28 Билет

1. HLA-генотипті анықтау Генетикалық бөгде тіндердін тұрақтамауна жаупты негізгі антигендерге – гистосәйкестік антигендері жатады, оларды кодтайтын гендерін - гистосәйкестік гендері деп атайды. Олар өздерінің антигендігін өзінің емес, генетикалық бөгде организмнің иммун жүйесімен анықталғанда ғана көрсетеді, мысалы мүшелерді аллотрансплантациялау кезінде.

Гистосәйкестікті орнататын антигендер 40 -тан астам әртүрлі локустарда шифрленген., бірак көрнікті тұрақтамаушылық реакциясына жауапты локустар гистосәйкестіліктің бас –МНС –комплексінде орналасады.

Бул комплекс барлық сүткөректілерде және құстарда анықталған. Адамдарда HLA-жүйесі (Human Leukocyte Antigens) деп аталған. HLA-жүйесінің гендері трансплантациялық (тін сәйкесті) антигендердің синтезің бақылайды. Трансплантациялық антигендер ең көп мөлшерде лимфоциттерде,теріде; аздауөкпе, бауыр, ішек, жүректе; ең аз – ийда болады. Жалпы, олар ядролы клеткалар бетінде және тромбоциттерде табылады. Донор мен реципиенттің трансплантациялық антигендер бойынша толық сәйкестілігі моногзиготалы егіздерде ғана болады. Ал басқа жағдайда тұрақтамаушылық реакциясын шақырады.

HLA-жүйесіадамның 6 хромосомасының қысқа иығында орналасады, ғ локустан тұрады:А,В,С, Д, ДR. Әр локусқа гендердің көпшілік аллельдік түрлері кіреді. А-локусына 23,локусына- В- 49, С-локусына- 8 аллельдер кіреді. Ал Д- локус өзі 2 локустан турады: DG,DP. DG- локусына “ аллель кіреді, DG-і,DP-, аллельдер анықталған.

HLA-комплексіне үш гендер класстары кіреді.

1 класс гендеріне АВС локустар іреді. Олар антидене түзілуін, цитотоксикалық Т-лимфоциттерді, Т-супрессорларды стимульдейтін, трансплантациялық антигендердін синтезін бақылайды. HLA-1 класс антигедері организмнің барлық ядролы клеткаларда , Т-лимфоциттерде экспрессияланған және өзіндік тануда манызды роль атқарады.

2 класс гендеріне иммундық жуаптың гендері (IR) жатады. HLA- 2 класс анти- гендері В-лимфоциттерде, макрофагтарда, дендритті клеткаларда , активтелген Т-лимфоциттерде орналасады. HLA-2 класс антигендері иммунокомпетентті клеткалардың әсерлесүіне , антигендерді таныстыруында қатысады.

3 класс гендері С2,С4 – комплементтің компонентері, Вf –пропердин жүйесінің В-фаторы түзілуің және В-лимфоциттердегі С3 рецепторының экспрессиясын бақылайды

НLA-А және В локустарының антигендері күшті трансплантациялық антигендер қатарына жатады. Пратикада трансплантат күшті антиген бойынша біреуі ғана сай келмесе, донор мен реципиент оптималды болып саналады.

3. Т және В клеткалардың иммунокррекция жургізу . Адам мен жануарлардың иммундық жүйесі организмнің ішкі ортасын тұрақтылығын сақтауда маңызды функция атқарады. Бұл функция антигендік қасиеті бар эндогенді түзілетін және экзогенді түскен бөгде заттарды тану және организмнен шығару жолымен іске асырылады. Иммунды жүйенің бұл қызметі туа және жүре пайда болған иммунитет факторлары арқылы жүзеге асырылады. Біріншісіне, яғни туа пайда болған иммунитетке, нейтрофильдер, моноциттер/макрофагтар, дендриттік клеткалар, NK-және T-N-K- лимфоциттер, екіншісіне, яғни жүре пайда болған, Т және В клеткалар жатады. Иммунды жүйенің клеткасының саны және функциональды активтілігі бұзылған жағдайда иммунитет ауруы дамиды: иммунодефициттер, аллергиялық, аутоиммунды және лимфопролиферативті процестер. Бұл ауруларды комплексті иммунотерапия әдістерінің көмегімен жүргізіледі, ал иммунотропты дәрілік заттарды қолдану –солардың бірі болады. Синтетикалық тимусты дипептид тимогеннің фармакологиялық әсері тимусты горман тимопоэтиннің әсеріне ұқсас циклді нуклеотидтердің деңгейін арттыруда жатыр. Бұл Т-клеткалардың ізашарларының дифференцировкасымен пролиферациясын стимулдеп жетілген лимфоциттерге аустырады. Бұл кезде СД4/СД8 арақатынасының қалыптасуы, Т- клеткалардың митогендерге пролиферативті жауап беру қабілеті артады. Нәтижесінде туа біткен иммунитет факторларының функциональдық белсенділігі күшейеді: нейтрофилдердің, моноцит/макрофагтардың, NK-клеткалардың. Сонымен қатар моноциттермен нейтрофилдердің бактерияларды жұту мен оттегінің белсенді формаларын түзу қабілеті артады. Құрылысы бойынша ұқсас синтетикалық пептидті иммуномодулятор бестимнің әсер ету механизмі Т-лимфоциттің ізашарларының дифференцировкасын индукциялауда жатыр.

