1.3 Жарнама таратудың негізгі әдіс құралдары

Жарнама – бұл адамдарға күшті әсер етуші құрал ретінде пайдалану , сервистік қызмет немесе кез-келген өндірістік тауарды сату мақсатымен, ақшасы төленген ақпартатты тарату үшін жасалатын қызмет түрі. Жарнама ұйымдастырушы көпшілік коммуникация құралдарын қолдана отырып, үндеуге тартымдылық беру үшін бірнеше көркем және графикалық бейнелерді қолдана алады. Теледидарлық жарнамаларда көбінесе танымал әртістер, бағдарламалар жүргізіушілері танымалдардың тауарларын мақтайды және де есте қаларлық әуендер қолданылады және т.б.

Жарнама не үшін керек? Жарнама берушілер сонша ақшаны желге шашады ма, әлде бұл қызметтің пайдасы бар ма? Әрине, жарнама,өте қажетті қызмет. Жарнама, бәрінен бұрын ұсынылатын қызметке сұранысты жасайды. действия Жарнаманың қызметтік механизмі өте қарапайым– потенциалдық тұтынушы бір тауар жөнінде естіп немесе көріп, ақшасы болған жағдайда сол тауарды алғысы келеді. Жарнама, көп жағдайда бірден екі мақсатты алдына қояды: біріншіден, потенциалдық тұтынушының тауарға деген сұранысын туғызу болса, екіншіден, көтерме саудагерлердің назарын аудару. Жарнама – өте күшті құрал, күштілігі сондай бәсекеге қабілетсіз ең нашар тауарды сатып жібере алады. Өкінішке орай, тұтынушылар көп жағдайда сапасыз тауарлармен қаматамасыз етіледі, және жалықтырып жіберер сапасыз жарнамадан да шаршап жатады. Ал жарнамашылар жаранаманы жасау да өнер екенін түсінуі тиіс. [1]

Басқа кәдімгі адамдар сияқты жарнаманың мамандары да телевизор көріп, радио тыңдап, газеттер және журналдарды оқиды. Бірақ профессионал ретінде олар көпшілік ақпарат құралдарына жарнаманы аудтиторияға жеткізуші құралдар ретінде қарайды. Журналдар мен газеттер табасының 60 - 70% , а теледидар мен радио табысы 100% жарнамадан түсетін болғандықтан олар жарнамалық агенттіктер мен жарнамашыларға көп уақыт пен күшін жұмсауға дайын тұрады.

Осылайша, журналдар, газеттер, телевдидар мен радиостанциялар әдетте, керек аудиторияны жинақтайды, ал жарнама беруші осыны пайдаланып, өзіне қажетті аудиторияға жарнамалай алады. Жарнаманың басқа құралдары өздерінің жарнамалық хабарландыруларына сенеді. Жарнама беруші мен потенциалды тұтынушы арасындағы маңызды роль тікелей пошталық жарнамаға, плакаттар мен щиттарға, қоғамдық транспорттағы, сауда үйлеріндегі жарнамалық безендірулерге тікелей қатысты. Жарнама – бұл бәрінен бұрын көпшілік хабарландыру құралы, оған аудиториямен байланысқа түсуге көпшілік ақпарат құралдары көмектеседі. [12]

Жарнаманың бар шығыны тауардың бағасына қосылатындықтан, сатушылар оның бағасын өсіреді немесе коммерциялық қызмет табысын азайтады. Сондықтан да әр кез сайын потенциалды тұтынушылармен контакт санын көбейтіп, әр осындай конотакт шығынын азайта түсу керек. Жарнаманы рационалды тарататын каналды таңдап алу үшін, арнайы жұмыстар жүргізіледі. Бұл жұмыстарды мынындай критерилар бойынша жүргізеді:

қамтылуы (яғни , орташа жағдайда адресаттарға жеткізу мүмкіндігі);

-жетімділігі (басқаша айтқанда фирма осы каналдарды қалаған уақытында пайдалана алады ма, егер олндай болмаса, қойылатын шектеулер жарнама тиімділігін қаншалықты төмендетеді?

бағасы (бір публикацияға кететін шығын, бағдарламаға кететін жалпы шығын, қайталануға жасалатын жеңілдіктер, бір жарнамалық текстің немесе контактының бағасы мен тиражы, көрермендер саны, тыңдаушылар саны)

басқару мүмкіндігі (яғни, кәсіпорынның осы канал арқылы өзіне керек топқа ақпарат тарат алу мүмкіндігі.

