2. Экологиялық факторлар

Экологиялық факторлар: абиотикалық, биотикалық, антропогендік.

Абиотикалық факорлар – бұл тірі емес табиғи факторлар, ең алдымен климаттық: күн сәулесі, температура, ылғалдылық, жел, қысым және тағы сондайлар және жергілікті: рельеф, топырақ қасиеті, тұздылығы, радиация және т.б.

Биотикалық факторлар – тірі ағзалардың бір-біріне тура немесе жанама түрде әсер етуі.

Антропогендік факторлар – адамның қоршаған табиғи ортаға тура немесе жанама түрде іс-әрекеттік әсері.

3. Табиғат ресурстары және оның маңызы ----26 билет

3. Экологиялық пирамида

Экологиялық пирамида – продуценттер консументтер рецуденттер арасындағы қатынастар, ол үш түрлі болады:

1. Сан пирамидас, жеке ағзалар саны;

2. Энергия пирамидасы, яғни бір азық тобынан екінші азық тобына беріліп отыратын энергия мөлшері;

3. Биомасса пирамидасы, яғни олардың құрғақ биомассасы, калориясы және жинақтаған энергиясы.

4. Тропикалық деңгейлер санының өте көп болмайтыны түсінікті, себебі биомасса пирамида ұшына қарай нөлге ұмтылады.

Билет №23

1)Атмосфераның газ құрамы

Шамамен 100 км-ге дейінгі биіктік аралығында ауа құрамы мынадай газдардан: азот — 78%, оттек — 21%, инертті газдар — 1%-ға жуық (оның 0,93%-ы аргон), көмірқышқыл газынан — 0,03%-ы тұрады. Ауа құрамындағы криптон, ксенон, неон, гелий және сутек газдары өте аз мөлшерде болады. Атмосфераның төменгі қабатында ауа құрамы салыстырмалы түрде тұрақты болады, тек өнеркәсіпті аудандар мен ірі қалалар үстінде көмірқышқыл газының үлесі он есеге дейін артуы мүмкін. Лас ауаның құрамында бөгде қосылыстар да кездеседі. Шамамен 200—1000 км биіктікте ауа құрамында оттек басым, ол ультра- күлгін сәулелер әсерінен атомдарға ыдыраған күйінде болады. 1000 км-ден биікте сиреген атмосфера негізінен гелий мен сутектен турады, сутек зарядталған атомдар күйінде таралған.

Атмосфера құрамындағы әрбір газдың атқаратын қызметі бар. Азот нәруызды (белок) заттар мен нуклеин қышқылдарының құрамына енеді, ал оның қосылыстары өсімдіктерді Минepaлды қорекпен қамтамасыз етеді. Оттексіз тірі организмдердің тыныс алуы мүмкін емес, сондай-ақ жану мен тотығу процестері де жүрмейді. Жасыл өсімдіктер көмірқышқыл газын пайдаланып, органикалық заттар түзеді. Атмосфера газдары тау жыныстарының химиялық үгілуіне қатысады. Ал шамамен 25—30 км биіктіктегі озон қабаты Күннен келетін ультра-күлгін сәулелерді ұстап қалу арқылы тірі организмдерді бұл сәулелердің зиянды әсерінен қорғайды. Ауа құрамындағы жай көзге көрінбейтін су булары белгілі жағдайда су тамшылары түрінде бөлініп шығып (конденсациялану), олардың тұтасуынан бұлттар қалыптасады. 

1. Табиғи ресурстардың классификациясы

Табиғи қорлар – адамның өз мақсаттары мен өмір сүруін қамтамассыз ету мақсатында қолданатын табиғи заттар мен құрылыс материалдары, пайдалы қазбалар т.б. жатады.

Табиғи қорлардың бірінші белгісі олардың түрі. Сол бойынша олар табиғи құбылыстар (күн энергиясы, жел, теңіз суының қайтуы\келуі) , жануарлар әлемі, өсімдіктер, табиғи заттар (су, ауа, топырақ) және пайдалы қазбалар (мұнай, алтн, темір) б.б. Сонымен қатар пайдалы қазбалар пайдалануға дайын (көмір, қымбат тастар мен минералдар, тұз) және өңдеуді қажет ететіндер (мұнай,руда,тыңайтқыштар) б.б. табиғи қорлардың екінші белгісі олардың таусылып қалатындығы. Осы бойынша таусылатын және таусылмайтын б.б.

Таусылмайтын табиғи қорлар бұл ұзақ мерзімді табиғатты пайдаланғанда мөлшері мен сапасы өзгермейтін не өзгерісі сезілмейтін табиғи физикалық құбылыстар мен заттар. Мұндай қорлар күн энергиясы, жел энергиясы, қозғалыстағы су энергиясы, жер қойнауының энергиясы.

Таусылатын табиғи қорлар бұл ұзақ мерзімді табиғатты пайдаланғанда мөлшері мен сапасы өзгеретін табиғи физикалық құбылыстар мен заттар.

Үшінші белгі ол қорлардың орнының толыға алатындығы. Ол белгі бойынша қорлар: ! өзіндік орнын толтыра алатын (өсімдік, жануар, микроағзалар); ! өзіндік орнын толтыра алатын (қазба байлықтар); ! салыстырмалы өзіндік орнын толтыра алатын (құнарлы топырақ, кесілетін ағаш). Қаз. Менделеев кестесіндегі 105 элементтің 99 бар. Оның 70 тен астам қоры анықталған, 60 астам элемент өндіріске енгізілген.