2. Міндеттеме/ді есептен шығарудан түскен табыс/ға мыналар қатысты:

• Кредитордың салық төлеушіден міндеттеме/ді есептен шығаруы;

• Қуыну мерзімінің өтуіне байланысты міндеттемені, салық кодексіне сәйкес күдікті деп табылған міндеттемеден басқаны қоспағанда есептен шығару;

• Сот шешімі б/ша міндеттемені есептен шығару.

Міндеттемені есептен шығару нәтижесінде алынған табыс сомасы есептен шығарылған кредиттік қарыздың сомасына тең.

3. Банктің мәжбүрлі шығынды құру мөлшерін төмендетуден түсетін табыстар деп – банк опер/я/р/ң жеке түр/ін жүзеге асыратын, банк пен ұйымдар талап/ын қарыз алушы орындау кезіндегі бұрын шегеруге апарылған мәжбүрлі шығын сомасы танылады. Мұндай жағдайда табысқа, қарыз алушы/ң үйлесімді сомадағы талап/ды орындау мөлшеріндегі мәжбүрлі шығын сомасы қосылады.

4. Қарыздар талабының кеңшілігінен түсетін табыстар – негізгі қарызды талап ету б/ша қарыз алушымен төленетін сома мен негізгі қарыздың үстінен төленетін қосылған сома ж/е салық төлеуші/ң қарызды сатып алу құны, сондай-ақ қарызды талап ету құқығын өткізу құны мен талап ету құқығын өткізу күнінде, талап құқығын берген, бух/к есепте көрсетілген тұлға талабының сомасы арасындағы жағымды айырмашылық түрінде анықталатын, қарызды талап ету құқығын берген салық төлеушінің табысымен арасындағы жағымды айырмашылық түрінде болады.

5. Кәсіпкерлік қызметті тоқтату н/е шектеуге алынған келісімнен түсетін табыстар

6. Шағын топ/р/ң балансының құнындағы шығарылған ТА-ң құнынан асуынан түсетін табыстар

7. Табиғи ресурс/ды өндіруді дайындау жұмыс/ы мен геологиялық зерттеудегі шығын/ды түзетуден, сондай-ақ жер қойнауын пайдаланушылардың басқа да шығын/нан түсетін табыстар

8. Кен орнын өңдеудің залалды нәтижесін жоюдың нақты шығыны/ң сомасынан кен орнын өңдеудің залалды нәтижесін жою үшін қорға аудару сомасының асуынан түсетін табыстар ж/е т.б.

2. ССТ пен есептік табыс арасындағы айырмашылықтың пайда болу себептерінің бірі, белгілі бір баптар бір есеп айырысуға қосылса, екіншісінен шығарылатыны б/таб. М/лы, кейбір шығындар ССТ-ты анықта укезіндегі рұқсат етілетін шегерімдер болып табылмайды, бірақ бұл шығындар табысты есептеу кезінде шегерілетін болады.

Бухгалтерлік және салық есебі арасындағы мәліметтердің теңдігін сақтау оңай шара емес, өйткені олардың арасында тұрақты және уақытша сипаттағы айырмашылықтары болады.

Осының нәтижесінде уақытша және тұрақты айырмашылықтар, сондай-ақ уақытша айырмашылықтардан салықтық тиімділік туындайды.

Тұрақты айырмашылықтар - бұл ағымдағы есепті кезеңде туындайтын және бұдан кейінгі есепті кезеңдерде жойылмайтын (бухгалтерлік есеп деректері мен заңды тұлғалардан алынатын табыс салығы жөніндегі мағлұмдамада көрініс табатын деректер арасындағы айырмашылықтар) салық салынатын және бухгалтерлік табыстар арасындағы айырмашылықтар.

Тұрақты айырма ретінде келесі мысалды келтіруге болады:

-жылдық жиынтық табыспен де, шаруашылық жүргізуші субъектінің кәсіпкерлік қызметімен де байланысты емес шығыстар (демалыс үйлеріне жолдама алу, бассейінге абонементтерді алу, спорт кұрал-жаблықтарын алу және т.б.), бұл аталған шығыстар бухгалтерлік есепте шығысқа жатқызылады, ал салық есебінде олар шегерім ретінде танылмайды:

-бюджетке төленетін айыппұл санкциялары бухгалтерлік есепте жылдық табыстан шегеріледі, ал салық есебінде ол шегерілмейді;

-нормадан жоғары белгіленген іс-сапар мен өкілділік шығындары бухгалтерлік есепте кезең шығыстарына жатқызылады, ал салық есебінде ол шегерім құрамына енгізілмейді.