-авторитеттілігі: (потенциалды және қазіргі тұтынушы осы канал жөнінде қандай ойда) ----сервистілік (яғни, жарнамалық тексті дайындай ма, әлде, мамандары жақсылап тарат алады ма, фототүсіру, фильмдерді жасау деген сұрақтар)

Салыстыру мақсатында әр каналдың артықшылығына салмақ санын есептеп, ол сумманың қосындысын шығарып, қалаған каналдарына жарнаманы тапсырады.

Ең көп таратылатын және оқылатын, ең танымал каналдардағы жарнамалар әрине, өте қымбат болып келеді. Сондықтан да олардан үнемдеген жарнама беруші өзнің кең ауқымды тұтынушыларын жоғалтып алуы мүмкін. Жарнамалық ақпараттар мен хабарландырулар әдетте көзге түсетін, ашық түстермен жазылады. Сондықтан да оқырманға немесе көрермендер мен тыңдаушыларға қайсысы жарнама, қайсысы редакциялық материал екені болуы тиіс. Жарнамалық текстің мазмұны мен мәдени деңгейі олар таңдаған жарнамалық аудиторияға сай болуы тиіс. Басылымдар мен радиоларда қатар жүріп жатқан жарнамалық кампаниялар, бір жарнамалық идеямен, шығармашылық шеімдермен құрылады, бір-бірін толықтырп отырады.

Көпшілік ақпарат құралдарындары – газеттер, журналдар, телевидение, радио – жарнаманы таратудың түрлі варианттарын ұсына алады. Енді соларға толығырақ тоқталайық.

Көпшілік ақпараттардың электрондық түрлері.

Жарнаманың таратудың мұндай түрі тиімді болып саналады. (тұтынушылардың көп ауқымын қамтығандықтан). Мұндай жарнаманың артықшылығы оның ереше жеделділігінде . Электронды КАҚ тиімді нәтижелері көпшіліктің сұранысындағы тауарлар мен қызметтерде байқалады. Оларға қатыстылар:

-жарнамалық кинофильмдер (жарнамалы-техническалық фильмдер, жарнамалы -қымбат фильмдер, жарнамалық- экспресс ақпараттық) – әдетте бұлар қысқа жарнамалық фильмдер, кең ауқымды халық арасында көрсетілетін, кинотеатрларда, көрмелер мен фестивальдарда;

слайдтар – әдетте жарнаманың бұл түрі мамандар арасында таратылып, презентациялар мен көрмелерде ұсынылады.

теледидар – теледидардағы жарнама өкілі ретінде жарнамалық роликтер, сондай-ақ телехабарландырулар мен телеқойылымдар қызмет етеді. Жарнаманың телевизиялық тарату құралында бейнелер мен дыбыстар, қозғалыс, түстер қолданғандықтан, аудиторияға жағымды және кең ауқымды әсер ете алады.

Теледидар жарнамасы - бұл жарнаманың ең қымбат түрі болғандықтан, оны екінің бірі жасай алмайды. Теледидар жарнамасында дыбыс, көрініс және динамика астасып жатады. Осыған байланысты жарнаманың басқа түрлеріне қарағанда аудиторияға жағымды және кең ауқымды әсер ете алады. Оның кемшілігі көрерменнің назары ролик жүріп жатқан кезінде экранға аударылмай қалуы мүмкін, олай болмаған жағдайда жарнама тиімділігі жоқ болып шыға келеді. Көпшіліктің жарнамаға деген теріс көзқарасына қарамастан сұрау жүргізгенде адамдардың көпшілігі теледидар жарнамасын ұнататындығын айтты. Респонденттердің дауыстары былай бөлінді:

Ең көп таратылатын жарнама теледидарда болғандықтан ол адамдарды жалықтырып жіберуі керек еді. Теле жарнама адамдарға несімен ұнайды екен ? Анықтағанымыздай ол – қозғалыс екен. Сұрауда белгілі болғандай алғашқы рет көрсетілетін ролик бәріне қызық екен. Яғни жарнамадан кері қайту деген ұғым мүлде жоқ болып шықты. Адамдарға жарнама қызық! Ал жалығу бірнеше рет қайталанған соң ғана басталады. Жалығу жарнаманың абсурдтығынан, актерлардың ұнамауынан, тауардың ұнамайтындығынан шығады. Жарнама жасаушылардың арасында ақ-қара түсті жарнама сәнеге айлалып барады. Бірақ сұрау көрсеткендей, көрермен жарнамадағы түстерді ұнатады.

