- •I тарау. Статиканың негізгі ұғымдары және аксиомалары
- •§ 1.1. Абсолют қатты дене, күш, күштер жүйесі. Статиканың мақсаттары
- •§ 1.2. Статика аксиомалары
- •§ 1.3. Үш күш туралы теорема
- •1.4 Байланыстар. Байланыстар реакциясы.
- •1.4.1. Денелердін өзара түйісуі.
- •1.4.4. Денелерді жылжымайтын сфералық топсамен байланыстыру.
- •§ 2.1. Жинақталатын күштер жүйесінің тең эсер етуші күшін анықтаудың геометриялық тәсілі
- •§ 2.6. Жинақталатын күштер жүйесінің тепе-тендік шарты мен теңдеулері
- •2.6.2. Тепе-теңдік шартының аналитикалық түрі. Алдыңғы параг- рафта тең эсер етуші күштің модулі:
- •§ 2.2. Күшті құраушы күштерге жіктеу
- •III тарау. Күш моменттерітеориясы
- •§ 3.1. Күштің нүктеге (жазықтықтағы) қатысты моменті және онын қасиеттері
- •§ 3.2. Тең эсер етуші күштің моменті туралы Вариньон теоремасы
- •§ 3.3. Иінтірек және онын тепе-тендік шарты мен теңдеуі
- •4.2 Қарама-қарсы бағытталған екі параллель күш жүйесін тең әсер етуші күшке келтіру
- •Қос күш теориясы
- •5.1 Қос күш. Қос күш моменті
- •5.2 Қос күштің баламалығы туралы теоремалар
- •§ 6.4. Күштердің кез келген жазық жүйесі үшін Вариньон теоремасы
- •§ 6.5. Күштердің кез келген жазық жүйесінің тепе-теңдік шарты мен теңдеулері
- •§ 6.6. Параллель күштердің жазық жүйесінің тепе-теңдік теңдеулері
- •VII тарау. Үйкеліс
- •§ 7.1. Сырғанау үйкелісі және оның заңдары
- •§ 7.2. Үйкеліс бүрышы. Үйкеліс конусы
- •§ 7.3. Есепті шешу үшін әдістемелік нүсқаулар
- •VIII тарау. Жазық фермаларды есептеу әдістері
- •§8.3. Тіліктеу әдісі (Риттер әдісі)
- •§9.1.Кез келген кеңістіктік күштер жүйесін берілген центрге келтіру (Пуансо теоремасы)
- •§9.2.Кез келген кеңістіктік күштер жүйесінің бас векторы мен бас моментінің аналитикалық формулалары.
- •§9.3 Кезкелген кеңістіктік күштер жүйесін келтірудің дербес түрлері.
- •§ 9.4 . Тең әсер етуші күштің өске қатысы моменті туралы Вавиньонтеоремасы
- •§9.5 Кез келген кеңістіктік күштер жүйесінің тепе-тендік шаттары және теңдеулері
- •§ 9.6. Паралель кеңістік күштер жүйесінің тепе-теңдік шарттары және теңдеулері.
- •§ 9.7. Бір жіне екі нүктесі бекітілген қатты дене тепе-теңдігінің шарттары
- •Ауырлық центрі
- •§ 10.1. Параллель күштер жүйесін тең әсер етуші күшке келтіру. Параллель күштер центрі
- •10.1Сурет
- •§ 10.2. Қатты дененің ауырлық центрі
- •§ 10.3. Біртекті денелердің ауырлық центрінің координаттарын анықтау
- •§ 10.4. Ауырлык цеетрін табу здістері
- •§ 11.3. Нүкте қозғалысының табиғи тәсілмен берілуі
- •§ 12.1. Қатты дененің ілгерілемелі қозғалысы
- •§ 12.2. Қатты дененің тұрақты өстен айналмалы қозғалысы
- •§ 13.1. Нүкіеиің салыстырмалы, тасымал және абсолют қозғалыстары
- •§ 13.2. Нүктенің абсолютті, салыстырмалы және тасымал жылдамдықтары мен үдеулері
- •§ 13.3. Жылдамдықтарды қосу туралы теорема
- •13.4. Үдеулерді қосу туралы теорема (Кориолис теоремасы).
- •14.2. Жазық фигура қозғалысын тасымал-ілгермелі және полюс айналасында салыстырмалы айналмалы қозғалыстарға жіктеу.
- •§14.3. Жазық фигураның салыстырмалы айналмалы қозғалысының бұрыштық жылдамдығының полюс орнына тәуелсіздігі.
- •§ 14.4. Жазық фигураның айналмалы қозғалысы туралы Эйлер-Шааль теоремасы.
- •§14.5. Жазық фигураның лездік айналу центрі. Центроидалар
§ 2.2. Күшті құраушы күштерге жіктеу
Берілген күшті бірнеше қүраушы күшке жіктеу дегеніміз - осы күш, тең эсер етуші күш болатын күштер жүйесін табу. Есеп қосымша шарттар берілгенде ғана шешімін табады. Сондықтан екі маңызды дербес жағдайды қарастырайық.
берілген х, у, z өстерінің бағыттарына параллель жэне диагоналі Ғ күшіне тең (2.4-сурет) параллелепипед тұрғызылады. Параллелепипедтің ОА, OB, ОС қырлары алынған масштабта Ғ күшінің Ғ1,Ғ2,Ғ3 қүраушыларының шама- ларын анықтайды.