-қоршаған ортаны ластаудан тазартуға кеткен шығындар бухгалтерлік есепте кезең шығыстарына жатқызылады, ал салық есебінде ол жылдық жиынтық табыстан шегеруге жатпайды;

-марапаттау бойынша шығыстар толық көлемде бухгалтерлік есепте шығысқа жатқызылады, ал салық есебінде — белгіленген шектеулер шегінде ғана ескеріледі;

-несие бойынша, сонын ішінде қаржылық лизинг бойынша да, депозит бойынша да, сондай-ақ сенімді басқаруға алынған мүліктер бойынша да Қазақстан Республикасының Ұлттық банкісінің белгілеген қайта қаржыландыру коэффициентінің 1,5-ке еселенген ресми мөлшерлемесінің шегіндегі сомасымен есептейді, ал егер де ол шетелдік валютада орналастырылса, онда Лондондық банкаралық нарықтың 2-ге еселенген мөлшерлемесінің негізінде есептелінеді.

-және басқа да шығыстары.

Уақытша айырма бухгалтерлік табысты есептеген кезде кейбір табыс пен шығыс баптарының бір бөлігі бір есептік кезеңде, ал салық салынатын табысты есептеген кезде баска есептік кезенде есептелінеді. Сондықтан бірінде болған айырма, екіншіде жойылады. Мысалға:

-материалдық емес активтер мен негізгі кұралдар бойынша жасалатын амортизациялық аударымдар.

Бухгалтерлік есепте амортизациялық аударымдар үшін әртүрлі тәсілдер мен нормалар пайдаланылады және ондағы есептелген сома шығын ретінде қабылданады. Салық есебінде тек қалдығын азайту тәсілі пайдаланылады. Сондай-ақ екі есептің пайдаланатын нормасы да әрқилы болуы мүмкін, нәтижесінде салық есебі бойынша объекті толық амортизациялануы мүмкін, ал бухгалтерлік есепте ол жалғасуы мүмкін.

-бухгалтерлік есепте негізгі құралды жөндеу шығындарын толық көлемде алады, ал салық есебінде оның құндық балансының 15% тең сомасын ғана алады;

-15% асқан сомасы негізгі кұралдың құндық балансына қосылып, одан амортизация сомасы есептелінеді, яғни салық салынады. Бухгалтерлік есепте тап бұндай операциялар көрініс таппайды.

-бағалы қағаздарды сатудан жабылмаған зиян оларды сату кезінде пайда болады, сол пайда болған кезінде бухгалтерлік есепте есептеу әдісі бойынша көрініс табады. Салық есебінде аталған зиянды құнның есімінің есебінен жабады (компенсацияланады), ал егер де ол жабылмаса, онда оның жабу мерзімін үш жылға дейін созады;

-салық бойынша шығыстар (корпоративтік салығын, табыс салығын коспағанда) бухгалтерлік есепте есептеу тәсілі бойынша көрініс табады, ал салық есебінде — шегерімге тек төленген салық қана алынады;

-теріс бағамдық айырма бухгалтерлік есепте толық көлемінде алынады, салық есебінде шегерімге жатқызу үшін шектеулер қойылады, ал шектеулердің сомасын мынадай жолмен анықтайды:

Салық салынатын табыстың сомасынан 50% алынады, ал ол жылдық жиынтық табыс пен Оң бағамдық + шегерімнің (табыс пен шығыстың бағамдық айырмасы айырмасы есепке алынбайды) айырмасынан шығады

29-БИЛЕТ

1. Ағымдағы және алдыңғы кезеңдер үшін ағымдағы салық төленбеген сомаға тең міндеттеме ретінде мойындалуы тиіс. Егер ағымдағы және алдыңғы кезеңдерге қатысты төленген сома осы кезеңдер үшін төленуі тиіс сомадан асса, онда асып кету мөлшері актив ретінде танылуы тиіс.

Өткен кезеңдегі ағымдағы салықты өтеу үшін өткен кезеңге көшірілуі мүмкін салық шығынымен байланысты пайда актив ретінде мойындалуы керек.

Салық шығыны өткен кезеңдегі ағымдағы салықты өтеу үшін пайдаланылатын болса, ұйым салық шығыны пайда болған кезеңде пайданы актив ретінде мойындайды, өйткені пайда ұйымға түсуі және осы пайдалар дұрыс бағалануы тиіс.

