Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
Механика готовый1.doc
Скачиваний:
0
Добавлен:
01.07.2025
Размер:
40 Мб
Скачать
☆

§ 2.2. Күшті құраушы күштерге жіктеу

Берілген күшті бірнеше қүраушы күшке жіктеу дегеніміз - осы күш, тең эсер етуші күш болатын күштер жүйесін табу. Есеп қосымша шарттар берілгенде ғана шешімін табады. Сондықтан екі маңызды дербес жағдайды қарастырайық.

берілген х, у, z өстерінің бағыттарына параллель жэне диагоналі Ғ күшіне тең (2.4-сурет) параллелепипед тұрғызылады. Параллелепипедтің ОА, OB, ОС қырлары алынған масштабта Ғ күшінің Ғ1,Ғ2,Ғ3 қүраушыларының шама- ларын анықтайды.

Күшті бірнеше құраушыға жіктеу байланыс реакцияларының (цилиндрлік топса, катаң бекітіліс, сфералық топса) болжамды бағыттарын аныктауда пайдаланылатынын ссксртс кстугс болады.

2.4-сурет

§ 2.6. Жинақталатын күштер жүйесінің тепе-тендік шарты мен теңдеулері

2.6.1. Тепе-теңдік шартының геометриялық түрі. Абсолют қатты денеге эсер ететін жинақталатын күштер жүйесінің тең эсер етуші күші нөлге тең болса, дене өзінің тыныштық не қозғалыстағы күйін өзгерте алмайды. Бұл жағдайда эсер етуші күштерден құрылған күштер көп- бұрышы тұйықталады, яғни бірінші күшінің бастапқы түсу нүктесі мен

соңғы векторының ұшы бір-біріне дэл келеді. Сондықтан геомет- риялық тұрғыдан қарастырғанда, абсолют қатты денеге эсер ететін жинақталатын күштер жүйесі тепе-теңдікте болуы үшін, осы күштерден цұрылган көпбүрыш түйъщ болуы ңажет жэне жеткілікті:

R= 0. (2.6)

2.6.2. Тепе-теңдік шартының аналитикалық түрі. Алдыңғы параг- рафта тең эсер етуші күштің модулі:

өрнегімен анықталған болатын. Күштер жүйесі тепе-тендікте болған жағдайда ( = 0) түбір астындағы тең эсер етуші күштің сәйкес өстерге проекциялары да нөлге тең болады, яғни Rx= 0; = 0, Rz= О. Олай болса:

Сонымен, жинацталатын кеңістіктік күштер жүйесі тепе-теңдікте болуы үшін, барлық күштердің әрбір координат өстеріне проекция- ларының алгебралық цосындылары нолге тең болуы цажет және жеткілікті.

Жазықтықта орналасқан жинақталатын күштер жүйесінің тепе-теңдік теңдеулері:

(2.8)

Егер еркін қатты денеге нөлге баламалы жинақталатын күштер жүйесі эсер ететін болса, дене алынған санақ жүйесінде тыныштық күйде болады деп айтуға болмайды. Өйткені (2.7) жэне (2.8) шарттар орындалғанда, дене инерциялы қозғалыста болуы эбден мүмкін. Жинақталатын күштер жүйесі эсер ететін еркін дененің тыныштық күйінің шарты мынадай болуы қажет:

1. Осы күштер жүйесінің тең эсер етуші күші нөлге тең ( = 0).

2. Қарастырылып отырған дененің барлық нүктелерінің бастапқы жылдамдығы нөлге тең.

Егер осы екі шарт орындалса, онда дене тыныштық күйде болады деп айтуға болады.

Егер денеге байланыстар қойылатын болса, онда белсенді күштер мен байланыстар реакциялары эсер етіп түрған осы денені еркін дене деп қарастыруға болады (байланыстар аксиомасы).

Статика есептерін шығару кезінде тепе-теңдікте болатын еріксіз денеге түсірілген белсенді күштердің шамалары мен бағыттарын белгілі деп ала отырып, белгісіз байланыс реакция күштерін анықтайды. Бұл жағдайда осы денеге түсірілген белсенді күштер мен реакция күштері тепе-теңдікте болатын күштер жүйесін қүрайды.

Денеге түсірілген күштердің эсер ету сызықтары бір нүктеде қиылысса, жинақталатын күштер жүйесінің геометриялық немесе аналитикалық түрідегі тепе-теңдік шарттарын пайдалануға болады. Бірінші жағдайда байланыс реакцияларын алынған масштабты сақтай отырып, күштер көпбүрышын құру (графикалық әдіс) арқылы анықтаймыз немесе осы күштер көпбүрышының белгісіз элементтерін геометриялық жэне тригонометриялық формулалар арқылы есептейміз (геометриялық эдіс). Осы аталған графикалық жэне геометриялық эдістерді күштер саны үшке тең болған жағдайда қолданған қолайлы болады. Күштер саны үштен көп болғанда аналитикалық әдісті қолданған тиімді. Аналитикалық эдісте күштер жүйесінің тепе-тецдік теңдеулерін жазып, белгісіз күштерді осы теңдеулер жүйесін шешу арқылы табамыз. Осы тендеулер белгісіз реакция күштерін табу үшін қолданылады. Егер белгісіз күштер саны осы есепке сәйкес жазылатын тепе-теңдік теңдеулер санынан көп болмаса, онда мүндай есептер статикалық анықталатын есептер қатарына жатады.

Егер белгісіз күштер саны тепе-теңдік тендеулер санынан артық болса, онда ол статикалық анықталмайтын есептер деп аталады.

Егер тепе-теңдігі қарастырылып отырған қүрылмалар өзара байла- нысқан бірнеше бөліктен түратын болса, онда осы бөліктерді бір-бірінен ажыратып, эрқайсысы үшін тепе-тендік тендеулерін жазуға болады. Осындай әдісті қолданудыц нэтижесінде белгісіз шамалар мен теңдеулер саны теңестіріледі де, статика есептері ретінде анықталмайтын қүрылым анықталатын қүрылымга айналады.