- •2014 Жылдың № хаттама «Балдәурен» росо рмқк әдістемелік кеңестің шешімімен басылып шығарылады.
- •Мазмұны
- •Тәрбие басы - тіл
- •Абай Құнанбаев туралы өмірбаян
- •« Тізбек сөздер» ойыны.
- •« Ақ сандық, көк сандық» ойыны
- •« Кім жүйрік?» ойыны
- •«Жалмауыз кемпір» ойыны
- •« Аққу-қаздар» ойыны
- •Қазақ ертегілеріне саяхат
- •Ұйымдастырушы – ұстаз қоржынына Решение сложных педагогических ситуаций
- •Младший возраст
- •Средний возраст
- •Необходимыми условиями успешного выхода из кризиса будут:
- •«Балдәурен және Жайдарман» ойындары Қазіргі квн (ктк) ойыны
- •Капустник:
- •Сәлемдесу:
- •Үй тапсырмасы мен әуенді сайыс:
- •Жамбы ату (биатлон) және бес жаңалық:
- •Алтыншы бөлім
- •Қорытынды
- •Қолданылған әдебиеттер тізімі:
Жамбы ату (биатлон) және бес жаңалық:
Екі сайыс та әдеби сайыс түріне жатады. Нағыз әзіл жүйрігінің сыналар сәті. Екі-үш сөйлемнен құралған әзілді тек бір ойыншы оқуы керек. Ия, ия, ойнауы емес, оқуы керек! Сайыс қалай өтетінін көріп-біліп жүрсіңдер, ал қалай дайындық жасау керек, құпиясымен бөлісе кетейін. Әзіл оқу кезінде әр команданың жіберетін бірінші қателігі: оқитын адам дұрыс таңдалмайды. Көңілдеріңе келмесін, бірақ көп жағдайларда оқу мәнері (дикциясы) дұрыс емес қыз-жігіттер планшетке жабысады. Басқа команда мүшелері көңілге қарап соны алдыға салады. Бірақ көреремен де, әділ-қазылар да сендердің достарың емес екенін есте сақтаңдар. Сондықтан жеңіске жеткілерің келсе мәнерлеп оқи алатын, дауысы жарқын адам осы міндетті мойнына алған дұрыс. Екінші қателік әзілдерді орналастыру тәртібі. Жамбы ату сайысында көптеген командалар мықты әзілдерін соңына сақтайды. Бірақ басында сапасы төмен әзілдері әділ-қазыға ұнамай, керемет қызығына жетпей ойыннан шығып қалып жатады. Сол себепті әзілдердің барлығы көрерменді шалқасынан түсіретін күлкілі болуы керек, немесе бір ет, бір май қылып, яғни бір мықты, бір нашар әзілді (өз көзқарастарың бойынша) қосақтап отырған жөн. Кім біледі, мүмкін жолың болып кетер.
ТӨРТІНШІ БӨЛІМ
«Осы біз әлі қыртып отырмыз, қашан әзіл жазамыз?» деп тықыршып отырсың ба? Сабыр түбі сары алтын, міне келіп те жеттік. Біз басында «КВН деген не?» делінген сұраққа «КВН деген әзіл!» деген жауап алдық. Бұл бекер сөз емес. Сен КВН ойнап сахнаға шықтың ба, не істесең де барлығы тек әзілге байланысты болуы керек. Істеген қимылың, билеген биің, көрінісің, барлығы-барлығы. Тек бұл сен көпшіліктің алдында сайқымазақ (клоун) бол деген сөз емес! Әдеби тілмен, астарлы сөзбен әдемі жеткізілген әзілдің сөзі алтын, бағасы артық екенін ұмытпа! Әрине, «көгілдірлерді» («голубойлар») де көрсетіп, қыз болып мини-көйлек киіп шығып та күлдіруге болады, бірақ олар саған, сенің ақымақтығыңа күліп жатқанын түсіне біл. Әзілдің төресі көрермен өз-өзіне күлуінде. Яғни, халық сенің әзілің арқылы өзін танып, бүгінгі күннің өткір (актуалды) тақырыбын танып жатса, демек сенің еңбегің босқа кетпегені.
