2. Экологиялық факторлар

Экологиялык фактор дегенiмiз – агза бейiмделушiлiк реакциялар, не адаптациялар аркылы жауап беретiн коршаган ортанын кез келген элементi немесе жагдайы. Кез келген агзага коршаган ортада коптеген экологиялык факторлар эсер етедi. Дэстурлi жiктеу бойынша оларды: абиотикалык, биотикалык жэне антропогендiк деп боледi.

Абиотикалык факторлар – бул тiрi агзага эсер ететiн коршаган орта жагдайларынын комiплексi (температура, кысым, ылгалдылык, атмосферанын тенiз жэне тущы судын, тонырактын курамы жэне т.б.).

Биотикалык факторлар бул бiр агзалардын тiршiлiк эрекетiнiн баскаларына тигiзетiн эсерi (бэсекелестiк, жырткыштык жэне т.б.).

Антропогендiк факторлар – адам кызметiнiн коршаган ортага тигiзетiн эсерiнiн жиынтыгы (зиянды заттардын атмосферага шыгарылуы, топырак кабатынын бузылуы жэне т.б.).

3.Биосфераның дамуы мен шығуы....4билет

3. Шығарымдар көздерінің классификациясы және шекті рұқсат етілген шығарындыларды есептеу

Адам баласы кез-келген шар-лык iс-эрекетi эртурлi калдыктармен биосфераны ластайды. Бул халыктын денсаулыгы мен омiрiне кауiп тудырады. Калдыктар шыгатын негiзгi коздерге онеркэсiп, ауылшар-гы, уй жай шаруашылыгы жатады. Онеркэсiп молшерi бiр адамга шакканда турмыс калдыктары 20 еседен артык келедi. Шыккан коздерiне бай-ты ондiрiстi калдыктар 2-ге болiнедi:ондiрiс жэне тутыну. Ондiрiс калдыктарынан буйым алу процесiнде шыккан ж/е жартылай немесе тугелiмен озiнiн бастапкы тутыну сапасын жогалткан шикiзаттын,шама буйымдардын калдыктары жатады. Барлык ондiрiс калдыктары катты ж/е суйык болып болiнедi. Катты калдыктарга металл, агаш, пластмасса калдыктары жатады. Ал суйык калдыктарга акаба сулар, шлемдер жатады.

Билет №26

1) Табиғат ресурстары және оның маңызы

Адамзаттың күн көрісі мен тіршілік етуіне қажетгі заттар және табиғатта кездесетін жаратылыс дүниелері — табиғи ресурстар деп аталады. Су, жер, өсімдік жан-жануар, тау-тас, қазба-байлық және өзге де, тікелей не өнделген күйінде түрмысқа, өндіріске қажетті дүниеліктердің бәрі де Табиғи ресурстарға жатады Табиғи ресурстарды пайдалану нәтижесінде, адамзат — азық-түлік, киім-кешек тұрмыс кажетін өтеуге керекті заттар, жанар-жағар майлар жөне өнеркәсіпке қажетті шикізаттарды алады. Табиғи ресурстар, олардың қолдану саласына қарай — ендірістік, денсаулы сақтауга қажетті, ғылыми, эстетикалык деп бөлінеді. Табиғи ресурстары сарқылмайтын және сарқылатын екіге бөлінеді. Сарқылмайтын қорлар адам баласына тәуелсіз болып келеді. Соның бәрі –су. Жер шарындағы судың үлесі барлық жердің 2/3 алып жатыр. Сондықтан оның қоры үздіксіз айналымға түсіп, қалпына келіп отыр. Ал экожүйелердін таралуы уақыт пен кеңістікке қатысты салыстырмалы түрдегі айлағаны объектілер. Сарқылатын қорлар өз кезегінде қалпына келетін және қалпына келмейтін деп жіктеледі. Мысалы, қазба байлықтар, мұнай, көмір қорлары қалпына келмейтін байлық көзіне жатады. Қалпына келетін қорлар да адамның ақыл-ойына тәуелді болады. Олар – топырақ , өсімдік пен жануарлар әлемі. Табиғат пайдалану қоғамдық өндірістің ерекше саласы ретінде табиғат байлығын кешенді үнемдеп пайдалану арқылы қоғамның материалдық қажетін өтеуге және табиғи ортаға өндірістің зиянды әсерін болдырмауға бағытталған. Өндіріске қатыстырылатын табиғат байлықтары: пайдалы қазба байлықтар (минералдық шикізат),су,ауа,орман,жер,тек қана өндіріс шікізаты емес, сонымен қатар, өндіріс құралы да болып табылады.Өндірістік қатынасқа қосылмған табиғат байлығын да ұлттық байлық ретінде қарап, оның табиғи қалпының сақталуын, сапасының төмендеуін қамтамасыз ету керек. Табиғат байлығын тиімді пайдалану өндірістің дамуын қамтамасыз етіп қана қоймай, табиғи ортаның тазалығын, оның қалпына келетін қорын молайту және табиғи ортаның тепе-теңдігін сақтау болып табылады. Басқаша айтқанда, табиғи орта мен ондағы өндірістің даму тепе-теңдігі сақталуы тиіс.Сондықтан табиғи ортаны, табиғат байлығын қорғау халықтың материалдық, рухани, әлеуметтік мұқтажын үздіксіз өтеуге, табиғат байлығын қалпына келтіруге, молайтуға бағытталуы қажет. Ғарыш қорларына — күн сеулесінің радиациясы, теңіздің тартылуы мен тасуы жатады. Климаттық қорға — атмосферадағы ауа, жел энергиясы, жауын-шашын жатады.