Табыстар

4.29 Табысты анықтау пайда болған кіріс көзі мен өзге пайда ретінде анықталады. Өзге де кіріс көзі ұйымның күнделікті қызметiнiң процесiнде пайда болады және өзi әртүрлi терминдермен аталады, соның iшiнде сату, сыйлық беру, пайыздар, дивидендтер және арендалық төлемдер.

4.30 Қалған табыстар табыстың анықтауына және пайда болуға немесе серiктестiктiң кәдiмгi қызметiнiң процессiнде пайда болмауы мүмкiн және болуға сәйкес келетiн басқа баптарды ұсынады. Олар экономикалық пайдалардың ұлғаюы және сол сияқты көмек көрсетулерден айырмашылығы болмайды. Олар сондықтан да осы Концептуалды негізде жеке элемент ретінде қаралмайды.

4.31 Қалған табыстар мысалы, негiзгi құралдардың iске асырунан пайда болған табыстарды қосады. Сонымен қатар табысты анықтау іске аспаған табыстарды қосады; мысалы, нарықтық бағалы қағаздардың қайта бағалауынан пайда болған табыс немесе ұзақ мерзiмдi активтердiң баланстық құнының үлкеюi. Шығын мен пайда туралы ақпараттар табыстардың мойындауында бөлек көрiнедi, экономикалық шешiмінің қабылдануы үшiн пайда туралы мәлiмет беріледi. Мұндай табыстар есептеу нәтижелерiнде жиі тиiстi шығындарсыз шағылысады.

4.32 Әртүрлі актив түрлерi табыспен үлкейте алады. Мұндай мысалдарға қаржы, дебиторлық қарыз, тауарлар және қызметтер көрсетедi. Табыс мiндеттемелердің реттеу нәтижесiнде пайда бола алады. Мысалы, ұйым қзінің тауарлары мен қызметтеріннесие берушіге қарыздың бiр бөлiгiн төлеу бойынша мiндеттеменiң өтеуiне шарт қоя алады.

Шығындар

4.33 Шығындарды анықтау шығындар, сонымен бiрге ұйым қызметiнiң процесінде пайда болған шығындардан тұрады. Соңғысы мынадай шығындардан,яғни өзiндiк құн, еңбекақы және амортизациялардан тұрады. Олар әдетте активтердiң азаюы, соның iшiнде қаржылар немесе олардың баламалары, қорлар, негiзгi құралдар формасына айналады.

4.34 Шығындарға шығындардың анықтамаларына жақындайтын және ұйымда пайда болған немесе қызмет процесінде пайда болмаған мүмкiн болатын баптар болып табылады. Шығындар экономикалық пайдалардың азаюын көрсетеді және басқа шығындардан айырмашылығы болмайды. Демек, осы Концептуалды негізде ол жеке элемент ретінде қаралмайды.

4.35 Шығындар мысалы,негізгі құралдардың реализациясы, от,су тасқыны секілді кедейліктен пайда болған шығындарды өзіне қосады.Шығындарды анықтау реализацияланбаған шығындар, курс бағамының өсуінен пайда болады.Пайда және шығындар есеп берулерінде шығындарды тану бөлек көрсетіледі,өйткені бұл ақпараттар экономикалық шешімдерді қабылдауға көп әсерін тигізеді. Шығындар есеп берулерде көбінесе сәйкес табыстар шегерімінде көрсетіледі.

Капитал қызметінің түзетулері

4.36 Активтер мен міндеттемелердің қайта бағалануы капиталдың өсуіне немесе кемуіне әкеледі. Бұл өсулер немесе кемулер табыстар мен шығындардың анықтамасына сәйкес келсе де,олар капитал ұстауының нақты тұжырымдамаларына сәйкес, табыстар мен шығындар есеп берулеріне жатпайды. Оның орнына бұл баптар капитал ұстауын қамтамасыз ететін немесе қайта бағалау резерві ретінде капитал тұжырымдамасы қосылады. Бұл капитал Концептуалды негіздің 4.57–4.65 параграфтарында қарастырылады.

Қаржылық есеп беру элементтерінің орындалуы

4.37 Тану-бұл балансқа қосылған процесс немесе элементтер анықтамасына сәйкес шарттарға жауап беретін табыстар мен шығындар объектісінің есеп берулері. Мойындау баланс немесе шығын мен пайда туралы ақпараттарда ақшалай соманың түрi,сонымен қатар соманың қосындысында объекттiң сипаттамасыннан тұрады. Баланс шығын мен пайда туралы есеп берулерде танылуы тиiстi мойындау шартына сәйкес келетiн объектілер. Мұндай объекттердiң мойындамауы, ескертулер,түсініктеме материалдарын қолданатын есеп саясатының ашылу орнын толтырымайды.

4.38 Элемент анықтамасына сәйкес келетін объект танылуға мiндеттi,егер:

• кез келген экономикалық пайда, ұйыммен алынған немесе жоғалтқанымен байланысты ықтималдық бар болады; және

• объект құн немесе берiк өлшей алған бағаны ала алады.⁴

4.39 Бұл шарт бағасының объектімен сәйкестiктерiн,оның қаржылық есеп беруінде мойындау мүмкіндігін, 3-ші тараудағы талқыланған сапалы сипаттамалардың пайдалы ақпараттарын есепке алу керек. Элементтердiң арасындағы өзара байланыс мысалы, активтiң нақты элементi үшiн анықтауға және мойындау шартына сәйкес келетiн объект,мысалы табыс пен міндеттеме автоматты талап ететiнiн бiлдiредi.