Макрофагтардың қызметі және рецепторлары.

Фагоцитоз қызметің аткаратын клеткаларға поли- және мононуклеарлық клеткалар жатады. Мононуклеарлық фагоциттер үшіңші типті клеткалар ретінде саналады. Олар клеткалық және гуморалды иммуннитеттің қалыптасуына қатысады.

Макрофагтар сүйек кемігінде түзіліп монобласт→промоцит→моноцит түрінде каада тасымалданады. Моноциттер әртүрлі тканьдерге түсіп тканьдік макрофагтарғааусады: такньнің гистиоциттеріне, Купфер клеталарына, лимфа түйіндері мен көк баурдың макрофагтарына, өкпеде альвеолалық макрофагтарына. Моноциттер осылармен бірге мононуклеарлық фагоциттер жүйесің құрады.

Макрофагтардың рецепторлары:

Макрофагтардың бетіңде рецепторлардың жиынтығы көптеген физиологиялық реакцияларға қатысуын қамтамасыз етеді. Макрофагтардың бетіңде IgG, IgM, IgE үшін Fc- рецепторлар, комплементтің С3 компонентіне, лимфокиндерге (ИЛ-1, ИНФ-α, ТНФ), гистосәйкестік антигендекріне және т.б. рецепторлар бар. ИЛ-1 Т-хелперлердің дифференцировкасың белсендіреді, ал белсендірілген лимфоциттер өз кезеңінде макрофагтарды активтейті, ісікке қарсы, трансплантатқа қарсы, вирусқа қарсы иммунитетке қосады. Иммуноглобулиндердің Fc –фрагменттеріне арналған рецепторлар опсонизациялған бактериялар мен антигенді бөтен клеткалардың фагоцитозы мен гидролизің женілдетеді.

Макрофагтардың негізігі қызметтері: антигентануы,фагоцитоз бен пиноцитоз арқылы арнайы емес тұрақтылықтың механизмдеріне қатысады, фагоцитарлық және бактерицидті белсенділігі арқылы жергілікті қабыну ошақтардың санациясың қамтамасыз етеді, қорғану қызметің атқара отырып МФ-тар патогенді микроорганизмдердің таралуының алдын алады, секреторлы қызметті атқарады, иммунды жауапты реттеу және лимфоциттермен екі жақты өз-ара байланысқа қатысады.

Макрофагтар антигенді танып, қармап, жұтып, жартылай ыдыратып, жартылай сақтап суперантигенді комплексті түзеді. Бул комплекстерде антигендік бөлік МНС- I немесе II класты молекулаларымен байланысып, осы түрде Т-лимфоциттерге ұсынады.

Макрофагтардың секреторық қызметі - көптеген әртүрлі өнімдерді синтездейді: протеиназдар, лизосомалды ферменттер, комплемент компоненттері, жітілік фазаның белоктары, лизоцим, простагландиндер, цитокиндер, коллагеназа, элстаза, пероксидаза, катионды белоктар.