Шығынмен байланысты есептелген корп/в/к табыс салығының есептелген сомасының әлеуетті азаюы келесі жағдайда залалы болған есептік кезеңдегі таза табыстың есеп айырысуына қосылуы мүмкін:

• Келешектегі ССТ, бұл залалды жабу үшінжеткілікті болатынына толық сенімділіктің болуы;

• *Кейінге қалдырылған корп/в/к табыс салығы* кредиттік қалдық шотының болуы.

Ағымдағы есептік кезеңдегі табыс салығы б/ша шығын/да, келесі табыстар есебінен болған залалдың есебінің әдісіне әкелетін, келесі есептік кезеңдегі табыс салығы б/ша үнем көрсетілген, яғни осы есептік кезеңде келесі есептік кезеңнің табыс салығы б/ша ағымдағы кезеңде теріс нәтижелер б/ша пайда болған үнем көрсетіледі.

2) Есеп кезең үшін салық/р/ң төлемі б/ша шығын/р міндеттеме әдісі (МӘ) мен кейінге қалдыру әдіс/ін қолданумен уақытша айырмашылық/ң салық/қ тиімділігінің есебі негізінде анықталуы тиісті.

*Табыс салығының есебі* 11-ХБЕС талап/на сәйкес бюджетке табыс салығы б/ша қарыз сома/ы, міндеттеме әдіс/р/ң негізі арқылы анықталады.

МӘ-ң негізгі мақсаты-ағымдағы есептік кезеңде бюджетке төленуге жататын жиынтық табыс салығын анықтау, сондай-ақ келешекте, есептік кезеңде тапқан ССТ сомасын анықтау. МӘ б/ша табыс салығы, табыс алу барысындағы заңды тұлғамен шеккен шығын ретінде қарастырылады ж/е соған сәйкесті табыстар пайда болған кезеңге есептеледі. Бұл жағдайда ұйым шару/қ опер/я/ы мен мәмілелер нәтижесінде пайда болған, салық төлем/ін есепке алу керек, сондай-ақ бұл опер/я/р мен мәміленің өзі есепке алынады.

МӘ-не сәйкес есеп беру кезеңіндегі табыс салығы б/ша есеп айырысу келесі сома/дан жинақталады:

• Табыс салығын төлеуге есептеу;

• Уақытша айырмашылықтағы салықтық нәтиже келешекте төленуге тиісті табыс салығының сомасы н/е ағымдағы есептік кезеңде пайда болатын н/е күшін жоятын, уақытша айырмашылыққа сәйкес алдын ала төленген табыс салығының сомасы;

• Есептік кезеңнің алдындағы кейінге қалдырылған салыққа түзету табыс салығының мөлшеріне өзгеріс/ді көрсету үшін қажетті баланстағы *Кейінге қалдырылған салықтар* бабы б/ша түзетулер.

МӘ-не сәйкес ағымдағы уақытша айырмашылықтың салықтық нәтиже баланста н/е корп/в/к табыс салығы б/ша бюджетке төлемді кейінге қалдыруды көрсететін, *Кейінге қалдырылған салықтар* бабы б/ша міндеттеме ретінде анықталады ж/е көрсетіледі н/е корп/в/к табыс салығының жедел төлеуін көрсететін, *Кейінге қалдырылған салықтар* бабы б/ша, актив б/ша анықталады. Кейінге қалдырылған салық/р/ң қалдығы корп/в/к табыс салығының мөлшерлемесінің өзгеріс/не сәйкес түзетіледі.

30-БИЛЕТ

1. Кейінге қалдырылған салыктың есебі үшін 4310 "Кейінге қалдырылған табыс салығы" шоты арналған. Бұл шотта бухгалтерлік және салық есебінің

талаптарындағы айырманың нәтижесінде пайда болған уақытша сомалары көрсетіледі.

Бухгалтерлік есепте табыс пен зиян есеп саясатында қаралған және есеп стандарттармен қарастырылған қағидасы бойынша қаржылық-шаруашылық қызметінің нәтижесі анықталады. Салықтық есепте табыс пен зиянның сомасы бухгалтерлік есепте көрсетілген сомамен салыстырылып, солардың арасындағы айырмасына тиісті түзетулердің көмегімен анықталады.

