27.2. Жұмыс парактарының өзара байланысы

Excel-де бір кестеге басқа парақтардан немесе басқа мч тслерден мәліметтер алып енгізуге болады. Екі парақ Врасындағы байланыс олардың біреуіне екіншісінің адресі корсстілген формула енгізу арқылы орнатылады (27.2-сурет).

27.1. сурет.Әдебиеттен бағалар койылған журнал беті

Нәтижесінде 1(2)-парақ (<Лист 1[2]>) көшірме беті пайда болады. Осы командаларды тағы бір рет орындап 1(3)-паракты> (<Лист 1[3]>) да толтырамыз. Енді 1-парақ кестесі Әдебиет болып қалады да, 1(2)-парақты — Алгебра, 1(3)-парақты — Геометрия деп олардың атауларыи ауыстырамыз. Ол үшін қажстті парақ жарлығында тышқанды екі рет шертеміз де, экранға шыккан сүхбаі терезесіне жаңа атау енгіземіз. Немесе жарлықта түрып тышқанның оң жақ батырмасын басып, пайда болған

27.2-сурет. 1-тоқсанның қорытынды бағалары

<2-парақта> бірінші тоқсанның қорытынды бағаларын Мфсстетін нәтижелік кесте даярлаңыз, ол үшін:

1. <2-парак> атауын <1-тоқсан> деп өзгертейік;

1. Оның үяшықтарына басқа парақтардың белгілі бір \чшыктарын көрсетіп түратын мынадай мәліметтер

^■Игіземіз:

Л2 үяшығына =Әдебиет!А2 формуласын енгіземіз, мүидағы Әдебиет - баскд парақтың аты, А2 - сол парақтан ■ынатын мәліметтің адресі (салыстырмалы өзгеретін адрес), on алдыңғы сөзден "!" таңбасымен міндетті түрде болінуі тиіс; ► Осы формуланы А бағанасының келесі 5 үяшығына және В .Бигапасының да сәйкес үяшықтарына көшіреміз.

Тізімдегі <Оқушылар аты-жөні> және <К> деген

бағаналарды толтырамыз.

- СЗ ұяшығына =Әдебиет! L3 формуласын енгіземіз.

Міне, осындай тәсілмен < 1-тоқсан> парағы мен <Әдебиет> парағының арасында байланыс орнатылады. Дәл осылай етіп <1-тоқсан> парағы мен <Алгебра> және <Геометрия> парақтарының арасында да байланыс орнату керек.

Енді жүмыс кітабында пайдаланылмайтын 4-16 -парақтарды жоямыз. Ол үшін жарлықтағы контекстік тәуелді менюден Жою (Удалить) командасын орындау кажет. Бірнешс жұмыс парактарын жою үшін оларды Ctrl пернесін басулы күйде үстап түрып алдын ала ерекшелеу керек те, соңынаи жою қажет.

27.3. Бірнеше терезелермен жұмыс істеу

Жүмыс парағының ақпараты бір ғана экранды алып түрса, бір терезе жеткілікті. Егер оның көлемі үлғайса, онда бірнешс терезе ашуға тура келеді және экранда бір мезгілде файлдын әртүрлі аймақтарын көруге мүмкіндік бар.

Біздің мысалымызда да эр терезеге әр түрлі парақтарды орналастырған ыңғайлы.

Енді кестені толтыру дүрыстығын тексерейік. Ол үшін тағы бір қарап шығуга арналған терезені Терезе => Жаңа терезе меню командалары арқылы ашалық. Жаңа терезедс <Әдебиет> парағын таңдаймыз да, Терезе => Орналастыру (Окно => Расположить) меню командаларын орындаймыз.

Бүл терезеден Терезені орналастыру тізіміндегі Қатарлай (Рядом) деген сөзді белгілесек, экран бейнесі 27.3. суреттс көрсетілгендей болуы тиіс.

Экранда тек екі терезенің бірі ғана екпінді күйде болады. Екінші терезені екпінді ету үшін курсорды сол терезеге жеткізіп, тышканды шерту жеткілікті.

Енді кестелер байланысын тексерейік. <Әдебиет> парағында Әбілқызы Айнаның бір 5-тік бағасын 4-тіккс ауыстырайық. Бірден <1-тоқсан> парағындағы оныц қорытынды бағасы өзгеріп шыға келеді.