Қоршап алу активтілігін қоршап алушы лейкоциттер пайызымен анақталады (нормада 60±20%), микробтардын орташа жұтылуы (ФС) және коршап алудың аяқтап шыгу индексі (нормада 1 жоғары). Фагоциттердің бактерицидтті активтілгі нитрокок тетразолийді диформазанға келтірумен анықталады. Нормада ондай нейтрофильдер 10-15 % кұрайды, патологияда бул көрсеткіш өзгереді. Фагоцитоз көрсеткіштерін клиникада анықтау иммунжетіспеушілік жағдайларын диагностикасына мүмкіндік жасайды. Ол рецидивті инфекциялар, узак жазылмайтын жаралар, операциядан кейін асқыну.

12.Екіншілік ИЖЖ. Этиологиясы, патогенезі және клиникалық көріністері.

Б. Екіншілік иммунжетіспеушіліктер.

10. Вирусты инфекциялармен байланысты (сонымен қатар ЖИТС)

11. Бактериалды инфекциялармен байланысты

12. Протозойлы және құрт ауруларымен байланысты

13. Тамақтанудың бұзылуымен

14. Химиопрепараттармен иммунодепрессанттардың әсерімен

15. Радиация және иммунотоксиндер әсеріне байланысты

16. Ұзақ стресстің әсерімен

17. Зат алмасу патологиясымен (қантты диабет, микроэлементтер жетіспеушілігімен және т.б.)

18. Екіншілік иммунжетіспеушіліктер, фенотип деңгейінде қоршаған ортаның әсерінен қалыптасады.

Е.С.Белозеровтың ЕИЖ-дің жіктелуі.

Пайда болу уақытына байланысты: антенаталды, перенаталды, постнаталды. Этиология бой

ынша: бактериалды, инфекциялы, вирусты, қарапайымдармен

құрт инвазиялар, тамақтанудың бұзылыстары, хирургиялық операциялармен анестезиялар, белокты жоғалтуы, зат алмасу аурулары, қатерлі ісіктер, күйіктер, стресстер, жас шамасы, ионизирлеуші радиация, дәрілік заттарды қабылдау (антибиотиктер, кортикостероидтар, цитостатиктер).

Формасы бойынша:

А) ЕИЖ-тің компенсацияланған формасы инфекцияларға жоғары қабылдағыштықпен байқалады, жиі ОРВИ, пневмониялар, пиодермиялар түрінде. Бала шақтағы инфекцияларға да жоғары сезімталдық байқалады.

Б) ЕИЖ-тің субкомпенсацияланған формасы инфекциялық процестердің созылмалауына бейімділікпен байқалады.

В) ЕИЖ-тің декомпенсацияланған формасы шартты-патогенді флорамен индуцирленген генерализацияланған инфекциялардың пайда болуымен, қатерлі ісіктермен көрінеді. Декомпенсацияланған ЕИЖ-тің көрнекті мысалы ретінде, ЖИТС болып табылады.

Иммунжетіспеушіліктер клиникалық түрде 4 негізгі синдроммен көрінеді: инфекциялық, аллергиялық, аутоиммунды және иммунопролиферативті.

Цитокиндер.Анықтамасы.Жіктелуі.Интерлейкиндер.ЦИТОКИНДЕР-Клеткалық және гуморальді жауап түзетін, клетка аралық механизмдер мен иммунды компонентті клеткалардың дифференцировкасын реттейтін белокты медиаторларының үлкен тобы. Олардың 30-дан астам түрлері белгілі

