Қаржылық жағдай

4.4 Қаржылық жағдайдың тiкелей өлшеміне қатысты элементтер активтер, мiндеттеме және капитал болып табылады.Олар төмендегiдей анықталады:

• Тексерiлетiн нәтижеде өткен ұйым оқиғалары және болашақта күтілетін экономикалық пайда қорлар активі болып келеді.

• экономикалық пайда қорлардың кәсiпорынынан қайтуына келтiрген реттеу нәтижесінде пайда болған ұйымдар, ағымындағы мiндеттемелер мен жауапкершiлiктер.

• Капитал кәсiпорынның қалдық активтерінің бiр бөлiгi,оның барлық мiндеттемелерiнiң шегерімiнен кейiн пайда болады.

4.5 Активтер мен мiндеттемелердiң негiзгi функцияларын анықтау бухгалтерлiк баланстарда бұрын орындалуы керек белгі анықталмайды. Сонымен, активтер ретiнде мiндеттемелер баланс элементтерін қамтиды,олар мойындаудың белгiлерiне қанағаттандырмайтындығы 4.37-4.53-шi тармақтарында көрсетілген. Жеке алғандан, келешек экономикалық пайдалар актив немесе мiндеттемеге дейiн танылмауға 4,38-шi тармақтағы ықтималдықтың белгiсiне жауап беру үшiн нақтылы күтiледi.

4.6 Заңға сүйенген формасында ғана емес,баға активтері, мiндеттеме немесе акцияның анықтауы ықыласқа сәйкес келедi, және оның негiзгi заттары экономикалық болмыстарына бөлінуі керек. Мысалы, қаржы лизингiнiң жағдайында, жалгер лизингтiң қолдануындағы экономикалық пайдаларды алады, соманы төлеу құқықтық мiндеттеме шешiмiнiң пайдалы қолдануының мерзiмi активтер және қаражаттарға қатысты зарядтарының әдiл құнына жақындатылған экономикалық нақтылық. Қаржылық активтер және мiндеттемелер анықтауларына қанағаттандыратын және жалгердiң баланстарында мойындалған элементтер тудырады.

4.7 Баланс жұмыс iстейтiн ХҚЕС-на сәйкес құралған активтер немесе мiндеттемелердiң анықтауларына қанағаттандырмайды және меншiктi капиталдың бөлiгін көрсетпейтiн элементтерден тұрады. 4.4-шi тармақтағы анықтамалар, ХҚЕС өңдеуінің келешек негiзiне жатады.

Активтер

4.8 Активке алынған келешек экономикалық пайда бұл ақша қаражатының ағынға немесе серiктестiктiң ақшалай баламаларына кiрген тура немесе жанама потенциалы. Демек, потенциал серiктестiктiң операциялық қызметiнiң бөлiгі бола алады. Ол қаржы, қаржы баламалары, қаржылардың еркiн аударғыштықтық формаға айналуға қабiлеттiлiгін қысқарта алады,мысалы, талғаулы өндiрiстiк процесс өндiрiстiк шығынды төмендетедi.

4.9 Ұйым сатып алушылардың қажеттiлігін қанағаттандыру үшін,тауарлар және қызметтерді,яғни өзінің активтерін қолданады. Сатып алушылар тауарлар мен қызметтер үшін төлем жүргізуге дайын және де сол арқылы олар қаржы ағынын үлкейте алады. Өздерiнiң қаржы құралдары ұйым қызметіне ілігеді.

4.10 Активке алынған келешек экономикалық пайдалар әртүрлi жолдармен серiктестiкке түсе алады. Мысалы, актив:

• бөлек қолдану немесе басқа активтерi бар тiркесте,яғни тауарлар және серiктестiк сатылған қызметтердiң өндiрiсiнде;

• басқа активтерге айырбастау;

• мiндеттеменi өтеу үшiн қолдану; немесе

• ұйымның меншiк иелері арасында бөлiнуі.

4.11 Мысалы, көптеген активтер негiзгi құралдың физикалық формасы болады.Егер ұйым экономикалық пайданы болашақта күтсе, активтің физикалық формасы активтiң болуын анықтамайды, патенттер және авторлық құқық активтер болып табылады.

4.12 Мысалы, көптеген активтер,дебиторлық қарыз және заңды құқықтармен, меншiк құқығын қоса мүлік байланысты болып табылады. Меншiк құқығы аса маңызды активтi анықтау болып табылмайды. Егер ұйым меншiгі күтiлетiн пайданы тексерсе,жалға алатын дүние актив болып табылады.Ұйымның пайданы бақылауы Заң құқықтарының нәтижесi ретінде танылады және заң бақылауысыз активтер анықтамасына жауап бере алады. Мысалы, "Ноу-хау" зерттеушi нәтижесінде қызмет алған активтiң анықтауына сәйкес келеді,"ноу-хау" құпияда сақтай отырып,ұйымды бақылай алады.

4.13 Ұйымның активтерi өткен мерзiмдердегі және де басқа операциялардан пайда болады. Ұйым әдетте активтерді өндiре отырып не сатып ала алады,сонымен бiрге басқа операцияларды шығара алады. Мұндай мысалдарға пайдалы қазбалар қорларын ашу және өлкедегі экономикалық өсу бағдарламасы ретінде ұйымның үкіметтен алған мүліктері жатады. Келешекте күтілетін операциялар өзінен өзі актив бола алмайды,мысалы, қорды сатып алу актив анықтамасына сәйкес келмейді.

4.14 Пайда болатын шығындар және құрылған активтер тығыз байланыста болады, бiрақ олар мүлдем сәйкес келмейді. Ұйым шығынға ұшырағанда, болашақта пайда алу мақсаты туралы куәландырады, бiрақ бұл активтiң анықтауына сәйкес келетiн жеткiлiктi дәлел бола алмайды. Бапқа тиiстi шығындарының жоқтығы активтiң анықтауына сәйкес келмейдi. Мысалы, серiктестiктiң дотациялалған баптары активтiң анықтауына сәйкес келеді.