29.Жалпы географиялық карталар, масштабына қарай бөлінуі.

Жалпыгеографиялық карталар – барлық географиялық құбылыстарды бейнелейді, жер бетін және оның бөліктерін, гидрография, елді мекендер, шаруашылық объектілер, коммуникация, шекаралар, жер бедерін, топырақ, өсімдіктер мен жануарлар әлемін т.б. көрсетеді. Ірі масштабты жалпы географиялық карталарды – топографиялық карталар, орта масштабты жалпы географиялық карталарды – жалпы топографиялық карталар, ал ұсақ масштабты жалпы географиялық карталарды – жалпы карталар деп атайды.

- ірі масштабты 1:1000 – 1:100 000 аралығында

- орта масштабыты 1:200 000 – 1:1 000 000 аралығында

- ұсақ масштабты 1:1 000 000 деп бөлінеді.

30.Топографиялық картаның безендірілуі және жаңартылуы.

Топографиялық картаның беті солтүстік және оңтүстік жағынан параллельдермен, ал батыс және шығыс жағынан меридиандармен шектелген. Кескінделген заттар мен жергілікті жердің контурларының географиялық координаталарын анықтау мүмкіндігі болу үшін картада градус рамкасы балады. Ол карта бетінің ішкі және сыртқы рамкаларының аралығында орналасқан. Градус рамкасы шығыс пен батыс қабырғаларындағы ендіктің минуты мен солтүстік пен оңтүстік қабырғаларындағы бойлықтың минуты кезектесіп отыратын қара және ақ шашқалармен белгіленген. Әр ендік пен бойлықтың минуты алты тең бөлікке бөлінген. Осы белгіленген нүктелердің ара қашықтығы 10 секундке тең. Градус рамкасының жол-жол сызықтарын пайдаланып карта бетінде градус торын жүргізуге болады. Олар картада нүктелердің географиялық координаталарын анықтауға мүмкіндік береді.Картаға градус торынан басқа тікбұрышты зональды координаталар схемасының квадратты координаталар торы салынады. Осы тордың квадратының қабырғасы километрлердің толық санымен белгіленеді, сондықтан оны километрлік деп атайды. Оңтүстіктен солтүстікке қарай жүогізілген километрлік тордың сызықтары зонаның остьік меридианына параллель (Ох осіне), ал батыстан шығысқа қарай жүргізілген сызықтар экватордың жазықтықтағы проекциясының кескініне параллель (яғни Оу осіне) болады. Километрлік тордың көмегімен нүктелерің тікбұрышты координаталары анықталады. Карта бетінің градус рамкасының сыртында безендіру рамкасы сызылады. Осы рамканың сыртында орналасқан жазулар және графиктер шектік безендіруге жатады. Әрбір топографиялық картаның үстіңгі жағында беттің номенклатурасы көрсетіледі. Рамканың төменгі жағынан мыналар орналасады:

1. магнит тілінің орташа бұрылуы

2. масштабтар

3. жер бедері қимасының биіктіктері туралы мәлімет

4. табан графигі

5. түсірілген және жаңартылған жылы.

31. Сансонның тең шамалы псевдоцилиндрлік проекциясы, зерттелуі мен құрастырылуы 1: 220 000 000 -300/, -300

Бұл проекцияны ең алғаш рет 1650 жылы француз картографы Сансон ұсынды. Бұл проекция әсіресе теңіз саяхатшылары үшін қолайлы проекция. Проекцияның картографиялық торлары: праллелдері тік, ал меридиандары қисық (тек орта мередианнан басқасы), бұл проекция дүние жүзінде экватор бойында орналасқан және дүние жүзі территориясын құрастыру үшін қолданылады. Мұнда орта мередиан және параллельдер бойында бас масштаб сақталады.

Проекция Африка, Оңтүстік Америка, Австралия карталарының территориясын құрастыруға қолайлы. Бұрмаланушылық мередиандар бойында жоғары болып келеді.

Картографиялық торды құрастыру үшін мынадай графикалық тәртіпті қолданамыз. Бас мередиан, екі перпендикуляр түзу сызамыз, орта мередианнан экватордан жоғары және төмен қарай есептелінген параллельдер арасындағы қашықтықты саламыз. әрбір параллельдер өзінің ұзындығына сәйкес сызықтар жүргіземіз.Әрбір белгілі ендік пен параллельден есептелінген бойлықтар арасындағы қашықтықты белгілеп, алынған нүктелерді бір біріне қосып, қисық сызық жүргіземіз.

Картографиялық торды құрастыру үшін мынадай формуланы қолданамыз:

1. r₀ = RM – глобустың радиусы

2. c = 2πr₀ – экватор ұзындығы

3. c/2 = πr₀ – орта мередианның ұзындығы

4. lφ = 2πr₀ * cosφ – толық параллельдің ұзындығы

5. d = πr₀/180° * ∆φ – параллельдер арасындағы арақашықтық

6. D = πr₀/180° * ∆λ° * cosφ – берілген ендік пен мередиандар арасындағы арақашықтық

Есеп!

1) 6371*1/2200=2,9

2) C= 2*3,14*2,9=18,212

3) 18,812/2=9,1=9,1

4) l(20)=2*3,14*0,9=5,6

L(40)=2*3,14*0,7=4,396

L (60)=2*3,14*0,5=3,14

L(80)=2*3,14*0,17=1,06

5) d=3,14*2,9/180*30=1,5

6) D(20)=3,14*2,9/180*30*cos20=1,3

D(40)=3,14*2,9/180*30*cos40=1

D(60)=3,14*2,9/180*30*cos60=0,7

D(80)=3,14*2,9/180*30*cos80=0,25