Цитокиндер басқа клеткаларды мембранасында өзіне арналған рецепторларды байланыстыра отырып биологиялық әсерін тудырады. Цитокин бұл нысана клеткаға – олардың тек рецепторына сыртқы лиганд.Цитокинді өзіне байлағаннан кейін нысана клетканың биологиялық әсері оның ішкі программасына байланысты болады. Цитокиндер арнайы иммунды жауапты өздігінен индуцирлей алмайды. Олар оны реттейді. Келесі өзіндік жалпы қасиеттері:Бірдей аталатын цитокиндер әртүрлі клеткалармен түзіледі. Әртүрлі тіндердің клеткалары бір-бірін «естуі» мүмкін.Бір клеткалармен әртүрлі цитокиндер синтезделеді.Бірнеше цитокиндер бірдей қызмет атқаруға мүмкін.Жергілікті әсерін тіндерде, шығарылу орнында корсетеді; аутокринді (цитокин бөліп шығаратын клетканың өзіне), (парокринді жанында қатар орналасқан клеткаларға) және эндокринді эффект (жүйелі) әсер етеді.Қажет бойынша синтезделеді.Цитокиндер өзара 5 топқа бөлінеді.1-ші топ – Гемопоэтикалық цитокиндер. ГМ-КСФ – гранулоцитарлы моноцитарлы клеткалардың ізашарларын стимулдейді.М-КСФ – моноциттердің ізашарларын стимулдейді.Г-КСФ – гранулоциттердің ізашарларын стимулдейді.ИЛ-3 – мульти КСФИЛ-5 – эозинофилдерге арналған КСФИЛф-7 – лимфоциттерге арналған КСФИЛ-1 – ең ерте қан түзуші клеткалардың ізашарларын стимулдейді. 2-ші топИммундыққа дейінгі қабынудың цитокиндері:қабынуға бағытталған цитокиндер – ИЛ-1, ТНФ-α, ИЛ-6. Макрофагтармен және дендритті клеткалармен бөлінеді. ИЛ-1-ші мен ТНФ-α жергілікті әсер етеді, ал ИЛ-6 жедел фаза белоктардың синтезін бауырда стимулдейді 3-ші топ -Т- және В-, НК-клеткаларының пролиферациясымен дифференцировкасын реттейді. Бұл цитокиндерді активтелген АТК клеткалар және лимфоциттер бөледі. Оларға жататындар: ИЛ-2, ИЛ-4, ИЛ-12, ИЛ-15 және ИФН-γ

4-ші топ Иммунды қабынудың медиаторлары.Иммунды Т-лимфоциттермен бөлінеді,Лейкоциттерді қабынуға активтейді: ИФН-γ (макрофагтармен НК-дың активаторы) ИЛ-5 (эозинофилдердің индукторымен активаторы), LT (нейтрофилдердің активаторы), LT-α қабынулық гранулалардың пайда болуын қамтамасыз етеді.

Интерлейкин-2 Ең бірінші анықталған цитокин.Ил-2-нің негізгі продуциенттері Т- хелперлер -75%, цитотоксикалық Т- клеткалар 20%-на дейін ИЛ-2-ні бөлуге қабілетті. ИЛ-2 синтезіне әсер етіп продукциясын ынталандырады:антигендер немесе митогендер ғана.белгілі цитокиндер (ИЛ-1,ИЛ-6,ФНО,ИФН).тимус гармондары (тимозин, тимопоэтин) жетілмеген тимоциттер дифференцировкасын (ИЛ-2 продуцент клеткаларын) қамтамасыз етеді

Интерлейкин- 3Интерлейкин-3 - қан түзуші клеткалардың ерте ізашарлары үшін өспелі және дифференцирлеуші фактор: лимфоидты, моноцитарлы, гранулоцитарлы, мегакариоцитарлы, эритроидты.ИЛ-3-тің негізгі продуценті Тh-1 және Тh-2, цитотоксикалық Т- лимфоциттердің бір бөлігі, тимустың эпителиальді клеткалары, В- лимфоцитер, миелоидтты және сүйек кемігінің страмалды клеткалары. ИЛ-3 цитокин пре- В- клеткалардың беткей иммуноглобулинді экспрессиясының басталуына дейінгі дифференцировкасына қатысады. Интерлейкин-4Ил-4-тің қоры митогенмен стимульденген Т- хелперлер (Тh2) мес клеткалар, сүйек кемігінің стромасының индентифицирленбеген клеткалары. ИЛ-4-тің реттеуші әсерінің нысанасы: Т және В лимфоциттер, макрофагтар, фибробласттар, НК, мес клеткалар, гемопоэздің сүйек кемігінің ізшаралары. ИЛ-4 В-клеткалардың пролиферациясына костимулятор ретінде қатысады. ИЛ-4 Jg Е- нің продукциясының деңгейін жоғарлатуға қабілетті. ИЛ-4 макрофактармен синтезделетін қабынуды шақыратын цитокиндердің ( IL-1 b, 6, 8, 12, TNF –a) түзілуін тежейдіАзот пен от тегінің метоболиттерінің пайда болуын тежейді. ИЛ-4 лимфокин арқылы активтелген клеткалардың (ЛАК) және макрофагтардың ісікке қарсы активтілігін күшейтеді. ИЛ-4 секрециясының реттелуінің бұзылуы аллергопатологияның дамуында маңызды роль атқарады. Созылмалы С-вирусты гепатитінде ИЛ-4-тің жоғарлауы анықталады, ИЛ-1-дің продукциясын шақырушы заттар арасында: бактериялардың клеткалық қабырғасының компонентері мен қорғаныс реакциясының дамуы барысында пайда болатын цитокиндер болып келеді. ИЛ-1-дің маңызды ең бір қасиеті Т- хелперлермен секреттелетін ИЛ-2 және ИЛ-4 өсу факторларының синтезін күшейту арқылы Т- лимфоциттердің пролиферациясын ынталандыру. Т- хелперлердің пролиферациясын аутокринді түрде реттеу үшін жағдай туғызып, ИЛ-2 және ИЛ-рецепторларының экспрессиясын күшейтеді.