Мұнан бөлек, қазір дыбыссыз жарнамалар орын алып келеді. Дыбыстың шықпауы көрермен назарын экранғам аударады. Бірақ адамдардың көпшілігі дыбыстық жарнаманы ұнатады. Анығырақ айтсақ, жарнаманың сөзбен емес, музыкамен көркемделгенін қалайды.

Жарнаманың қандай бағдарламада орналасқаны да оның тиімділігіне әсер етеді. Өз орнын таппаған жарнама қатты жалықтырары сөзсіз. Мысалы, жастардың көңіл көтеру бағдарламасында ұмытшақ (склероз) аурының дәрілік препаратын жарнамалау.

Шығармашылық түрлері әртүрлі болып келеді. Мысалы, көпшілік қолданатын тауарлардың жарнамасында ереже бойынша эмоциональные мотивтер, ал өнеркәсіптік жарнамада – рационалдылық қолданылады.

Бірақ кез келген жағдайда , жарнама тек келесі талаптарға сай болған кезде ғана тиімді болады:

-тауардың нарықтық позициясын нақты қойғанда, яғни оның басқа тауарлардан айырмашылығы мен артықшылығын, бәсекелестерінен ерекшелігін жеткізе білгенде. тұтынушыға тауарды алғанда қандай пайда келетіндігін, артықшылығының не үшін көрсетіліп отырғандығын түсіндіргенде, жарнама тақырыбында да, иллюстрирациясын да да, жақсы бейне қалыптастыра білгенде, текстік және графикалық материалдарды жеткізе білгенде;

-табысты жарнамалық ой болғанда – өзіндік қайталанбас және қабылдауға жеңілдігінде;

-тауарды тұтынушының көз алында бағалы етіп көрсетіп, санада анық, деталдарының барлағы ұйымдастырылған тауарды қалыптастырғанда;

-ұсынылатын тауардың жоғары сапасын көрсете білу;

-жалықтырмайтын, белгілі, жалықтырған шешімдерді қайталамау;

-нақты мақсаттық бағыты бар, түрлі сұраныстар мен тілектерді біріктірген, және түрлі аудиторияны қамту үшін олардың тілектерін ескергендігін білдіретін;

-табысты текстік және көркемдік шешімдер арқылы назарды өзіне аударатын, адамдар тыңдап, көретін құралдарда жарнаманы орналастыру;

-тауардың жаңа қасиеттеріне, артықшылықтарына назар аударып, аудитоприяға жеткізе білуі,

-назарды тікелей басты мәселеге аудару, тұтынушыға маңызды мәселені нақтылап, тікелей кнтактіге түсу;

Радио жарнамасы - бұл басқа көпшілік ақпарат құралдарына қарағанда радионың артықшылығы, 24 сағат бойында тыңдарманмен бірге болуы және регионның кез келген жеріне алуан түрлі бағдарламалармен жетіп жатуы. Радионы тұрғын және өндірістік орындарда, асханада, таза ауамен серуендеп жүргенде, автомобильде де тыңдай береді. Сондықтан да сәйкес радиохабарларда орналастырылған жарнамалар, тұтынушылардың аудиториясын кең қамти алады. Радиожарнама жедел және бағасы да онша қымбат емес.

Ағылшын социологтарының мәлімдеуінше радиожарнама, есте тұрмайды және теледидар жарнамасынан қалып қояды.

Жарнамасыз нарықтық қатынастардың дамуы ойға келмейді. Жарнама біздің мемлекетте кәсіпорындардың әр түрлі меншіктердің қызмет етуіне керекті жағдай. Ол миллиондаған адамдардың мұқтаждықтарына әсер етуі және олардың өмірінің бөлінбес бөлігі болып саналады. Ресейлік бизнес барлық нарықтық құрамдар қатарындағылардан аз уақыт ішінде жарнаманы кеңінен қолдана бастайды. Жарнама маркетингтік байланыстар жүйесіндегі сатуды ынталандыратын әдістердің ең тиімдісі болып сипатталатындығына байланысты.