27.3.сурет. Жүмыс аймағында екі тсрезенің қатар орналасуы

Әбілқызының бағасын қайтадан бестікке ауыстырайық, Оііда бүрынғы қалыпқа қайта ораламыз. Осындай кестедегі мопдсрдің бірдей өзгеруі парақтар арасындағы байланыс бар екеиін көрсетеді.

27.4. Файлдар арасындағы байланыс

Екі файл арасындағы байланыс бір файлға екінші файл уишығындағы мәліметтерге сілтемесі бар байланыс формуласын енгізу арқылы жүргізіледі. Баска орыннан моліметтер алатын файл қабылдауыш файл деп аталады да, м.шіметтер беретін файл — жөнелткіш файл деп аталады.

Байланыс орнатылысымен Excel жөнелткіш файлдағы үишық мәндерін қабылдауыш файлға көшіріп алады да, МіПмлдауыш файл үяшықтарындағы мәндер автоматты іүрдс өзгеріске үшырайды.

Мұнда әр түрлі жүмыс кітабының парақтары арасында Омііланыс орнайды. Енді өзіміз жүмыс кітабының екі парағы йрасында байланыс орнатайық. Ол үшін 1-тоқсан қорытынды-і і.ша әдебиет сабағының бағаларын jurnal.xls файлынан алып іштырайық. Алдымен Түзету => Тазалау =Ф Бәрі (Правка => Очистить Все) командаларымен әдебиет бағаларын өшіріп, СЗ унсыиа ='A:\Petrov\jurnal.xls] формуласын енгіземіз, мүнда AAl'ctrovV — jurnal.xls файлына, яғни <Әдебиет> парағына деген

маршрутты (жолды) көрсетіп тұр. Бұл маршрут мшдетті түрдс жалқы тырнақшаға (' - апостроф), ал файл атауы тік жақшаға алынуы тиіс. Маршрутта дискінің атауы мен файл орналасқан каталог (A:\Petrov) көрсетіледі.

Сол формуланы бағананың келесі 4-ші ұяшығына көбейтс отырып көшірейік. Көшірген соң бұл бағана әдебиет бага-ларымен толтырылып, байланыс орнатылғанын байқаймыз.

Дәл осындай әрекеттерді алгебра мен геометрия сабақтары үшін де орындауға болады.

Тағы екі терезе даярлап, оларда <Алгебра> және <Гео-метрия> парақтарын ашьш, сол терезелерді қатарлай реттеп орналастырайық. Сонда экран 27.4. суреттегідей күйдс болады.

жолына көшірейік. Жаңа ғана көшірілген мәліметтерді мібылдаған үяшықтардан жақтаулар мен фонды алып гастаймыз. Дәл осындай әрекеттерді 3-тік пен 4-тік алған оқушылармен де орындаймыз. Автосүзгіні Мәліметтер => < үзгі => Автосүзгі командалары аркылы алып тастаймыз. Нотижесінде <Әдебиет> парағы 27.5. суреттс көрсетілгендей гүрдс болады.

27.5. сурет. Нәтижелік терезе

27. 4. сурет. Төрт парақтағы мөліметтер орналасқан

терезе

Енді Әдебиет> терезесінен басқаларын жауып, оны экранға үлкейтіп орналастырайық. <Әдебиет> парағына 1-тоқсанды 3, 4, 5-ке аяқтаған оқушылар тізімін енгізейік.

Ол үшін <Әдебиет> парағының А10 үяшығына "5 бағасын алды:" мәтінін енгізіп, оны А17 және А24 үяшықтарына көшірейік. А17 үяшығына "4 бағасын алды:", ал А24 үяшығына "3 бағасын алды:" деген сөздерді енгіземіз.

Автосүзгіні пайдаланып 1-тоқсандағы 5-тік бағасы бар жазбаларды

таңдап алып, ерекшелеп алып В бағасының 11-

Бақылау сұрақтары

1. Электрондық кестелер не үшін қажет, олардың қандай түрлерін білесіз?

2. Excel-ді іске косу командасы.

3. Excel терезесіне енгізілген элементтерді атап шығыңыз.

4. Баған, жол атаулары дегеніміз не? Excel терезесі неше бағаннан және неше жолдан тұрады, олар қалай белгіленеді? Ұяшықтың және ұяшықтар блогының белгілеріуіне мысал келтіріңіз.