Сонымен әзіл жазудың бірінші қағидасы ӨТКІРЛІК (АКТУАЛЬНОСТЬ). Байқайсың ба, сайлау кезінде барлығы сайлау туралы әзілдейді, дағдарыс келіп еді «кризис» деген әзілдер қаптап кетті. Сондықтан үнемі жаңалықтарды қалт жіберме. Теледидар, газет беттерінде жазылған жаңалықтармен қатар аулада әжелеріңнің отырып айтқан әңгімелеріне зер салып қарасаң біраз қызықты жаңалық шығаруға болады. Қазіргі ақпарат заманында қаптап жатқан жаңалықтарды естіп-біліп жүрсің, демек сенде әзілдің бірінші құрамасы: БАСТАМА (ИДЕЯ) бар. Бірақ бастама, яғни идея әлі әзіл емес екенін сен де, сенің командаластарың да жақсы түсінесіңдер. Енді осы ойды әзілге айналдыру қажет. Ол үшін бірнеше тәсіл қолдануға болады. БІріншісі ТОПТЫҚ ЖҰМЫС (МОЗГОВОЙ ШТУРМ). Бұл кезде белгілі бір идея ортаға тасталады, топ мүшелері өз ойларын айту арқылы пісіп-жетіледі. Әзілдің басынан бастап соңына қарай қуалау міндетті емес, кейде соңы, фишкасы шығып, басы кейіннен жазылуы мүмкін. Ең бастысы олпы-солпы жерлерінен арылып, әзілдің әдемі шығуында. Сахнаға шығып, ойын арқылы әзілді ары қарай жетілдіру үлкен нәтижеге әкеледі. КВНде біраз жетістікке жеткен әзілдердің көп бөлігі дәл солай дүниеге келген. Әзіл жазудың тағы бір тәсілі ЖЕКЕ ЖҰМЫС (ИНДИВИДУАЛЬНАЯ РАБОТА). Аты айтып тұрғандай бұл кезде жеке автор жұмыс істейді. Белгілі бір идеяны ойлап тапқан адам ғана әдемі түрде соңына дейін жеткізе алатынына ешкім дау айтпас. Сондықтан кей әзілдер жеке автордың жұмысы арқылы шығады. Соның түсіндіруімен қойылады. Бұл белгілі бір тақырыпты, мысалы саяси немесе экономикалық әзілдерді, топ мүшелерінің жете түсінбеуінен басқа жаққа ауып кету қаупінен туған әдіс. Бірақ автор болу үлкен жауапкершілікті және тәжірибені қажет етеді. Әзірге сен үшін ертерек болуы мүмкін, міне жетілдім деген кезде қолға алғаның дұрыс. Тағы бір әзілді шығару әдісі АЯҚ АСТЫ ШЫҒАРУ (ИМПРОВИЗАЦИЯ). Мұны әзіл шығарудың әдісі деп айту да қиынырақ. Сахнада аяқ астынан келген ойды ірікпей айту ойыныңды одан ары әрлендіріп жіберуі мүмкін. Бірақ бұл әдіспен аяқ асты айтыла салған ойдың біріншіден көреремен көңіліне қалай келетіні беймәлім болса, екіншіден редактор мырзалар да дайындықта көрсетілмеген әзілдерді көп жақтыра бермейді. Бірақ команда мүшесі сөзінен жаңылып, немесе орынсыз жерде шығып (кіріп) кеткенде жақсы көмектеседі. Сондықтан импровизацияны жеке басыңның атағы үшін емес жағдайдан шыға білу үшін пайдалануға әбден болады.
Енді жекелеген әзіл қандай болуы керек? Негізі әзілде бірінші кезек ТЫҒЫЗДЫЛЫҚ (ПЛОТНОСТЬ)алдыға қойылады. Яғни бір идеяны жеткізу үшін сахнада созып тұрып алудың қажеті жоқ. Ең ұзақ әзіл үш сөйлемнен аспауы қажет. Әйтпесе екі сөйлемнен кейін ой аяқталмаса да көрермен бір рет күліп отырса әзіл жоғарғы сортты болып саналады. Көпшіліктің көңіліне жетер әзіл айтып, бір күлдіріп отыру РЕПРИЗА деп аталады. Мысал ретінде түсіндіріп кетейін:
- Мен ДВД-плеер сатып алдым!
- МР3 оқи ма?
- Жоқ, газет оқиды!
Бұл классикалық әзіл. Үш сөйлем, бір репризадан құралған. Бірінші ойыншы идеяны бастады, екіншісі дамытты, бірінішісі фишкасын жеткізіп аяқтады. Келесі мысал:
- Астанада 30 мың орындық стадион ашылып, «Ақтөбе» мен «Локомотивтің» ойынына адам жинай алмай жатыр екен!
- Оның не қиындығы бар? Дима Билан келеді деп жарнама беріңдер де ақырын «Ақтөбе» мен «Локомотивті» шығарып жіберіңдер!
- Құдайберген Бекішев келеді десек болмай ма?
- Ой, одан да футбол ойнайды деңдер, сонда адам көбірек жиналатын шығар!
«Жұмыр» Алматы
Міне, жоғарыда айтылған тығыздылық осы әзілде анық көрінеді. Екі сөйлемнен соң бір реприза, бірақ ой әлі аяқталған жоқ. Тағы екі сөйлем, тағы бір реприза. Ой аяқталды, бірақ ұзақ әзіл екенін ешкім байқамады.
БЕСІНШІ БӨЛІМ
Сонымен әзіл жазып қойдық, енді бас ауыртатын нәрсе ӘУЕН (МУЗЫКА) таңдау. Бұл жерде көп еш нәрсе айтпайын. Әдетте әр әзілге бір әуен (отбивка) қою сәнге айналған, соңында 5 минуттық сәлемдесу үшін 15-20 трек жазуға тура келеді. Бұл қате пікір. Әйгілі режиссер Станиславский айтқандай «Қанша сәндегенмен қойылым өзгермейді!» («Обилие спецэффектов не повышает качества»). Сондықтен командаңның стиліне, әзіліңнің табиғатына сәйкес келетін бір-екі әуен таңдап алсаң жетіп жатыр. Соңғы кезде бұл телевизиялық лиға командаларында жаппай қолданылады, сондықтан езіп отырған артық болар.
Әуен туралы сөз бастағанда айта кететін тағы бір жайт, басында және соңында айтылатын әндерді («открывашка», «финалка») созып алудың қажеті жоқ. 30-40 секунд болса жетеді. Билеу де солай. Егер дайындаған билерің расымен де таң қалдыратын болса қойыңдар, ал «міндет үшін», қыжырынып-тыжырынып билеудің текке қажеті жоқ.