Күшті бірнеше құраушыға жіктеу байланыс реакцияларының (цилиндрлік топса, катаң бекітіліс, сфералық топса) болжамды бағыттарын аныктауда пайдаланылатынын ссксртс кстугс болады.
2.4-сурет
§ 2.6. Жинақталатын күштер жүйесінің тепе-тендік шарты мен теңдеулері
2.6.1. Тепе-теңдік
шартының геометриялық түрі. Абсолют
қатты
денеге эсер
ететін
жинақталатын күштер жүйесінің тең эсер
етуші
күші нөлге тең болса, дене өзінің тыныштық
не
қозғалыстағы
күйін өзгерте алмайды. Бұл жағдайда
эсер
етуші
күштерден құрылған күштер көп- бұрышы
тұйықталады, яғни бірінші
күшінің бастапқы түсу нүктесі мен
соңғы
векторының ұшы бір-біріне дэл келеді.
Сондықтан геомет- риялық тұрғыдан
қарастырғанда, абсолют
қатты
денеге эсер
ететін
жинақталатын күштер жүйесі тепе-теңдікте
болуы үшін, осы күштерден цұрылган
көпбүрыш түйъщ болуы ңажет жэне
жеткілікті:
R= 0. (2.6)
2.6.2. Тепе-теңдік шартының аналитикалық түрі. Алдыңғы параг- рафта тең эсер етуші күштің модулі:
өрнегімен
анықталған болатын. Күштер жүйесі
тепе-тендікте болған жағдайда (
=
0) түбір астындағы тең эсер
етуші
күштің сәйкес өстерге проекциялары да
нөлге
тең болады, яғни Rx=
0;
=
0, Rz=
О. Олай болса:
Сонымен, жинацталатын кеңістіктік күштер жүйесі тепе-теңдікте болуы үшін, барлық күштердің әрбір координат өстеріне проекция- ларының алгебралық цосындылары нолге тең болуы цажет және жеткілікті.
Жазықтықта орналасқан жинақталатын күштер жүйесінің тепе-теңдік теңдеулері:
(2.8)
Егер еркін қатты денеге нөлге баламалы жинақталатын күштер жүйесі эсер ететін болса, дене алынған санақ жүйесінде тыныштық күйде болады деп айтуға болмайды. Өйткені (2.7) жэне (2.8) шарттар орындалғанда, дене инерциялы қозғалыста болуы эбден мүмкін. Жинақталатын күштер жүйесі эсер ететін еркін дененің тыныштық күйінің шарты мынадай болуы қажет:
1.
Осы күштер жүйесінің тең эсер
етуші
күші нөлге тең (
=
0).
2. Қарастырылып отырған дененің барлық нүктелерінің бастапқы жылдамдығы нөлге тең.
Егер осы екі шарт орындалса, онда дене тыныштық күйде болады деп айтуға болады.
Егер денеге байланыстар қойылатын болса, онда белсенді күштер мен байланыстар реакциялары эсер етіп түрған осы денені еркін дене деп қарастыруға болады (байланыстар аксиомасы).
Статика есептерін шығару кезінде тепе-теңдікте болатын еріксіз денеге түсірілген белсенді күштердің шамалары мен бағыттарын белгілі деп ала отырып, белгісіз байланыс реакция күштерін анықтайды. Бұл жағдайда осы денеге түсірілген белсенді күштер мен реакция күштері тепе-теңдікте болатын күштер жүйесін қүрайды.
Денеге түсірілген күштердің эсер ету сызықтары бір нүктеде қиылысса, жинақталатын күштер жүйесінің геометриялық немесе аналитикалық түрідегі тепе-теңдік шарттарын пайдалануға болады. Бірінші жағдайда байланыс реакцияларын алынған масштабты сақтай отырып, күштер көпбүрышын құру (графикалық әдіс) арқылы анықтаймыз немесе осы күштер көпбүрышының белгісіз элементтерін геометриялық жэне тригонометриялық формулалар арқылы есептейміз (геометриялық эдіс). Осы аталған графикалық жэне геометриялық эдістерді күштер саны үшке тең болған жағдайда қолданған қолайлы болады. Күштер саны үштен көп болғанда аналитикалық әдісті қолданған тиімді. Аналитикалық эдісте күштер жүйесінің тепе-тецдік теңдеулерін жазып, белгісіз күштерді осы теңдеулер жүйесін шешу арқылы табамыз. Осы тендеулер белгісіз реакция күштерін табу үшін қолданылады. Егер белгісіз күштер саны осы есепке сәйкес жазылатын тепе-теңдік теңдеулер санынан көп болмаса, онда мүндай есептер статикалық анықталатын есептер қатарына жатады.
Егер белгісіз күштер саны тепе-теңдік тендеулер санынан артық болса, онда ол статикалық анықталмайтын есептер деп аталады.
Егер тепе-теңдігі қарастырылып отырған қүрылмалар өзара байла- нысқан бірнеше бөліктен түратын болса, онда осы бөліктерді бір-бірінен ажыратып, эрқайсысы үшін тепе-тендік тендеулерін жазуға болады. Осындай әдісті қолданудыц нэтижесінде белгісіз шамалар мен теңдеулер саны теңестіріледі де, статика есептері ретінде анықталмайтын қүрылым анықталатын қүрылымга айналады.
