- •Қазақстан республикасы білім және ғылым министрлігі қ.И.Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық универститеті
- •Алифатты қатардағы қосылыстардың органикалық химиясы
- •Алматы 2010
- •Қ ұрастырушылар: Ермағанбетов м.Е.,Чугунова н.И., Керімқұлова а.Ж. Алматы: ҚазҰту, 2010.117
- •© Қ.И. Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университеті
- •Пәннің оқу бағдарламасы – syllabus
- •Контакттық ақпарат
- •1.2 Пән бойынша мәліметтер:
- •1.5 Пәннің қысқаша мазмұны
- •Тапсырма түрлері, атаулары және оларды орындау кестесі
- •1.7 Әдебиеттер тізімі
- •1.8 Білімді тексеру және бағалау
- •Оқу процесінің күнтізбелік кестесі
- •Модульдар бойынша және аралық бақылауға арналған сұрақтар тізімі
- •Аралық бақылауға арналған сұрақтар тізімі
- •1.9 Курс саясаты мен процедурасы
- •2 Активті таратылып берілетін материалдардың мазмұны
- •Курстың тақырыптық жоспары
- •2.2 Дәріс сабақтарының конспектілері
- •1 Дәріс. Кіріспе.Органикалық қосылыстардың жіктелуі
- •2 Дәріс. Химиялық байланыс, құрылым, реакцияға бейімділік туралы ұғымдарға қазіргі көзқарас
- •3 Дәріс. Қаныққан көмірсутектер (алкандар)
- •Изомерлері. Бұл қатардың алғашқы үш мүшесінің (метан, этан, пропан) изомерлері болмайды, ал бутан үшін (с4н10) екі изомер болады:
- •4 Дәріс. Қанықпаған көмірсутектер. Этилендік көмірсутектер (алкендер)
- •Изомерлері. Этилендік көмірсутектердің гомологтық қатарының структуралық изомериясы қаныққан көмірсутектері сияқты төртінші мүшесінен басталады. Алайда, бұларға бірнеше изомер түрі тән.
- •4. Сульфолау реакциясы
- •5. Гидратация реакциясы
- •5 Дәріс. Диен көмірсутектері (алкадиендер)
- •6 Дәріс. Ацетилен қатарының қанықпаған көмірсутектері (алкиндер)
- •7 Дәріс. Көмірсутектердің галогентуындылары
- •8 Дәріс. Спирттер (гидрооксиқосылыстар). Біратомды спирттер
- •9 Дәріс. Көп атомды спирттер
- •Алу әдістері. Гликольдерді бір атомды спирттерге сәйкес немесе басқа әдістермен алуға болады.
- •10 Дәріс. Альдегидтер мен кетондар
- •Альдегидтердің аталуы. Рационалдық аталу бойынша альдегидтерді екі жолмен атауға болады.
- •Кетондар номенклатурасы. Рациональды номенклатура бойынша кетондарды, карбонил тобын қоршаған радикалдарды, орынбасарлардың өсу ретімен атап, соңынан “кетон” деген сөз жалғау арқылы атайды.
- •11 Дәріс. Карбон қышқылдары және олардың туындылары
- •Бір негізді карбон қышқылдары. Номенклатурасы.Олардың бастапқы мүшелеріне тривиалды аталу тән.
- •Химиялық қасиеттері Бұлардың химиялық қасиеттерін толығымен дерлік карбоксил тобы анықтайды. Карбон қышқылдарының химиялық қасиеттерін үш бағытта қарастырған ыңғайлы:
- •3. Галогендеу реакциясы
- •Акрил қышқылы.Өнеркәсіпте мынадай схема бойынша алады:
- •Олеин қышқылы с17н33соон Бұл қышқыл пальмитин және стеарин қышқылдар қатарында майлар түзеді.
- •Екі негізді қаныққан қышқылдар. Қаныққан екі негізді ышқылдардың жалпы формуласы CnH2n(cooh)2
- •Физикалық қасиеттері. Екі негізді қышқылдар - суда ерімтал, түссіз кристалды заттар.
- •Химиялық қасиеттері. Екі негізді қышқылдар, бір негізді қышқылдарға қарағанда күштірек келеді. Оның себебі, диссоциациялануын жеңілдететін карбоксилдердің өзара әсерлері:
- •12 Дәріс. Алифатты қатардың азотты қосылыстары.
- •Алыну жолдары. Аминдер техникада және лабораториялық практикада көп қолданылады. Сондықтан бірнеше жолмен алынады.
- •Химиялық қасиеттері. Нитроқосылыстардың ең маңызды химиялық қасиеттері нитротроптың өзіндік структурасына байланысты.
- •Изомерлері. Бір негізді оксиқышқылдардың гомологтық қатары оксиқұмырсқа немесе көмір қышқылынан , басталады. Одан кейін, гликоль немесе оксисірке қышқылы келеді.
- •Химиялық қасиеттері. Оксиқышқылдар қышқылдардың да, спирттердің де қасиеттерін көрсетеді. Бұлар қышқылдар тәрізді тұздар, күрделі эфирлер, амидтер түзеді. Мысалы сүт қышқылы:
- •Екі негізді төрт атомды қышқылдар. Бұл топтың басты өкілдерінің бірі шарап қышқылы
- •Оптикалық изомерлері. Көптеген оксиқышқылдарда ассиметриялы көміртек атомдары болады. Ассиметриялық көміртек атомы деп, көміртек атомы әр түрлі төрт топпен байланысқан жағдайды айтады.
