боку Полынчы, а з другога - Масквы.Востраўскае пагадненне 1392 г. і Віленска-Радамская унія 1401 г. зафіксавалі ўступкі Ягайлы. Так, у выніку перагавораў у Востраве (каля Ліды) 5 жніўня 1392 г. было заключана пагадненне, паводле якога аслабілася прымусовае акаталічванне, не дазвалялася ўтрымліваць польскіх ваяроў у беларускіх і літоўскіх гарада.

Востраўскае пагадненне спыніла ўнутраную барацьбу ў ВКЛ і ўмацавала яго саюз з Польшчай на аснове персанальнай уніі. Пагадненне юрыдычна аформіла тыя фактычныя ўзаемаадносіны, якія склаліся паміж дзвюма дзяржавамі пас­ля ўступлення Ягайлы на польскі прастол.

13. Вiленска-Радамская i Гарадзельская унii ВКЛ i Кароны Польскай. Гарадзельскія прывілеі. Акты Пётркаўска-Мельнiцкай уніі 1501 г. Асноўныя палажэнні і значэнне ў развіцці дзяржаўнасці ВКЛ.

Віленска-радамская унія падцвердзіла адасобленнасць і сувэрэнітэт ВКЛ, а таксама правы вял. Князёу.

18 студзеня 1401 г. ў Вільні найбольш уплывовыя феадалы-католікі пацвердзілі саюз з Польшчай, а ў сакавіку таго ж года ў Радаме польскія феадалы прынялі аналагічную пастанову. Такім чынам, саюз, заснаваны на персанальнай уніі, быў зноў юрыдычна замацаваны ў Віленска-Радамскім дагаворы. Феадалы ВКЛ абяцалі выступаць супраць ворагаў і ахоўваць польскія інтарэсы як свае ўласныя, а польскія феа­далы абяцалі бараніць інтарэсы літоўскай знаці.Віленска-Радамская унія пацвердзіла адасобленасць і самастойнасць Вялікага княства, а таксама правы Вітаўта як самастойнага кіраўніка дзяржавы. Акт Віленска-Радамскай уніі вызначыў сутнасць дзяржаўна-прававой сувязі княства з Польшчай як персанальную унію дзвюх дзяржаў пад верхаводствам аднаго гасудара.саваў буйныя княствы, у Полацк і Віцебск замест князёў былі накіраваны намеснікі і г.д.Глы-бокае задавальненне, атрыманае ў выніку сумеснага про-цістаяння крыжакам, выклікала да жыцця новыя спробы уніі і больш цеснае збліжэнне Польшчы і ВКЛ. Аднак Польшча, якую падштурхоўваў каталіцкі свет, жадала навязаць свае ўмовы ўсходняму суседу. Таму, калі па ініцыятыве Ягайлы ў кастрычніку 1413 г. у Гарадзельскім замку (на Заходнім Бугу) выпрацоўвалі ўмовы уніі дзвюх дзяржаў, кароль і польская шляхта пачалі шукаць падтрымку ў шырокіх слаях літоўскай і беларускай шляхты каталіцкага веравызнання.Асноўныя палажэнні Гарадзельскай уніі юрыдычна замацаваны ў трох граматах (прывілеях). Першая выдадзена ад імя 47 польскіх феадалаў, якія надзялялі 47 феадалаў-католікаў ВКЛ сваімі гербамі і тым самым прымалі іх у свае гер-бавае брацтва. У другой феадалы-католікі прымалі гербы польскіх феадалаў і абяцалі быць з імі ў вечным сяброўстве і саюзе. У выпадку смерці Вітаўта яны абяцалі не абіраць сабе князя без нарады і згоды польскіх феадалаў. Тыя у сваю чаргу у выпадку смерці Ягайлы таксама не павінны былі выбіраць новага караля без парады і згоды Вітаўта і феадалаў ВКЛ. Другая грамата утрымлівала згоду землеуласнікау-католікау Вял. Княства на прыняцце гербау польскіх магнацкіх родау.Магнаты абедзвюх дзяржау кляліся адзін днаму быць у цесным сяброутве і саюзе. У трэцяй грамаце, якая ўвайшла ў гісторыю як Гарадзельскі прывілей, польскі кароль Ягайла і вялікі князь Вітаўт абяцалі прызначаць на дзяржаўныя пасады феадалаў-католікаў, якія прынялі польскія гербы, і дазваляць ім свабодна распа-раджацца маёмасцю ў сваіх маёнтках, каб узняць іх грамад-скае становішча. У прывілеі канстатавалася, што з прыняццем каталіцтва ВКЛ "далучаецца, уключаецца, злучаецца, перадаецца" Польскаму каралеўству.Сведчыла аб раўнапраўным становішчы Вялікага княства і Польскага каралеўства, саюз дзвюх дзяр­жаў не змяніўся, застаўшыся ў форме персанальнай уніі.

