3. Т.Айбергенов лирикасы

“Қанағат қарын тойғызады”. Қанағат бiткен жерден ашкөздiк, ашқарақтық, дүниеқоңыздық басталады. Бұл — бәрiмiз бiлетiн мораль. Бiрақ қанағат шығармашылық адамы үшiн, өнер қуған жан үшiн мүлде керек емес қасиет. Егер өнер адамы болдым, толдым деп тоқмейiлсiп тоқтар болса, онда оның бiткенi. Мүрдем кеткенi, Өнерiнiң де, өзiнiң де күйрегенi. Өйткенi шын өнер адамы жазған сайын жазсам, қазған сайын қазсам деп қана өмiр сүре алмақ. Өйткенi шын өнер адамы өмiрге ғашық адам. Ал өмiрге ғашық адам ешуақытта тоқмейiлсу, болдым-толдым дегендi бiлмейдi. Ондай адам, қашан көрсең де, тағат таппастан әлденеге тiленiп, жұтынып, алқынып, демiгiп, шыдас берместей өлiп- өшiп тұрады.

Төлеген Айбергенов дәл осындай ақын. Бiз бiлетiн, анық таныған Төлегеннiң бастау көзi “Өмiрге саяхат” кiтабынан басталады.

 

О, менiң байтақ мекенiм,

Жанымның қаршығасы сен.

Шырқағым келiп кетедi

Жазбаған ән шығарсың сен.

 

Қызығың тербеуде менi,

Тарқамас той шығарсың сен.

Тулаған тар кеудедегi

Тумаған ой шығарсың сен.

 

Ай маңдай алуан дарынның

Терi боп тамшылайсың сен.

Сан жүйрiк армандарымның

Тұлпарын қамшылайсың сен.

 

Ұзақ жылдар бойы қомақталып, қордаланып жиналған, ақырында кемерiн кернеп-кернеп сiрескен тоғанды бiр-ақ лақтырып лақ етiп ақтарылған сел-көшкiндей бiр қуатты күш жұрттың бәрiн өзiне жалт қаратқандай едi. Тағы да бұл өлең ел мен жұрт алдында сөз бергендей программалық өлең болатын.

 

Сен десе толған ағыстан

Қалайша ақтарылмайын.

Сағынып салған алыстан

Солдаттың хаттарындаймын.

 

Жауыңды кескiлермiн де,

Қас етпен ешкiмдi ешкiмге мен.

Бағың боп естiлермiн де

Сорың боп естiлмеспiн мен.

 

Жүрек жарды сөз ғой бұл! Өзiне осыншалықты мiндет арқалатқан бұрқақ бұла күш қой бұл! Кенеттен бүкiл қазақ даласындағы сиқырлы коммуникациялық желiлер өз-өзiнен сарт та сұрт iске қосылып қуатты бiр дауыс саңқылдап сөйлеп кеткендей болады. Тағы да ол серттей сенiмдi, ант­тай берiк дауыс боп естiледi.

Төлеген Айбергенов әдебиетке келген кез – оқырман қауым талғамының әбден өскен, талабының әбден қатай­ған кезi едi. Атақты алпысыншы жылдар ғой ол. Алдымен, сәл ертерек Тұманбай, Сағилар, оларға iлесе едел-жедел келген Жұмекен Нәжiмеденов, Қадыр Мырзалиев, Мұқағали Мақатаевтар тамырларын тереңге жiберген қарағайлардай нық орныға бастаған-ды. Несiн жасырамыз, ол кезде ондай-ондай iрiлердiң қатарынан орын ала қоям деу не әпендiлiк, не әумесерлiк сияқты болып көрiнетiн. Оның үстiне әлгiндей тегеурiндi таланттар тұрғанда өзгеше өрiс ашам деу мүмкiн еместей едi. Өрiстiң бәрi игерiлiп, төрт құбыламыз түгенделiп қойғандай болатын. Сөйтсек, олай емес екен. Өнер дегенiңiз ешуақытта түгел игерiлмейдi де, еш­уақытта түгенделмейдi де екен ғой. Ол қайта жаңа биiкке, жаңа тереңдiкке, жаңа кеңiстiкке ұмтылумен өтетiн, ол жолда ындыны бiр қанбайтын, ынсабы бiр қайтпайтын перi мiнездi дүлейлi құбылыс болып шықты.

Сонымен қазақ поэзиясына өмiрге деген құштарлығы алапат, тарпаң болмысты, дарқан жүректi бiр ақын кеп қосылды. Тағы да ол ақын соншалықты шалт, соншалықты дегбiрсiз, бәрiн-бәрiн сол сәтiнде көрiп, сол сәтiнде бiлмесе жаны байыз таппайтын, әйтеуiр не нәрсеге де ентелеп, емiнiп, емешегi езiлiп тұрған ақын боп шықты. Оның тiптi “көзiме сыйған дүние, сөзiме сыймай тұр менiң” деп өзiне-өзi разы болмай қынжыла кiжiнетiнiн қайтерсiң?! Мiне шығармашылық қанағатсыздық! Тек өзiне-өзi разы болмау ғана өнер адамын жаңа асуларға, жаңа өрiстерге шығарса керек.

6-билет