5.2 Іргетас табанының өлшемдерін анықтау

Табанның алдын ала өлшемдерін анықтағанда іргетас абсолютты қатты, ал оның табаны астындағы топырақтың тойтарыс қысымы – сызықты заң бойынша таралған болып қабылданады.

Іргетас табаны астындағы орташа қысым топырақтың шартты есептік кедергісінен аспауды сақтап, табанның ауданын формула бойынша таңдайды

, (15)

мұнда сенімділік коэффициентінде, іргетас жиегінің деңгейінде бағанамен берілген тік күш; іргетасты салу тереңдігі; іргетас сатысында жатқан іргетас пен топырақтың меншікті салмағының орташа мәні (≈20 кН/м³ қабылданады).

Іргетас табанының өлшемдерін анықтайды:

-шаршы табанды іргетас үшін ;

-төртбұрышты табанды іргетас үшін ; .

мұнда іргетас табанының ені; іргетас табанының ұзындығы; .

Осыдан кейін [20] сәйкес формула бойынша топырақтың есептік кедергісі дәлденеді

, кПа, (16)

мұнда мен [20, кесте 3, 51 б.] немесе [3, п. 5.3] бойынша топырақтың атауы мен оның күйіне, сонымен бірге ғимараттың құралымдық ерекшелігіне байланысты қабылданатын жұмысты жасау жағдайының коэффициенті; егер топырақтың беріктік сипаттамалары тікелей сынаумен анықталса, тең, және [20, 1-3 кесте] қосымшамен ұсынылған бойынша қабылданса, тең қабылданатын коэффицент; , , топырақтың көтеретін қатпарының ішкі үйкеліс бұрышына байланысты [20, кесте 4] немесе [3, п.5.4] бойынша қабылданатын коэффициент; іргетас табанының ені; м болса тең, м болса (мұнда м) тең қабылданатын коэффициент; іргетас табанынан жоғары жататын топырақтардың меншікті салмағының орташаланған есептік мәні (жерасты сулар болса судың асатын әсерін ескеріп анықтайды), кН/м³ (тс/м³); іргетас табанынан төмен жататын топырақтардың меншікті салмағының орташаланған есептік мәні; тікелей іргетас табаны астында жататын топырақтардың меншікті ілінісуінің есептік мәні, кПа (тс/м²); тегістеу деңгейінен жертөлесіз ғимараттардың іргетасты салу тереңдігі немесе жертөле еденінен ішкі және сыртқы іргетастардың келтірілген салу тереңдігі (сурет 4), формула бойынша анықталады

Сурет 4. Іргетастың салу тереңдігін анықтау үшін сүлбе: а) жертөлесіз ғимаратқа; б) жертөлемен

, м (17)

мұнда жертөле жағынан іргетас табанынан жоғары жатқан топырақтардың қатпар қалындығы, м; жертөле едені құралымдарының қалындығы, м; 22÷24 кН/м³ (тс/м³); жертөле тереңдігі – тегістеу деңгейінен жертөле едені деңгейіне дейін ара қашықтық, м (ені 20 м және тереңдігі 2 м жоғары жертөлесі бар ғимараттар үшін 2 м, жертөле ені 20 м - 0 қабылданады).

Сосын шартты тексереді

, (18)

мұнда ; ; .

Егер теңсіздіктің (21) оң мен сол жақтары бір бірінен 5% ерекшеленсе, іргетас табанының өлшемдерін дәлдеу қажет. Дәлдеу келесі түрде жасалады. Алдымен (15) формула бойынша -ға ауыстырып, табан ауданының жаңа мәні есептеледі. Осыдан кейін іргетас табанының өлшемдері пен дәлденеді. (16) формула бойынша жаңа мәні есептеледі және солай шарты орындалғанша дейін.

Орталықтан тыс жүктелген іргетастар үшін және шарттары орындалуын тексеру қажет.

Есептеуден алынған табан өлшемдері үлкен жаққа қарай 0,3 м еселі жинақталады. Іргетас табанының ақырғы өлшемдері негіздікті деформация бойынша есептеуден кейін орнатылады.