5. Ұяшықтарға енгізілетін негізгі және туынды мәндердің өзгешелігі неде?

6. Жұмыс парағы және жұмыс кітабы дегеніміз не? Кітапқа жұмыс парағын қосу тәсілі.

7. Жұмыс парағы мен жұмыс кітабын сақтау тәсілдері.

8. Ағымдық ұяшық дегеніміз не? Ол не үшін қажет?

9. Ұяшыққа енгізуді бекіту дегеніміз не? Бекіту үшін қандай іс-әрекеттердің бірін орындауға болады?

10. Ұяшықты, ұяшықтар блогын, бағанды не жолды таңдау әдістерін атап шығыңыз.

11. Ұяшықка қандай типті деректерді енгізу мүмкін? Олардың енгізілу, керсетілу түрлеріне мысалдар келтіріңіз.

12. Ұяшыққа формула енгізіп, оны бекіткен кезде формуланы қайтадан көріп шығу әдісі. Оны қалай түзетуге болады?

13. Ұяшыққа енгізілген формулада қандай синтаксистік қателер жіберілуі мүмкін? Қателердің ұяшықта жазылу түрлеріне мысалдар келтіріңіз.

14. Ұяшық көлемін өзгерту, тор сызықтарын алып тастау үшін қандай іс-әрекеттер орындалуы тиіс?

15. Ұяшықтың не ұяшықтар блогының ішіндегісін өшіру тәсілдері.

16. Ұяшықты не ұяшықтар блогын жылжыту жөне көшіру тәсіддері.

17. Ұяшықтар форматын өзгерту үшін орындалуы тиіс әрекеттер.

18. Ұяшықтар блогын автотолтыру әдістері.

19. Салыстырмалы адрестеу, абсолютті адрестеу дегеніміз не? Абсо­люты және салыстырмалы сілтемелер енгізіліп жазылған формулаларға мысалдар келтіріңіз.

20. Excel-дің қандай стандартты функцияларын білесіз, олар қандай іс-әрекеттерді орындайды?

21. "Егер" стандартты функциясын пайдаланып кесте бағанын толтыру әдісіне мысал келтіріңіз.

22. Функцияны автотолтыру әдісі бойынша кестелеуге мысал келтіріңіз.

23. Жұмыс кітабы неше парақтан тұрады? Оған жаңа парақ қосу үшін берілетін команда?

24. Жұмыс кітабы параметрлерін өзгерту үшін қаңдай іс-әрекеттер орындалуы тиіс?

25. Деректерді бір парақтан екінші параққа көшіру төсілдері. Мысал келтіріңіз.

26. Кестені бір бағаны бойынша сорттау әдісі.

27. Берілгендерді фильтрлеу дегеніміз не? Автофильтрлеуге мысал келтіріңіз.

28. Кесте деректерін пайдаланып диаграмма құру жолы.

29. Құрылған диаграмманың элементтерін атап шығыңыз. Элемент мөлшерін өзгерту, жылжыту және алып тастау әдістері.

30. Құрылған диаграмма тақырыбын өзгерту, диаграммаға мәтін қосу әдістері.

31. Функция графигін салу тәсілі. Мысал келтіріңіз.

32. Жұмыс парағына Clip Gallery суретін кірістіру тәсілі.

33. Деректерді (берілгендерді) қорғау дегеніміз не, ол не үшін қажет? Қорғау және корғауды алып тастау тәсілдері.

35. Құжатты басып шығару үшін орындалуы тиіс іс-әрекеттер. Басып шығару облысын тандау әдісі.

Excel-ді пайдаланып, төменгі тапсырмаларды орындаңыз:

1. Нөмір, Фамилиясы (Тегі), Аты, Матем (алған бағалары) өрістері бойынша бес студент енгізілген кесте дайындап, алған бағаларының орта мәнін автоматты түрде шығарыңыз.

2. [-1; 1] кесіндісінде һ=0,2 кадам бойынша y=cos2x функциясын кестелеу және оның графигін салу керек.

3. Excel құрамында қандай стандартты функциялар бар? Нүсқау. Кірістіру - Функция командасын беріп, көріп шығу керек.

4. Excel-дің негізгі мәзірінің жеке мәзірлеріне енгізілген пункттердің орындайтын іс-әрекеттерін жалпы түрде атап шығыңыз.

5. Excel-де қазақ қаріптері программасын қарапайым түрде іске қосу тәсілі.