Біздің жарнамада сиқырдағыдай, отандық экономиканың кемшіліктері мен қиыншылықтары жинақталады. Жарнама жетілмеген деңгейде, кейде жалған болады, мазмұны мен талдауы қарапайым этикалық нормаларға сай келмейді. Жарнамалық жеткізулердің басым бөлігінің кәсіби деңгейі төмен болып қалуда. Бұл жарнамамен айналысушылардың көпшілігі өздерінің мамандығымен емес жұмыс істеуі тікелей себеп болып отыр.

Нарықтық экономиканың басқа салары сияқты, жарнамалық іс, жоғары кәсіпқойлықты, мамандықтың негіздерінің терең білімдері мен қатар көркем талғамды, және де жауапкершілікті талап етеді. Өкінішке орай біздің жарнамаларымызда бұл талаптар орындалмайды. РК конститутциясы азаматтардың шынайы ақпарат алу құқығын анықтайды. Бұл құқықтың іске асуы «жарнама туралы» заңның қабылданғанынан кейін мүмкін болды. Заң «жарнама» түсінігін анықтап, оның таралу шекарасын белгілейді.

Кәсіпорында жарнаманың әр түрлі құралдарын пайдаланудың керектісі, талаптар тудыратын ережелер, принциптер және оларды жасау мен тарату.

«Жарнама туралы» заңның қабылдануы осы соңғы кезеңде жарнаманың әр түрлі құралдарын басқару, тауарлар мен қызметтер жарнамасының жеке түрлерінің ерекшеліктерін анықтайды, жарнама берушінің, жарнама жасаушының және жарнама таратушының құқықтары мен жауапкершілігін орнатады.

Заңның негізгі мақсаты, жарнама аймағында әділетсіз бәсекеліктен қорғау, заңсыз жарнамаларды болдырмау.

Жарнамалық бақылау жүйесіндегі маңызды құраушыларының бірі мемлекеттік реттеу болып табылады. Ол бақылауды іске асыратын, әр түрлі деңгейдегі атқарушы мекемелер жүйесін қалыптастыру мен кең заң шығару базасымен айналысады.

Егер АҚШ- тың тәжірибесіне қарасақ, ол жақта 20- дан астам орталық ведомостар, олардың қызметіне жарнамаларды қадағалау кіреді.

Жұмыс қызмет көрсету және тауар нарығында жарнамалық іс- әрекетті реттеудің негізгі құқықтық нормалары.

Қаазақстанның жарнама туралы заңы басқа заңдармен сәйкестендіріліп қабылданған «жарнама туралы» заңынан тұрады. Өндіру, орналастыру және жарнаманы тарату процесінде пайда болатын қатынастар сондай- ақ Қазақстан Президентінің бұйрығымен қазіргі заңға сәйкес жасалынатын атқарушы үкіметтің бөлімдердің нормативті құқықтық сипаттарымен реттеледі.

Заң жарнамаға арнайы және жалпы талаптарды қояды. 5- ші бап жарнаманың жалпы талаптарынан тұрады. Жалпы талаптардың негіздерінің қатарына мыналар жатады:

-Жарнама арнайы білім немесе техникалық құралдарды қолданбай- ақ оңай танылуы керек.

-Жарнама мемлекеттік тілде немесе жарнама берушілердің қалауы бойынша жергілікті ұлт өкілдерінің тілінде беріледі.

-Егер де оның іс- әрекеті лицензияны керек ететін болса, ал алынбаған болса, тауар жарнамасы жарнама берушінің өзінің жарнамасы рұқсат етілмейді, сондай- ақ өндіруге және іске асыруға тыйым салынған тауарлар жарнамасы.

-Міндетті сертификатты керек ететін тауар жарнамаларында «міндетті сертификатты керек етеді» деген белгісі болуы керек.

-Жарнамада объектілерді қолдану құқығы заңға сәйкес тәртіпте жүргізіледі.

-Жарнамада азаматтарды зорлық- зомбылыққа, қатігездікке, тәртіпсіздікке сондай- ақ қауіпті іс- әрекеттерге итермелейтін, физикалық тұлғаларды денсаулығына зиян келтіру немесе олардың қауіпсіздігіне қауіп төндіретін іс- ірекеттер болмауы керек .

-Жарнамада табиғатты қорғау заңын бұзуға итермелейтін іс- әрекеттер болмауы керек.

Теледидар және радиолардағы жарнамалардың құқықтық ерекшеліктерін қадағалап отырады. Бұл жарнамалық құралдар өте тиімді болып саналады, өйткені олар жалпы көпшілік, және негізінен сезім мен ойға әсер етеді. Сезімдік қабылдау әсерлі және есте ұзақ сақталады.