14.Прававая сістэма ВКЛ дастатутавага перыяду. Характарыстыка крыніц права. Класіфікацыя заканадаўчых актаў.

Нармат акты у якіх знайшло адлюстраванне права Беларусі, па сваім змесце і форме былі вельмі розныя і ахоплівалі усю разнастайнасць грамадскіх адносінау.Характарызуючы крыніцы права ВКЛ, варта таксама адзначыць Метрыку ВКЛ. Гэта былі зборы актау вялікакняжацкай канцылярыі, у якіх утрымліваліся копіі нарматыуных прававых актау, судовых рашэнняу, іншых дакументау, якія выдаваліся ад імя вялікага князя, рады, соймаў ВКЛьна працягу 15-18вв. У цэлым развіццё заканадаўства ВКЛ можна ўмоўна падзяліць на 2 перыяды-прывілейныя і статутовыя. Характэрнай асаблівасцю першага перыяду зяўляецца прыняцце нарматыўных прававых актаў у форме граматаў(прывілеяў). У залежнасці ад дзеяння нарм. Актаў у прасторы і па колу асоб тыя граматы якія дзейнічалі на ўсёй тэрыт дзяржавы і адносіліся да яго насельніцтва, ппрынята зваць агульназемскімі. Яны замацоўвалі правы шляхецкага саслоўя, якое пачало складвацца ў дзяржаве ў 14 ст. Аднымі з першых такіх грамат былі тры граматы Ягайлы 1387 г. прынятая у мэтах рэалізаціі Крэўскай уніі.Першая грамата, выдадзенная 20 лютага 1387 у Вільні, паклала пачатак ажыцяўленню дзяржаўнай падтрымкі распаўсюджання каталіцызму ў Вялікім княстве. У ёй абвяшчаліся правы і палёгкі для тых асобаў, якія прынялі каталіцкую веру. Грамата Ягайлы ад 22 лютага 1387 г.прынятая ў Лідзе адрасавалася каталіцкаму духавенству.У адпаведнасці з ёй каталіцкае духавенства надзялялася маёнткамі. Увогуле граматамі пацвярджалася палітыка дзяржавы на хуткае і шырокамаштабнае распаўсюджанне каталіцызму. Трэцяя грамата ад 28 красавіка 1387 г. была выдадзена князю Скіргайлу. Яна зявілася юрыдычным актам, які узаконіў перадачу вялікакняжацкіх паўнамоцтваў у ВКЛ князю Скіргайлу. Юрыдычнае афармленне саюза ВКЛ з Польшчай было здзейснена граматамі Віленска-Радамскай і Гарадзельскай уніі. Кіруючыя вярхі Польшчы і ВКЛ узаемна абяцалі падтрымліваць адзін аднаго і быць у пастаянным саюзе. Важныя прынцыпы сасоўнага, агульнашляхецкага права былі закладзены ў граматах 1432, 1434, 1447. Гэтыя законы паклалі пачатак ураўнання у палітычных, сацыяльных і маёмасных правах праваслаўных і католікаў. У грамаце Казіміра 1447 быу пакладзены пачатак замацавання аднаго з важнейшых саслоуных правоу шляхты-асабістай недатыкальнасці і адказнасці за злачынствы толькі у судовым парадку і адраведна законам дзяржавы.