2

Трансплантаттың біріншілік ажырау уақыты – 14 күн. Екіншілік трансплантат одан жылдам ажырайды: 5-7 күнде. Трансплантаттық иммунитеттің даму реакциясы 3 этаптан тұрады:

1. трансплантаттың бөгде антигендерін тану;

2. транслпантатты ажырау реакциясының эффекторлары жетіліп жиналуы;

3. трансплантаттың ыдырауы.

Бірінші этапта трансплантат антигендерін цитотоксикалық Т-лимфоциттер (СД8), хелперлер және қабынулық Т-клеткалардың ізашарлары мен (ТнО) танудан басталады. Танығаннан кейін аймақтық лимфоидты тінге көшеді. Кейбір донордың лейкоциттері реципиенттің аймақтық лимфоидты түйіндеріне көшеді да бөгде зат болып танылады және реципиенттін лимфа түйіндеріндегі лимфоциттерді активтейді№ Сонымен олар трансплантат тұрақтамауна күшті әсер етеді.

Осы жерде 2 этап басталады. Тұрактамаушылық реакциясында ен манызды қызметті баяу жүретін аса сезім талдық реакциясың қатыстыратын клеткалық реакциялар және цитотоксикалық Т-клеткалар аткарады. СД8 ізашарлары жетілген цитотоксикалық Т-клеткаларына аусады. Бос трансплантатты антигендер лимфоидты тінге түсіп, антигентаныстырушы клеткалармен жұтылады және Тн1 және Тн2 клеткаларын жауапқа қосады. Танудың нәтижесі болып Тн1-ң хемотоксикалық факторы антиген енген аймаққа макрофагтарды және қабынудың басқа клеткаларын шақырады. Антигентаныстырушы, В-клеткалар, Тн2 клеткалар қосылып қабылдамау реакциясының қосымша тізбегі ретінде гуморалды иммунды жауап түзеді. Натуалды киллерлер Тн1--лимфоциттердің цитокиндрінің әсерінен активтенеді.

3 этапта бөгде тіннің ажырауы болады. Бул процесс жетілген СД8 Т-клетканың, Тн1 көмегімен белсендірілген макрофагтардің, иммуноглобулиндер және цитокиндермен белсендірілген нағыз киллерлердің көмегімен іске асды.

Бөтен тіндердің СД8 клеткалардың цитотоксикалы киллерлік әсері апрқылы лизисі бірнеше кезеңдерден тұрады.

1 кезең – СД8 Т-клеткалардың беткей бөгде антигендерімен байланысуы (трансплантатты вирустың пептиді, рак антигендері).

2 кезең – “летальды соққы”. Негізгі жағдай болып табылады. Клетка нысананың өлуін анықтайды. Эффектормен клетка нысана механикалық бірігуі оларды өлімнен сақтамайды. Бұл этапта клетка мембранасының өткізгіштігі артады, натрий-калий насосының балансы бұзылады. “Летальды соққы” механизмі әлі толық зерттелмеген. Клетка мембранасын зақымдайтын токсиндердің бірі – лимфотоксин (ісіктердің некрозының β-факторы).

3-кезең – нысана клетка лизисі болады. бұл зақымдалған мембрана арқылы Н2О

көп мөлшерде өтеді. Осы процестің нәтижесінде “нысана клетка” мембранасы жыртылады және ол өледі. Эффекторлы клетка сақталады және ары қарай цитолитикалық қасиетке ие болады.

Трансплантацияның зандары:

1. аутотрансплантатта, изотрансплантатта донормен реципиенттің генетикалық жақындығы себебінең істен шықпайды.

2. Аллогенді және ксеногенді трансплататтар әр-кашан тұрақтамаушылыққа ұшырайды.