Радио және телебағдарламаларда бала және діни бағдарламаларда, білім беретін бағдарламаларда 15 минут сайын бір рет, және 45 секундтық жарнама беруге рұқсат етілген. Ал ұзақтығы 15 минутты радиоқойылымда мен көркем фильмдерде құқықиеленушілер рұқсатынсыз көрсетілмейді.

Ұзақтығы 15- тен 60- минутқа дейін созылатын бағдарламаларда екі реттен артық көрсетілмейді.

Радио және телебағдарламаларда тәулігіне жарнамаларды көрсету, жалпы көрсетілімдердің 25 пайызынан аспауы керек.

Сол бір тауардың немесе жарнама берушінің өзінің жарнамасы бір сағат эфирлік уақытта екі реттен артық берілмеуі керек

Жарнаманы «жүгіртпе жол» түрінде қолданғанда, көлем кадрдың жеті пайызынан аспауы қажет.

Баспа өзінің жылдамдығында,қолдануға ыңғайлылығына және көпшілікті қамтитындығымен ерекшеленеді. Ондағы жарнаманың бағасы ең төмен.

Кино және видео фильмдердің серияларының арасындағы үзілістерде жарнамаға рұқсат етіледі.

Сыртқы жарнама жол белгілері мен бағыттаушыларына ұқсас болмауын, олардың көрінуін, сондай- ақ жол қозғалысының қауіпсіздігін қарастырады. Сыртқы жарнама, сәйкес жергілікті басқару бөлімдерімен, автокөлік және темір жол басқару бөлімдерінің рұқсатымен жүргізіледі.

16 бапта тауардың жеке түрінің жарнамасының ерекшеліктері қарастырылған «Жарнама туралы» заң тауарлардың жарнамасын төрт топқа рекламинттайды ( темекі және темекі өнімдері; алкогольді сусындар, медикаменттер және қарулар). Бұл төрт топ салауатты өмір салтына нұқсан келтіреді. Ал мемлекеттің міндеті халықтың денсаулығын сақтау.

Бұл бапта жарнамада ерекше орын алкоголь мен темекі өнімдеріне көп көңіл бөледі. Алкогольді және темекі өнімдерінің жарнамасында темекі шегу немесе алкогольді пайдалану процестері көрсетілмеуі керек, жән тауардың пайдалы және зиян қасиеттері туралы ақпаратты беруі керек. Жарнамада алкогольді және темекі өнімдерін кәмілетке толмаған жастарға арнайы жасамауы қажет.

Темекі және темекі өнімдерінің жарнамасында олардың келтіретін зияны туралы көрсетілуі керек.

Заңға сәйкес Денсаулық сақтау министрлігінің рұқсатынсыз, көрсетілген салада ойлап шығару патентін алған кезде де, медициалық техника, медициналық дәрі- дәрмектер және медициналық қызмет жарнамаларына тиым салынады.

Жарнамалық процеске қатысушылар, жарнама беруші, жарнама өндіруші және жарнама таратушы болып табылады. «Жарнама туралы» заң жарнамалық процеске қатысушылардың әрқайсысының жауапкершілігін анықтайды.

Жарнама беруші – жарнама жасау үшін ұсынылатын ақпараттың мазмұнының бөлігінде жарнама туралы заңның бұзылуына жауапты болады. Бұл жағдайда заңның бұзылуына жарнама өндіруші немесе жарнама таратушы кінәлі еместігін дәлелдеу қажет.

Жарнама өндірушінің жауапкершілігі, егер ол жарнама заңының жарнаманы өндіру және дайындау кезінде заң бұзушылық істеген кезде пайда болады.

Жарнама таратушы жарнама туралы заңға сәйкес жарнаманың орналастыру құралдары және орны мен уақытына байланысты заң бұзушылық болған кезде жауапты болады.

Жарнамалық іс- әрекетті ұйымдастыру және басқаруда, 1992 жылы жарнама жұмысшылар Ассоциациясының мүшелерінің жиналысында қабылданған Халықаралық жарнамалық іс- тәжірибе кодексінің рөлі ерекше.

