3.3. Баланың таным процестерін зерттеу әдістері

3.3.1. "Қисынсыздықтар" әдістемесі

Мақсаты: баланың еске сақтау қабілетін зерттеу, логикалық ойлауының корініс беруін, езінің рйын грамматикалык жағынан дүрыс жеткізуін және өмірдс кездесстін объектілерінің бір-бірімеи ара катыиасын түсінуін зерттеу.

Бүл өдістемені Ш.Е.Рысмаханбетовапың "Қисынсыз-дыктар" суреті бойынша жүргізуге болады. Балага сурет көрсетілгеннен

соң оған келесі мүсқау беріледі: "Мен келесі жүмысқа дайындалып болгаиша сен мына суретті көріп отыр". Суретте жануарлардың қисынсыз жағдайда болган сәттері көреетілген (мысық ағаш басында құс сияқты үяда отыр, кит иттіц үйінде, ақ қайында алма гүлі ашылган және алмүрт пен ананас пісіп түр, терезе алдындағы гүл, үйді қоршаған штакетник орындарынан адасып кеткен)

Бала суретті алып, оны қарам отырған ксзде психолог өз жүмысымеи айналысыи, балаға 30 секунд уақыт береді. Шартты мерзім өткеннеп сон психолог суретті алып қояды да баланыц сурет бойынша айтқан өңгімесін тындайды.

Бала суреттегі барлық қисыисыздықтарды атап шығып, сонап соң олардың дүрыс орналасу рстін көрсетуі керек. (Қисынсыздықтар үлгісі 1 сурсттс берілгсн)

Бала үндемей отырса, психолог оған келесі сүрақтарды ретімен беріп, оны әңгімеге тартуы керек:

Саған сурет үнады ма? Бала тек басын. изеп жауап берсе оган келесі сүрақтар койылады:

Бүл суретте саған не үнады? Егер бала сурст фрагменттерін гана'атаса келесі сүрақ беріледі:

Суретте не салынған? Бала жауабының мазмүнына байланысты косымша келесі сүрақтар қойылуы мүмкін:

Тағы не бар еді?

Сурет қызық па?

Күлкілі нәрсе салынғанған жерлері бар ма?

Өмірде осындай жағдайлар кездеседі ме?

Орындары ауысып кеткен суреттер бар ма?

Егер бала бірден жағдайды дүрыс түсініп, орындары аусып кеткен жануарларды атап шықса, онда қосымша сүрақ қоюдың ешқандай қажеті жоқ.

Орындау уақыты 3 минут.

Багалау шкаласы:

9-10 балл — бала суреттегі 7 қисынсыздықты толық атап, қай жердс пе норсе ақиқатқа сай келмейтііщігін қанағаттанарлықтай түсіпдіргенде қойылады жөне зерттелініп жатқан қасиеттер өте жақсы дамығын деп бағаланады.

7-8 балл — бала суреттегі қисынсыздыктардын барлығын атап беріп, олардың ақиқатка сай келмейтіндігін түсіндірсе, бірақ оларды айтып бсруге қиналса қойылады. Бүл бага баланьщ сске сақтау қабілеті жақсы дамыганын, логикасы барлығын, дегенмен оның тіл байлығы немесе сөйлеу техникасы онша қалыптаспағапын корсетеді. Баланын жалпы дамуы жақсы деп бағаланады.

5-6 балл ~ бала қисынсыздықтарды түгел байқаған, бірақ айтып беру барысында 4-5 қисынсыздықты толық көрсетіп, калғандарын еске түсіруге және ақиқатта қандай болатынын түсіндіруге қииалса койылады. Баланын жалпы дамуы орта деп багаланады.

3-4 балл - бала қисьщсыздықтардың 3-4 атап беріп, олардың дүрыс орны қандай екснін әңгімелсп беруге қиналып, қоршаған ортадағы жан-жануарлардың омір сүру ерекшеліктерін толык түсінбейтіндігін корсеткені. Бүл жағдайда баланың даму денгейі томен екені анық байқалып түр, сондықтан оның оқу мазмүнын алып кетуі қиын деп багаланады.

1-2 балл - бала тек сүрактар қойып жетелеу барасында қисынсыздыктарды еске түсіріп, олар туралы оте қысқа мағлүмат берсе, немесе басын изеп отырса, оның даму деңгейі отс томен дсп багаланады.