3. Тұрақтамаушылықтың иммундық механизмдері иммунологиялық ерекшелігі мен естелігіне байланысты.

4. Жедел тұрақтамаушылық реакциясын бас гистосәйкестілік комплексі бақылайды.

5. Бірінші ұрпақты гибридтер- F1 ата-анасының уекеуінен де салынған трансплататтың тұрақтамауын шақырмайды, бірақ ата-анасынынң әр-біреуі гибридтен салынған трансплантаттың тұрақтамауын шақырады.

60) Туа біткен және жүре пайда болған иммундық жетіспеушілікті компенсациялау үшін клиникалық практикада қан түзу және лимфоидты тін клеткаларын алмастыруға тура келеді. Клеткалық трансплататта иммунокомпетентті клеткалар болады. Сол себепті реципиент клеткаларында реакциялар дамиды. Енгізілген бөгде лимфоциттері генетикалық ерекшеліктеріне байланысты реципиенттің туыс емес антигенің танып, трансплантат “иесіне қарсы антиген спецификалық реакцияны қалыптастырады. Тану процессіне донордың сүйек кеминдегі лимфоциттердің 2 субпопуляциясы қатысады: СД8 Т-клеткаларының изашарлары (цитотоксикалық Т-клетка) және СД4 Т-клетка. Бұл реакцияның нәтижесінде жетілген СД8, СД4-Тн1-клеткалармен түзілетін цитокиндер, хемотоксикалық факторлар арқылы активтенген макрофагтар жиналып реципиенттің тіндерін шабуылдайды. Көк бауырда немесе лимфа түйіндерде клеткалардың саны енгізілген лимфоциттің пролиферациясынан ғана емес, сонымен қатар реципиенттің клеткаларының қатысуына байланысты.

Сонымен, трансплантат “иесіне қарсы” реакциясын алдын алу үшін қажет:

1. донормен реципиентті HLA-антигендері бойынша, оның ішінде күшті трансплантациялық антигендермен бірге, DR-антигендері бойынша, іріктеу.

2. Трансплантаттан жетілген Т-лимфоциттерді алыстату

3. Иммунодепрессантты препараттарды колдану

. Комплемент жүйесінің зақымданулары рецидивті инфекцияларға және иммунды комплекстерге байланысты патологиялық жағдайларға әкелу мүмкін. Комплементтің 1-ден 4-дейін жетіспеушілігі иммунды комплексті аурулармен көрінеді, ал С3-тің жетіспеушілігі пиогенді инфекцияларға жоғары бейімділікпен ассоциациалған және жүйелі қызыл жегі

симптомдармен көрінеді. С5-8 компоненттерінің жетіспеушілігі Neisseriaмен шақырылатың инфекцияларға жоғары бейімділікпен ассоциациалған.Комплемент жүйесінің белсенділігі ингибирлеуші факторлардың бақылаумен жүреді. Ингибитолар: С1-ИНА, С3в-ИНА. С1-эстераза ингибиторының жетіспеушілігі анигионевротика -лық ісінуімен көрінеді. С3ИНА жетіспеушілігі кезінде С3 молекуласының ыдырауы жоғарлау нәтижесінде С3 өнімі де көбееді.С3а әсерінең мес клеткаларынан шыққан гистамин рецидивті есекжемге әкеледі.Комплементтің жалпы белсенділігі қой эритроциттермен гемолитикалық жүйеде анықтайды.Бул әдістің негізінде сары судағы комплемент гемолитикалық сары сумен сенсибилизациялған қой эритроциттердің гемолизің шақырады. Комплемент компоненнтерің анықтау моноспецификалық антисары суды қолдануға негізделген.

31 билет 1.Иммунды жауапты генетикалық бақылау

Иммунды жауап дегеніміз антигенді байланыстырып, инактивациялап, ыдыратып және организмнен шығаруға бағытталған иммун жүйесінің арнайы комплексті реакциясы. Иммунды жауап бір-бірін толықтыратын клеткалық және гуморалды иммунитет реакциялармен жүзеге асады.Механизмі бойынша иммундық жауап түрлерін ажыратады.1)жасушалық 2)гуморалдық 3)аралас

2. Ана мен ұрық арасындағы иммунологиялық конфликттің алдын алу.