- •14 Дәріс. Көмірсулар
- •15 Дәріс. Аминоқышқылдар
- •2.3 Зертханалық сабақтардың жоспары.
- •1 Органикалық химия лабораториясындағы жұмыстардың жалпы ережелері. Техника қауіпсіздігі.
- •2 Органикалық қосылыстарды тазалау тәсілдері
- •3 Қаныққан және қанықпаған көмірсутектер
- •4 Қаныққан көмірсутектердің галоген туындылары
- •5 Альдегидтер, кетондар, карбон қышқылдары
- •Бақылау сұрақтары
- •Майлар мен сабындар
- •7 Көмірсулар
- •2.3 Тәжірибелік сабақтар
- •2.4 Оқытушының жетекшілігімен орындалатын студенттердің өзіндік жұмыстары бойынша өткізілетін сабақтардың жоспары (соөж)
- •2.5 Студенттердің өздік жұмыстары бойынша сабақ жоспары (сөж)
- •2.6 Өздік бақылау үшін тест тапсырмалары
- •А) тотығу
- •В) спирт, қышқыл және метал күйіндегі күміс
- •2.7 Курс бойынша емтихандық сұрақтар тізімі
- •Глосарий
- •Алифаттық қатардағы қосылыстардың органикалық химиясы
Тапсырма түрлері, атаулары және оларды орындау кестесі
2–кесте
Тапсырма түрлері және оларды орындау уақыттары
Бақылау түрлері |
Жұмыс түрлері |
Тақырыбы |
Ұсынылатын әдебиетке сілтеме (парағын көрсетіп) |
Тапсыру уақыты |
1 |
2 |
3 |
4 |
6 |
Ағымдық бақылау |
1 зертханалық жұмыс |
Органикалық химия лабораториясындағы жұмыстардың жалпы ережелері. Техника қауіпсіздігі. |
Нег.: 3[18-22] Қос.:8 [2-4] |
1 апта |
Ағымдық бақылау |
1 тәжірибелік жұмыс |
Көмірсутектердің номенклатурасы. Рационалдық және жүйелік номенклатура. |
Нег.:1[34,35], 3[47,48, 51-53] Қос.:4 [4-24] |
2 апта |
Ағымдық бақылау |
2 зертханалық жұмыс |
Органикалық заттарды тазалау тәсілдері. |
Қос.: 6 [5-15] |
3 апта |
Ағымдық бақылау |
2 тәжірибелік жұмыс |
Қаныққан көмірсутектердің химиялық қасиеттері.
|
Нег.: 1[35-66], 2 [81-120], 3[49-86] Қос.:4 [87-113] |
4 апта |
Ағымдық бақылау |
3 зертханалық жұмыс |
Қаныққан және қанықпаған көмірсутектер. |
Қос.: 6 [5-15] |
5 апта |
Ағымдық бақылау |
3 тәжірибелік жұмыс |
Қанықпаған көмірсутектердің (алкендердің) химиялық қасиеттері. |
Нег.: 1[66-85], 2[154-190], [86-107] Қос.:4 [114-124] |
6 апта |
Аралық бақылау |
10 сұрақтан тұратын тест |
Алифаттық қатардың көмірсутектері |
Нег.: 1[35-108, 150-161, 170-194, 294-298] Қос.:4 [87-262] |
7 апта |
Ағымдық бақылау |
4 зертханалық жұмыс |
Қаныққан көмірсутектердің галоген туындылары. |
Нег.: 1[35-66] Қос.:7 [15-21] |
8 апта |
Ағымдық бақылау |
4 тәжірибелік жұмыс |
Диенді және ацетиленді көмірсутектер.
|
Нег.: 3[117-148] Қос.:7 [22-24] |
9 апта |
Ағымдық бақылау |
5 зертханалық жұмыс |
Альдегидтер, кетондар, карбон қышқылдары. |
Нег.: 3[117-148] Қос.: 6 [16-21], 7 [22-24] |
10 апта |
Ағымдық бақылау |
5 тәжірибелік жұмыс |
Алифаттық қатардың оттекті органикалық қосылыстары |
Нег.:1[170-194, 207-213] Қос.:4 [201-212] |
11 апта |
Ағымдық бақылау |
6 зертханалық жұмыс |
Майлар мен сабындар. |
Нег.: 3[159-218] Қос.: 8 [3-8] |
12 апта |
Ағымдық бақылау |
6 тәжірибелік жұмыс |
Көмірсутектердің галогентуындылары мен спирттер. |
Нег.: 1[253-277] Қос.:8 [2-4] |
13 апта |
Ағымдық бақылау |
7 зертханалық жұмыс |
Көмірсулар. |
Нег.: 3[144-147] Қос.:8 [9-13] |
14 апта |
Аралық бақылау |
10 сұрақтан тұратын тест |
Алифаттық қатардың функциональды туындылары |
Нег.: 1[150-164] Қос.:4 145-195] |
15 апта |