3. Ластанған суды тазарту әдістері

Лас суды механикалық, химиялық және биологиялық әдістермен тазалайды және бактериядан тазарту үшін дезинфекция жасалынады.

Тазарту мына әдістер арқылы жүзеге асады:

• Сүзу;

• Тұндыру;

• Механикалық бөлшектерді ортадан тепкіш күш арқылы бөліп алу;

• Фильтрлеу.

Сүзу үшін екі түрлі қондырғы пайдаланылады: торшалар мен талшық ұстағыштар. Торшалар 25-40 градус бұрышпен орналасады, ал талшық ұстағыштар тесіктері бар конустар тәрізді барабан, дискі және фильтрлерден тұрады.

Тұндыру әдісі зиянды қатты және сұйық түрдегі заттардың төмен шөгуі мен су бетіне жүзіп шығуына арналған. Тұндырғыштар су ағынының бағытына қарай горизонталды, вертикалды, радиалды және аралас болып келеді.

Механикалық бөлшектерді ортадан тепкіш күш арқылы бөліп алу әдісінде гироциклонда мен центрифугалар қолданылады.

Өте ұсақ бөлшектер үшін фильтрлер қолданылады. Бұл фильтрлерде сүзгіш ретінде кварц құмы, тас қиыршықтары, антрацит, шлак, көмір пайдаланылады. Микрофильтрлерде ұсақ тесіктері бар материалдар қолдаылады (керамика, металдар).

Билет №14

1. Литосфераға анықтама бер

Литосфера – жердің қатты қабаты. Ол екі қабаттан құралған. Үстіңгі қабаты граниттен, оның қалыңдығы 10 км-ден

40 км-ге дейін жетеді. Ал астыңғысы базальттан тұрады. Қалыңдығы 30-80 км.

2. Белсенсіз (пассивті) жол дегеніміз не?

Белсенсіз (пассивті) жол – бұл ағзалардың тіршілік функцияларының қоршаған орта өзгерісіне бағынуы. Орта жағдайы күрт қолайсызданғанда ағзалардың кейбір түрлері өз тіршілігін белсенділігін едәуір азайтып, «жасырын тіршілік» деп аталатын күйге өшеді. Мысалы, кейбір жәндіктер құрғақшылық кезінде ауада кеуіп қалады да, ылғал көбейгенде тіршілік белсенділігін арттырады. Бұл процесті анабиоз деп атайды. Бұл күйге ірі ануарлар ішінде аюлар түседі – қорек көзі азайған кезде олар ұйқыға кетеді.

3. Атмосфераның өнеркәсіптен ластануы

Металдарды қорыту мен балқыту процестері кезінде, мұнай шығарушы және өндіруші өнеркәсіптерден ауаға әртүрлі газдар бөліп шығарады. Сонымен қатар түтінмен бірге атмосфераға мышьяк, фосфор, сурьма, қорғасын, сынап және сирек кездесетін металдардың буы, олардың химиялық қоспалары мен түзілімдері де шығады және ауада тарайды. Тыңвйтқыш шығарушы өнеркәсіптен күкірт қоспалары шығарылып отырады.

Мұнай шығарушы және өндіруші өнеркәсіп. Мұнай шығарушы және өндіруші өнеркәсіптен шығатын түтін құрамында көмірсутегі, күкірттік сутегі және иістері жаман газдар бар. Синтетикалық каучук өнеркәсіп орындары атмосфераға стирол, дивинил, толуол, ацетон, изопрен сияқты зиянды заттарды шығарып отырады.

Цемент пен құрылыс материалдарын ығарушы өнеркәсіп. Олар ауаны әртүрлі шаңмен ластайды және жел арқылы тасымалданады. Олардың зияны әсімдіктерге өте қауіпті.

Химия өнеркәсібі. Бұл өнеркәсіп орындарынан шығатын зиянды заттар мен газдар түрлері өте көп және саналуан. Негізгілері көміртотығы, азоттотығы, күкірт ангидриді, аммиак, шаң, органикалық заттар, хлор қосылымдары, фтор қосылымдары әне т.б.

Билет №15

1. Белсенді жол дегеніміз не?

Белсенді жол – ортаның қолайсыздығына қарамастан ағзалар тіршілігін жалғастыра береді, себебі бұл жол олардың бойындағы қарсыықты күшейтеді, бейімделу процессін дамытады. Мысалы, жылы қанды ағзалар ортаның температурасының өзгермелілігіне қарамастан, өз бойларындағы температураны тұрақты ұстайды. Әрине, бұл жол ағзалардан көп мөлшерде энергия жұмсауын талап етеді және олар ол энергияны үнемі толықтырып отырулары қажет.