Ана мен сабидің арасындағы иммунологиялық тосқауылды алдын алу. Ең бастысы – ананың организміне сәбидің эритроциттерінің тусуін алдын алу және ананың иммунды жүйесін бақылау. Ол үшін 3 тәуліктің ішінде босанған соң немесе түсік тастаған соң жатырдан тыс жүктілікті шығаруға байланысты операциядан соң 1 рет 300 мкг антирезусты иммуноглобулинді енгізеді. Препараттың әсер ету механизмі анаға түспеген бала эритроциттердің резус антигенмен байланысуына негізделген. Сондықтан ананың иммунды жүйесі оларды есте сақтамайды да келешекте оған жауап бермейді. Арине, осындай профилактиканы әр босанған соң немесе түсік астаған соң жүргізген абзал. Бірақ антирезусты иммуноглобулинді енгізбес бұрын сәбидің резусын анықтау керек. Себебі резус теріс әйелде және резус оң ер адамда резус теріс сәби туу мүмкін. Ол кезде профилактика жасаудың маңызы жоқ.

3. Ісіктердің иммунды диагностика мен иммунды терапия әдістері.

Иммунды диагностиканың бағыты in vitro жағдайында ,яғни организмнен тыс (пробиркада)ісіктің өніп-өсуінде,былайша айтқанда аурудың клиникалық белгілеріне дейін,ісікті табу,атын және орналасу жерін анықтау әдістерінің болуы.Бұл әдістер дерттің ерте кезеңдерін,басқа аурулардан ажырату кезінде,дерттің асқыну кезеңінде метастаздарын анықтау үшін керек.Тиімді иммунды диагностикада сезімталдығы жоғары изотоппен,ферменттермен немесе люминесцентті бояғыштармен белгіленген моноклонды антиденелер кеңірек қолданылады.

Қатерлі ісікті иммунотерапиясының ішіндегі айқын бір әдіс иммун жүйесінің арнайы стимуляциясына негізделген.

1. Лимфокин арқылы активтелген аутологиялық Т-лимфоциттер/киллерлер колданылады. Ол үшін науқастың лимфоциттерін организмнен тіс ИЛ-2 ж.т.б. цитокендермен активтейді.

2. Басқа бығытта – ісікке қарсы вакцинаны жасау. Осы үшін дендритті клеткаларды ісікті арнайы антигендерімен байланыстырады немесе оларға осы антигендерді кодтайтын ДНК-ны еңгізеді.

3. СД8 Т-клеткалардың цитотоксикалық әсерін күшейту әдісі ісікті клеткалардың геномына, цитокиндерді кодтайтын ДНК-ның бөлігін енгізуіне негізделеді

Сонымен қатар онкологиялық аурулардың иммунотерапиясында фармакологиялық препараттармен, токсиндермен жэне радиозаттармен коньюгацияланған моноклоналды антигендер қолданылады.

Ісікке қарсы иммунитетті құрудың басқа әдісі иммунды жауапты антигендер арқылы арнайы емес стимуляциясына негізделген. Әдетте, стимуляторлар макрофагтарға әсер етеді. Осы топтар ішіндегі препараттарға БЦЖ вакцинасы жатады. Вакцинаны ісіктер ішіне енгізу, ісіктің толық регрессиясын шақырады немесе ісіктің өсуін тежейді. Клиникада меланоманы емдеу кезінде БЦЖ қолдану белгілі жетістіктерге әкелді. СД8 Т-клеткаларының цитотоксикалық эффекторларға дейін пісіп жетілуі пептид+МНС І класс молекула комплексін танудан басқа антиген танушы клеткалардың В7 космтимуляторы әсерінен тұрады. Иммунотерапияда ИНФ-гамма, ИЛ2, ФНО қолданылады.

Билет321.Иммунды жауаптың жасушалық және молекулалық деңгейінің регуляциясы.

Иммунды жауап дегеніміз антигенді байланыстырып, инактивациялап, ыдыратып және организмнен шығаруға бағытталған иммун жүйесінің арнайы комплексті реакциясы. Иммунды жауап бір-бірін толықтыратын клеткалық және гуморалды иммунитет реакциялармен жүзеге асады.Механизмі бойынша иммундық жауап түрлерін ажыратады.1)жасушалық 2)гуморалдық 3)аралас

