Rys. 3. Struktura procesów w przedsiębiorstwie

Źródło: A.Hamrol: Zarządzanie jakością z przykładami. PWN, Warszawa 2005.

W przedsiębiorstwach realizowana jest duża liczba procesów, które są odpowiednio zsynchronizowane, a ich realizacja wymaga sterowania przydziałami zasobów i szerokiej komunikacji między jednostkami a osobami kierującymi. Odpowiednie transformacje przedmiotów pracy (materiałów) występują w ramach procesów technologicznych. W wyniku ich realizacji powstaje użyteczność postaci.

Drugą grupę stanowią procesy logistyczne, polegające na fizycznym przemieszczaniu dóbr oraz związanych z nimi informacji (w trakcie tych procesów następują dalsze transformacje (dowartościowanie) produktu – rys. 4.

Rys. 4. Procesy logistyczne I transformacja towarów w przedsiębiorstwie

Źródło: K. Ficoń: Procesy logistyczne w przedsiębiorstwie, Wyd. Impuls Plus Colsulting, Gdynia 2001.

Proces logistyczny składa się z procesu głównego, w którym są operacje transportowe, magazynowe, przeładunkowe oraz gospodarka materiałowa, a także z procesu pomocniczego, na który składają się: pakowanie, znakowanie, metkowanie, opracowanie zamówień, przygotowywanie dokumentacji przewozowej itp.

Istotne jest podkreślenie, że proces jest wtedy logistyczny, gdy pojawia się potrzeba skoordynowania go z innymi procesami¹¹. Procesy logistyczne w ujęciu mikro są zatem zróżnicowane i mogą dotyczyć wielu sfer działalności, w których pojawiają się strumienie, zasoby i infrastruktura typowa dla procesów logistycznych. W ramach procesów logistycznych na poziomie przedsiębiorstwa należy zatem analizować proces: zaopatrzenia, produkcji, magazynowania i dystrybucji.

Pierwszym procesem logistycznym, którego realizacja inicjuje zwykle dalsze działania – realizację innych procesów, jest opracowanie zamówienia klienta. Składa się ono z szeregu czynności, takich jak:

• rejestracja zamówienia i jeżeli to konieczne, wcześniejsze wyjaśnienie wszystkich wątpli­wości związanych z zamówieniem;

• ustalenie terminu realizacji zamówienia i ceny, jaką klient zapłaci za realizację zamó­wienia.

Z czynnościami tymi w przedsiębiorstwach produkcyjnych, gdzie ustalenie terminu reali­zacji zamówienia i ceny, za jaką zostanie zrealizowane wymaga również określenia sposobu realizacji zamówienia i potrzebnych do tego maszyn i urządzeń (opracowania technologii) związanych jest jeszcze wiele dodatkowych czynności, np. potwierdzenie zamówienia czy wystawienie faktury.

Kolejnym procesem logistycznym jest zarządzanie zapasami i przepływem mate­riałów. Proces ten odnosi się do specyficznej kategorii dóbr materialnych, jaką są zapasy. Czym są zapasy i jak się nimi zarządza, dowiemy się z jednego z dalszych rozdziałów tego podręcznika. W tej chwili uświadomić sobie musimy jedynie to, że posiadanie (utrzymy­wanie) zapasu jest dla przedsiębiorstwa równoznaczne z ponoszeniem określonych kosztów nazywanych kosztami utrzymania zapasu. Celem zarządzania zapasami jest minimalizacja (ograniczanie, jak to tylko możliwe) kosztów utrzymania zapasów. Jeżeli chodzi o zarządza­nie przepływem materiałów, jest to pewna odmiana zarządzania zapasami. Występuje ona wtedy, gdy zarządzamy zapasami przy pomocy komputera.

Transport jest bardzo złożonym procesem logistycznym i charakteryzuje się dużą róż­norodnością spotykanych w praktyce rozwiązań. Pierwsze podstawowe kryterium podziału procesów transportu związane jest z odległością, na jaką ładunek jest transportowany i związanym z nią zastosowaniem określonego środka transportu.

Magazynowanie to proces logistyczny złożony z czynności takich jak: przyjęcie, prze­chowywanie, transport bliski (w procesie magazynowania czynność ta nosi nazwę mani­pulacji), konserwacja, kompletowanie, prowadzenie ewidencji i wydawanie dóbr material­nych. Czynnościom tym dobra materialne poddawane są w specjalnych obiektach zwanych magazynami.

Zarządzanie opakowaniami to proces logistyczny związany z opakowaniami. Opako­wanie to pojemnik, który ma za zadanie chronić znajdujący się w nim produkt przed szkodliwym dla produktu lub środowiska kontaktem, umożliwić przemieszczanie wyrobu podczas magazynowania, transportu i sprzedaży, informować klienta o tym, co znajduje się wewnątrz oraz zachęcać do kupna. Istnieje wiele rodzajów opakowań. Podstawowy ich po­dział wyróżnia dwie główne grupy opakowań – opakowania jednorazowego i wielokrotnego użytku. Opakowania wielokrotnego użytku muszą po wykorzystaniu zostać sprawdzone, ewentualnie oczyszczone lub naprawione i trafić muszą do miejsca, gdzie zostaną powtórnie wykorzystane. Opakowania jednorazowe po wykorzystaniu stanowią odpady, które muszą być odpowiednio zagospodarowane. Wszystkie krótko scharakteryzowane powyżej czynności związane z opakowaniami są przedmiotem zarządzania opakowaniami.

Komunikacja w logistyce to proces przepływu informacji związanych z przemieszcza­niem dóbr i towarzyszącymi temu czynnościami. Cechą komunikacji w logistyce jest wysoki stopień jej formalizacji. W komunikacji w logistyce w szerokim zakresie korzysta się ze stan­dardowej dokumentacji (list przewozowy, dokumentacja magazynowa), kodowania infor­macji na przykład za pomocą kodów kreskowych, ujednolicania form przesyłanej informacji („elektroniczna wymiana danych” - EDI). Do realizacji przepływu informacji podsystem komunikacji w logistyce korzysta z infrastruktury łączności (poczty, telefonów, telefaksów) oraz sieci przesyłających informacje, takich jak Internet.

Zarządzanie logistyką zajmuje się planowaniem realizacji wszystkich wyżej wymie­nionych procesów na poziomie strategicznym, taktycznym i operacyjnym oraz śledzeniem i bieżącą regulacją ich przebiegu. Zarządzanie logistyką integruje więc wszystkie procesy wokół wspólnego celu, zgodnie ze strategią przedsiębiorstwa.