11.Диэлектрікті тесіп өту.Тесілу механизми. Газдарды тесу.

Газдарды азгана гарыш саулесинин, жер бетинин радиоактивтигинин асеринен бир секунд ишинде колеми 1см³ –де 10÷20 бос электрондар, он жане терис иондар пайда болады. Олар бейтарап молекула сиякты, бейберекетсиз жылулык козгалыста болады. Орис асер еткеннен кейин жанагы болшектер косымша жылдамдык кабылдап, орис багытымен немесе оган карама – карсы козгала бастайды. Болшектердин багыты олардын зарядынын танбасына байланысты. Сол кезде газдагы болшектер косымша энергияга ие боладыW = qUλмунда q – заряд;U – кернеу;λ – еркин журу жолынын узындыгы. Суйык диэлектрикти тесип отуКалыпты жагдайда суйык диэлектриктердин газдарга караганда, электр бериктиги бирнеше есе жогарырак кернеуге отеди. Кирмелер болгандыктан, бул заттардын тесип оту теориясын калыптастыру киын. Суйыктарды электрлик тесип оту теориясы тек кирмелерден тазартылган суйыктарга гана байланысты. Сол электр орисинин кернеулигинин оте улкен мандеринде электродтардан электрондар ыршып (жулынып) шыгуы мумкин жане зарядталган болшектердин келип соктыгуынан, газдардагы сиякты суйыктын молекуласы ыдырайды.Бирак газга караганда суйыктардын электрлик бериктигинин жогарылыгы электрон-дардын еркин жолынын кыскаруымен аныкталады. Газ коскыштары бар суйык-тарды тесип отуи, суйыктын бир жеринин катты кызумен тусиндириледи, ойткени газдын кобиршиктери суйыкка караганда, оте женил ионданады да, косымша энергия тугызады. Осы энергиянын аркасында еки электродтпрдын арасында газ каналы пайда болады. Катты диэлектриктерди тесип отуКатты диэлектрикти тесип отудин бирнеше тури байкалады: электрлик, электр жылулык, электр химиялык, электр механикалык ионизациялык макроскопия-лык бир текти емес денелерди тесип оту. Диэлектриктердин электрлик тесип отуи туралы коптеген теориялар бар, бирак олардын бирде - биреуи толык аякталма-ган. Казирги уакытта катты диэлектриктер курамында сокпа иондану бар екени туралы создер айтылып жур. Бул создер катты диэлектриктерде электрлик тесип отуин минездеу улкен эксперементальды материалга суйенеди. Егерде диэлек-триктин химиялык касиети озгермесе жане жылулык тесип отуинин мумкиндиги болмаса, онда электрлик тесип оту пайда болады. Электр орисинин кернеулиги белгили манине жеткенде токтын осуи секирмели турде пайда болады да, диэлек-триктин механикалык бузылуы басталады. Тесип отудин электрлик тури жылулык пен химиялык тесип отулерге караганда, тесу кернеулиги температурамен алсиз байланыста болады.

12.Диэлектриктердин негизги электрлик минездемелери.

Заттағы байланысқан зарядтар ығысуынын ористену процеси, биркалыпты тепе – тендик куйине дейин уакыт аралыгында журип отеди де, диэлектриктерде ористену токтауын немесе ыгысу токтауын тугызады.Электронды жане ионды ористену кезиндеги серпимди байланыскан зарядтардын ыгысу токтарынын кыска мерзимдиги (10^-15 – 10^-13сек)  соншалыкты, олардын манин куралмен олшеп алуга мумкин емес болады. Техникалык диэлектриктердин копшилигинде байкалатын баяу ористенудин артурли турлеринин ыгысу токтары абсорбция токтары деп аталады.Туракты кернеуде абсорбциялы токтар озинин багытын озгерте отырып, кернеудин тек косылу мен ажыратулы саттеринде журип отеди. Айнымалы кернеуде олар материал канша электр орисинде болады, сонша отеди. Техникалык диэлектриктердеги аздаган бос зарядтар санынын бар болуы, шамасы әлсіз отпе токтарынын немесе жылыстау токтарынын пайда болуын келтиреди. Сонымен, диэлектриктеги токтын толык тыгыздыгы жылыстау, ығысу жане абсорбция токтарынын косындыларымен орнектеледи: Ығысу тогынын тыгыздыгы индукция векторынын озгеру жылдамдыгымен аныкталады:

Индукция векторы зарядтардын лездик электронды жане ионды баяулаган ыгысуымен бейимделеди. Ористену урдистеринин аякталуларынан кейин, диэлектрик аркылы тек отпе (I_θт ).