2. Комплемент жүйесінің лабораторлық зерттеулері, олардың интерпретациясы.IgМ 0,5-1,9 г\л IgG 5,4-16,1 IgА 0,7-2,8 повторить ч\з 2-3 нед лейкоциты 4-9 на 10 в 9 нейтрофилы: полочкояд 1-4 % на 10 в 9 сегментояд – 47-72, эозинофилы 0,5-5, базофилы 0-1, моноциты 2-9. лимфоциты 18-40 пониж кол-ва фагоцитир клеток в крови у больных нагноит процессами , при СПИДе сниж т лифоцитов – т хелперов , лейкоцитоз- восполение. При бак инфекциях усилив продукция гранулоцитов появ незрелые их формы, при вир инфекции увел лимфоциты , нарастнаее IgМ IgG при инфек з\б оценив положит, наростание при аутоимун з\б отриц. Сниженные иммунологические показатели отражают снижение защиты орг-ма, кот-е обязательно как-то проявляется клинически.

3.Адамның негізгі гистосәйкестік комплексінің құрылысыHLA-комплекс Генетикалық бөгде тіндердін тұрақтамауна жаупты негізгі антигендерге – гистосәйкестік антигендері жатады, оларды кодтайтын гендерін - гистосәйкестік гендері деп атайды. Олар өздерінің антигендігін өзінің емес, генетикалық бөгде организмнің иммун жүйесімен анықталғанда ғана көрсетеді, мысалы мүшелерді аллотрансплантациялау кезінде.

Ұқсас антигендері бар тіндерді - гистосәйкестік тіндер деп атайды. Бул тіндер тұрақтамаушылық реакциясына келтіретін иммундық жауапты шақырмайды. Манызды антигендік айырмашылықтары бар - гистосәйкессіз болып келеді, олар тұрақтамаушылық реакциясын шақыратын иммундық жауапка әкеледі.

Гистосәйкестікті орнататын антигендер 40 -тан астам әртүрлі локустарда шифрленген., бірак көрнікті тұрақтамаушылық реакциясына жауапты локустар гистосәйкестіліктің бас –МНС –комплексінде орналасады.

Бул комплекс барлық сүткөректілерде және құстарда анықталған. Адамдарда HLA-жүйесі (Human Leukocyte Antigens) деп аталған. HLA-жүйесінің гендері трансплантациялық (тін сәйкесті) антигендердің синтезің бақылайды. Трансплантациялық антигендер ең көп мөлшерде лимфоциттерде,теріде; аздауөкпе, бауыр, ішек, жүректе; ең аз – ийда болады. Жалпы, олар ядролы клеткалар бетінде және тромбоциттерде табылады. Донор мен реципиенттің трансплантациялық антигендер бойынша толық сәйкестілігі моногзиготалы егіздерде ғана болады. Ал басқа жағдайда тұрақтамаушылық реакциясын шақырады.

HLA-жүйесіадамның 6 хромосомасының қысқа иығында орналасады, ғ локустан тұрады:А,В,С, Д, ДR. Әр локусқа гендердің көпшілік аллельдік түрлері кіреді. А-локусына 23,локусына- В- 49, С-локусына- 8 аллельдер кіреді. Ал Д- локус өзі 2 локустан турады: DG,DP. DG- локусына “ аллель кіреді, DG-і,DP-, аллельдер анықталған.

HLA-комплексіне үш гендер класстары кіреді.

1 класс гендеріне АВС локустар іреді. Олар антидене түзілуін, цитотоксикалық Т-лимфоциттерді, Т-супрессорларды стимульдейтін, трансплантациялық антигендердін синтезін бақылайды. HLA-1 класс антигедері организмнің барлық ядролы клеткаларда , Т-лимфоциттерде экспрессияланған және өзіндік тануда манызды роль атқарады.

2 класс гендеріне иммундық жуаптың гендері (IR) жатады. HLA- 2 класс анти- гендері В-лимфоциттерде, макрофагтарда, дендритті клеткаларда , активтелген Т-лимфоциттерде орналасады. HLA-2 класс антигендері иммунокомпетентті клеткалардың әсерлесүіне , антигендерді таныстыруында қатысады.

3 класс гендері С2,С4 – комплементтің компонентері, Вf –пропердин жүйесінің В-1фаторы түзілуің және В-лимфоциттердегі С3 рецепторының экспрессиясын бақылайды

НLA-А және В локустарының антигендері күшті трансплантациялық антигендер қатарына жатады. Пратикада трансплантат күшті антиген бойынша біреуі ғана сай келмесе, донор мен реципиент оптималды болып саналады.