Бұл арада мынаны ескерген жөн: салық (жедел) есебінде жиынтық жылдық табыстан (негізгі құрал-жабдықтарды амортизациялау, негізгі құрал-жабдықтарды жөндеу, проценттер және тағы басқалары бойынша) ұстап қалулар (жеңілдіктер) туралы, сондай-ақ табыстар туралы (үйлерді, ғимараттарды) сату кезіндегі құнның, сондай-ақ ақша құнсыздануына түзетулерді есепке ала отырып амортизациялауға жатпайтын алашақтардың өсуі; кәсіпкерлік қызметті шектеуге келіскені және кәсіпорынды жапқаны үшін тағы басқалары жөнінде хабарлама қалыптасады; бұл хабарламада салық салынатын табыс сомалары және бюджетке төленуге тиісті заңды тұлғалардан алынатын табыс салығының сомалары туралы бухгалтерлік әрі салық есебі деректері арасындағы алшақтыққа әкеп соғады.

Бухгалтерлік және салық есебі арасындағы мәліметтердің теңдігін сақтау оңай шара емес, өйткені олардың арасында тұрақты және уақытша сипаттағы айырмашылықтары болады.

Осының нәтижесінде уақытша және тұрақты айырмашылықтар, сондай-ақ уақытша айырмашылықтардан салықтық тиімділік туындайды.

Тұрақты айырмашылықтар — бұл ағымдағы есепті кезеңде туындайтын және бұдан кейінгі есепті кезеңдерде жойылмайтын (бухгалтерлік есеп деректері мен заңды тұлғалардан алынатын табыс салығы жөніндегі мағлұмдамада көрініс табатын деректер арасындағы айырмашылықтар) салық салынатын және бухгалтерлік табыстар арасындағы айырмашылықтар.

Тұрақты айырма ретінде келесі мысалды келтіруге болады:

- жылдық жиынтық табыспен де, шаруашылық жүргізуші субъектінің кәсіпкерлік қызметімен де байланысты емес шығыстар (демалыс үйлеріне жолдама алу, бассейінге абономенттерді алу, спорт құрал-жабдықтарын алу және т.б.), бұл аталған шығыстар бухгалтерлік есепте шығысқа жатқызылады, ал салық есебінде олар шегерім ретінде танылмайды;

- бюджетке төленетін айыппұл санкциялары бухгалтерлік есепте жылдық табыстан шегеріледі, ал салық есебінде ол шегерілмейді;

- нормадан жоғары белгіленген іс-сапар мен өкілділік шығындары бухгалтерлік есепте кезең шығыстарына жатқызылады, ал салық есебінде ол шегерім құрамына енгізілмейді.

- қоршаған ортаны ластаудан тазартуға кеткен шығындар бухгалтерлік есепте кезең шығыстарына жатқызылады, ал салық есебінде ол жылдық жиынтық табыстан шегеруге жатпайды;

- марапаттау бойынша шығыстар толық көлемде бухгалтерлік есепте шығысқа жатқызылады, ал салық есебінде — белгіленген шектеулер шегінде ғана ескеріледі;

- несие бойынша, соның ішінде қаржылық лизингі бойынша да, депозит бойынша да, сондай-ақ сенімді басқаруға алынған мүліктер бойынша да Қазақстан Республикасының Ұлттық банкісінің белгілеген қайта қаржыландыру коэффициентінің 1,5 есе еселенген ресми мөлшерлемесінің шегіндегі сомасымен есептейді, ал егер де ол шетелдік валютада орналастырылса, онда

Уақытша айырма бухгалтерлік табысты есептеген кезде кейбір табыс пен шығыс баптарының бір бөлігі бір есептік кезенде, ал салық салынатын табысты есептеген кезде басқа есептік кезеңде есептелінеді. Сондықтан бірінде болған айырма, екіншіде жойылады. Мысалға:

- материалдық емес активтер мен негізгі құралдар бойынша жасалатын амортизациялық аударымдар.

Бухгалтерлік есепте амортизациялық аударымдар үшін әртүрлі тәсілдер мен нормалар пайдаланылады және ондағы есептелген сома шығын ретінде қабылданады. Салық есебінде тек қалдығын азайту тәсілі пайдаланылады. Сондай-ақ екі есептің пайдаланатын нормасы да әрқилы болуы мүмкін, нәтижесінде салық есебі бойынша объекті толық амортизациялануы мүмкін, ал бухгалтерлік есепте ол жалғасуы мүмкін.

- бухгалтерлік есепте негізгі құралды жөндеу шығындарын толық көлемде алады, ал салық есебінде оның құндық балансының 15% тең сомасын ғана алады;

- 15% асқан сомасы негізгі құралдың құндық балансына қосылып, одан амортизация сомасы есептелінеді, яғни салық салынады. Бухгалтерлік есепте тап бұндай операциялар көрініс таппайды.