Кодекс жарнаманы, сатушы мен сатып алушының арасындағы қатынасты және жарнамалық процеске қатысушылардың сатып алушы мен қоғам алдында жауапкершілігін анықтап, сондай- ақ бизнес пен сатып алушы арасындағы әділет тепе- теңдікті сақтау құралы ретінде қарастырады. Иландыру – бұл әсер ету әдісі. Иландыру адамдардың ақпарат қабылдау қабілеттілігін ұйғарады, негізгісі дәлелдікте емес, қайнар пристижінде. Алғашқы (психомоторлы) иландыру, яғни дайын ақпаратты келісімінде негізгі критикалық емес әсер етуде жасалынады және престижді иландыру – ақпараттардың пікірлердің әсерінен өзгертілуі және жоғарғы беделді қайнар көзінен алынады.

Бірінші жағдайға мысал – жарнамалық лозунг “Біз жеміс-жидек емес, денсаулық сатып аламыз”, екінші – “Сейфгард” сабынының сапа кепілдігі Эрисман атындағы гигиена институтымен мақұлданған.

Көпшілік коммуникация каналы бойынша қоғамдық ой-пікірдің қалыптасуының ең объективті әдісі болып табылатын әдіс – көзін жеткізу.

Көзін жеткізу – бұл адамның ойлауының рационалды сәттеріне апеляция, яғни адамның көз-қарсын, қатынасын өзгерту немесе жаңасын қалыптастыру мақсатында қолданылады. Осылайша, көзін жеткізу – логикалық қабылдауға арналған.

Жарнама мақсаты ережеге сай потенциалды сатып алушыларды тауардың тиімді екендігіне сендіруге әкеліп тіреледі және ол тауарды сатып алу қажеттілігі туралы ой туындаттырады. Осылай жарнамалық хабарлама мынадай формулаға келіп тіреледі: “Егер сіз осыны сатып алсаңыз қандай да бір пайда көресіз”.

Бұл функцияны жарнама орындап жатыр. Және, байқау шығып жатыр, кілегейлен орындамайды. Саудаларға ең дамитын қозғаушыға Интернетке жарнама. АҚШ та мысалы Интернет белсенді қолданып жатыр, торлық жарнамадан табыстардың көлемі 1998г. 2 млрд.$ құрады. Мамандар ең қарапайым болжаулар бойынша 2009ж бұл көрсеткіш 5, 5 есе үлкейді яғни 11 млрд $ құрайды. Бұл табыстар қана өсіп жатыр. Мәмілелердің көлемі мүлдем басқа сомалармен саналып жатыр. Интернет арқылы сатулар апталық есетеулерде 8 млрд.$ құрады.

Интернет арқылы берілген жарнаманың артықшылығы:

Біріншіден, баға. Бұл жарнама көп ресурстарды қажет етпейді. Сонымен қатар, жарнаманы орналастыру мен көрсету 500 ден 5000 $ аралығында шығын шығуы мүмкін, жарнаманы баннер арқылы шығару 100тг ден 1000$ аралығында.

Екіншіден, Россия интернетінің материалдық жағдайы орташа аудитория. Сонымен қатар маңызды сайттар қазіргі таңда өте танымал. Бұл бізге тұтынушыларды іздеуде экономдауға көмектеседі.

Үшіншіден, баннеры. Баннер – бұл жарнама шығарудың ең мобильді көзі болып табылады.

Баннер – бұл белгілі бір көлемдегі (480 х 60), тышқанның көмегі арқылы тұтынушының страницасына жіберуге болады [25, с. 117].

Дәстүрлі WWW – жарнама Web сайтында орналасады, тұтынушы жарнама баннеры арқылы осы сілтемемен кіріп, көре алады. Жарнаманың имиджі бұл сайтқа кірушілердің назарын аудартады. Баннерде компанияның логотипі көрсетіледі.

Сыртқы жарнама, жарнаманың ескі үлгілерінің бір түрі. Сонымен қатар, Еуропа елінде жалпы қаржының 15% рекламаның шығынына жұмсайды.

Қазақстандық ірі қалалар үшін еуропалық сыртқы жарнамалар көпшілік

құралдарымен тән дерлік жиын:

- кез – келген көлемдегі жарнаманы тігу;

- сетевой жарнамалардың әртүрлі орналастырылуы ;

- «шатырдағы жарнамалар»;

- электронды газеттер;

- «жүгіртпе жолдар»;

- видеостеналар;

- тумбалар;

- декоративтық көше сағаттары;

- столбалардағы әртүрлі жарнамалар;

- ілгіштер, нұсқаулар;

- өтпелі көшелердегі жарнамалар ;

- кинематикалық орналастырулар;

- орналастырудың көлемі;

- стелы;

- қалалық транспорттардағы сыртқы жарнамалар;

- Спорттық құрал –жабдықтардың сыыртындағы жарнамалар ;

- Транспорттағы сыртқы жарнамалар.