- бағалы қағаздарды сатудан жабылмаған зиян оларды сату кезінде пайда болады, сол пайда болған кезінде бухгалтерлік есепте есептеу әдісі бойынша көрініс табады. Салық есебінде аталған зиянды құнның өсімінің есебінен жабады (компенсацияланады), ал егер де ол жабылмаса, онда оның жабу мерзімін үш жылға дейін созады;

- салық бойынша шығыстар (корпоративтік салығын, табыс салығын қоспағанда) бухгалтерлік есепте есептеу тәсілі бойынша көрініс табады, ал салық есебінде — шегерімге тек төленген салық қана алынады;

- теріс бағамдық айырма бухгалтерлік есепте толық көлемінде алынады, салық есебінде шегерімге жатқызу үшін шектеулер қойылады, ал шектеулердің сомасын мынадай жолмен анықталады:

Салық салынатын табыстың сомасынан 50%

алынады, ал олжылдық жиынтық табыспен

Оң бағамдық + шегерімнің (табыс пен шығыстың бағамдық

айырмасы айырмасы есепке алынбайды) айырмасынан

шығады

2. Көптеген салық/ды есептеу ж/е төлеудің негізі болып табылатын негізгі құжаттар нысаны мен тәртібі Салық комитетімен белгіленетін Декларация б/таб.

Декларация б/ша салық төлеу өзара салық негізінде жүргізіледі, өйткені салық төлеуші өз санасымен салық салынатын базамен салық сомасы мөлшерін есептейді.

Салық кодексіне сәйкес әзірленетін салықтық есеп беру ҚР Мем/к кіріс министрлігінің бұйрығымен бекітіледі ж/е қосылатындары:

• Салықтық есеп берудің нысаны (Декларация және есеп айырысулар);

• Салықтық есеп беру нысанын әзірлеу тәртібі.

Салық б/ша салық кезеңі күнтізбелік жыл, салық бша есеп беру кезеңі – бірінші тоқсан, жарты жыл ж/е күнтізбелік жылдың бірінші тоғыз айы болып танылады.

Декларация – салық салынатын обьекті туралы ақпараттарды ашу б/ша ж/е корп/в/к табыс салығына салық салуға байланысты обьекті туралы декларацияның ж/е оған қосымшаның өзінен тұрады.

ҚР-ң Салық заңында арнаулы салықтық тәртіп қолданылатын заңды тұлға/ды қоспағанда, келесі салықтық кезең есебіндегі заңды тұлға/р/ң корп/в/к табыс салығы б/ша Декларациясы жыл/ң 31-наурызынан кеш қалдырылмай беріледі. Егер Декларацияның беру мерзімі демалыс н/е мерекелік күнге келсе, онда Декларация келесі жұмыс күні тапсырылады.

Салықтық қызмет салық төлеушіден келесі жағдайда 12айдан аз мерзім ішінде өткен кезең үшін Декларация тапсыруды талап ете алады:

• Егер ұйым күнтізбелік жыл/ң басталуынан кейін құрылған б/са, ол үшін құрылған күннен күнтізбелік жылдың аяғына дейін бірінші салықтық кезең б/таб. Сонымен бірге өкілетті органда оның мемлекеттік тіркеуінен өткен күні ұйымның құрылған күні болып саналады.

• Күнтізбелік жыл аяғына дейін ұйым жойылса н/е қайта құрылса, ол үшін соңғы салық кезеңі оның жыл басынан жабылуы н/е қайта құрылу күніне дейінгі кезең болып есептеледі.

• Егер күнтізбелік жылдың басында құрылған ұйым осы күнтізбелік жыл соңына дейін жойылса, қайта құрылса, ол үшін құрылған күнінен, жойылған, қайта құрылған күніне дейінгі кезең салықтық кезең б/таб.

Салық төлеушілер аумақтық салық орган/на қатысу тәртібімен салық декларациясын: поштамен, хабарламалы тапсырысты хатпен, ақпаратты компьютерлік өңдеуге мүмкіндік беретін басшының, бас бухгалтердің электронды қолы қойылған, белгіленген нысан/ға сәйкес ж/е белгіленген мерзімнен кеш емес уақытта электронды түрде тапсыруға құқылы.

Салық есебін беру мынадай жағдайда салық орган/на тапсырылған болып саналады:

1. Салық төлеушінің тіркелім нөмірі дұрыс көрсетілмеген н/е тіпті көрсетілмеген;

2. Салық кезеңі көрсетілмеген;

3. Қол қоюға қатысты талаптар ж/е салықтық есеп беру растамасы бұзылған.