Арнайы зерттеулер, жарнама өнімді таныстырып, тұтынушыға жеткізумен ғана емес сонымен қатар қаланың архитектурасына да тигізер әсері зор.

Сыртқы жарнаманың негізгі екі түрінің көрсеткіші зор.

• автокөлік трассасындағы үлкен форматтағы жарнамалар

• транспорттық рекламалар – автобустың сыртқы және ішкі салонына, травайларда, троллейбусқа және метроға орналастыратын жарнамалар.

Бұл екі әдіс іскерлік орталықтарда көп қолданылады.

Сыртқы жарнамаларға тән ерекшеліктер келіп жатыр және одан дидарда, көп миллион дәрісхана және оған тапсырхатын есептердің шешім бұл ықшамдап жатыр, - бақылау қолданушылардан және мүмкін еместіктен нақты нысаналы топтан жоқтықтан салыстырмалы қымбат бағалы емес және бір уақыттағы жаппай байланысу немедленно.потребителями жарнамаларына жарнамасына олардың реакцияын. Өзіндік жарнамаға тән өзіндік ерекшеліктер бар.

Жарнама өндірушілердің жарнама өндіру барысында көптеген проблемаларға тап болады. Мұндағы проблемалар сыртқы жарнамаларда тұтынушылардың көзқарастарына қарай жарнаманың жазылу үлгісін, жасалуын, түстерін қадағалау керек.

Шолудың « нүктесі сияқты, сыртқы жарнамаға ерекше маңызды параметрлерді » қарастыру керек.

Қажетті есепке алу шолу нүктелері қалқанда орналастырылуда орында таңдау қажет. Шолу нүктелерден максимал санмен орын жақсы болып есептеліп жатыр.

Рүлдің артында отыратын адамдың көздері бұрышы, және көздер (бұрышы жаяудың физикалық мағынада) бұл жерде ұғылып жатыр. Топта жүретін жаяудың көздері бұрышы, және жеке жаяуды ол дасы әр түрлі болады. Жүргізушінің және жолаушының көздері бұрышы сонымен бірге автомобильіне салонында олардың орналастырылуының айырмашылықтың аржағынан әр түрлі болады. Қажетті есепке алу көздер бұрышы қалқандарда тіректерде биіктікте жобалауда немесе қалқанның орналастырылулары биіктіктері. Сыртқы жарнама элементтер сатып алушылар, қолданушылар, келушілер ықылас тарту үшін жарық, көрнекті болуға тиісті оформлены және кешкі және түнгі уақытқа жарықтандырумен жабдықтаған. Ресімдеулерден, түстен, жарықтан қабылдаулардан шамаланған сабақтас болуға тиісті тауар және қызмет және сол уақытта төңіректегі заттармен, ғимараттармен, көшемен, басқа маңдайшалармен бір жерден шығу керек.

Қалқандарды жасауда есепке шығару керек, не тауарлардың , суреттері едәуір тез жазулардың көзбен қабылдап отырады және жақсы есте жақсы сақталады.

Жарнамалық ілгіштер автомобиль трассаларында ғана емес, сонымен қатар супермаркет маңдарында, ұлттық дәстүрлер жанында орналастыру керек.

Жарнама орналасу аумағы мен жеріне байланысты , сонымен қатар ондағы халық тығыздығынада байланысты (көше, жол бойы, ғимараттар,транспорт сырты және т.б).

Мынадай қағидалар қалыптасты.

• Көрермендердің назарын толық жаулап алу қажет

• Алғашқы кезеңде геометриялық фигура мен фрагменттерді сәйкестендіру

• Бір –бірене әсер етуші элементтерді жайғастыру

- внимание акцентируется на близко расположенных и как бы влияющих друг на друга элементах;

- в случае преобладания аморфного размещения элементов внимание привлекается в первую очередь пространство выделенными точками, например «отлетевшими» в сторону, отделенными от других небольшими промежутками;

- с помощью точек легко создаются динамические и статические композиции, при этом первые из них как бы ведут взор зрителя в направлении предполагаемого движения [26, с. 201].