Тақырып 6 к.Роджерстің клиентке бағытталған психотерапиясы
Сабақтың мақсаты:
Практикалық психология тәжірибесінде К.Роджесрстің клиентке бағытталған психотерапиясының пайда болу, даму тарихын зерделеу. Қолданыстағы техникаларын қолдану білім, білік, дағдыларын қалыптастыру.
Жоспар
1. К.Роджерстің клиентке бағытталған психотерапиясы пайда болу, даму тарихы, теориялық негіздері
2. Қазіргі уақытта қолданылатын психотехникалары
3. Клиентке бағытталған терапияның дамуының заманауи ахуалы мен тенденциялары
Карл Рэнсом Роджерс (1902-1987)
Карл Рэнсом Роджерс ғылыми мансабын 1927 ж. Нью-Йорктегі Балаларды тәрбиелеу институтында бастады. 1951 ж. Роджерстің «Клиентке бағытталған терапия: заманауи практика, мәні және теориясы» деген еңбегі жарық көрді.
Роджерс Америкалық психиатриялық ассоциациясының Ұлттық зерттеу кеңесінің және Америка психотерапиялық академиясының президенті болды.
Адамға бағытталған психотерапия гуманистік психология деп аталатын ғылыми ағымға енеді. Адлерлік терапияның белгілі өкілі Ханс Ансбехер гуманистік психологияға тән алты сипатын бөліп көрсетеді:
1) адамның шығармашылық күшінің шешуші рөлі;
2) адамның антропоморфтық үлгісі;
3) адамның дамуын себептер емес, мақсаттар анықтайды;
4) адамға «элементтік» емес, холистік көзбен қарау;
5) адамның субъектілігі есебінде пікірлерін, көзқарастарын, саналы және бейсаналық әрекеттерін есепке алу қажеттігіні;
6) ең бастысы психотерапия жақсы адами қарым-қатынастарға негізделген.
Психотерапия теориясы
Кез-келген психотерапияда эксплициттік немесе имплициттік түрде клиенттің өзгеру қорлары туралы мәселе қойылады. Ол босаңсу, сенімділік, сабырлылық, байсалдылық және т.б. Бұл жердегі идея, алдымен, өзгеру қорын (клиенттің ішінен немесе сыртынан) табудан, және екіншіден, сол қорды мәселелік ахуалға қосудан тұрады (жүйелік десенсибилизация).
Эмпатия – терапевттің клиенттің ойлары мен сезімдеріне біртіндеп жақындай беретін үдерісі.
Терапевттің конгруэнттілігі. Терапевттің инконгруэнттілігінің екі қалпы бар: 1) психотерапевттің сезімдері мен сол сезімдерді түйсінуі арасындағы инконгруэнттілігі; 2) сол сезімдерді түссіну мен оларды көрсету арасындағы инконгруэнттілік.
Невроздың шығу тегі
Егер бала жағымды қарым-қатынаста өспесе, ол өзіне деген жақсы қатынасты маңызды адамдардың (ата-анасының, ұстаздардың және т.б.) көңілінен шыққанда ғана сезінсе, онда ол үнемі өзіне жағымды қатынасты жоғалту қаупінде болады.
Терапия механизмдері
Роджерс өзіндік актуализация тенденциясын клиенттің өзгеру тетіктері ретінде қарастырады. Клиентке бағытталған терапияда терапевт әлемі клиент әлеміне баса көктеп енбейді. Клиентке бағытталған терапевтің мңндеті клиенттің өзгеру тетіктерінің инициация шарттарын тудырудан тұрады.
Терапияның нәтижесі
Психотерапияның нәтижесінде келесі өзгерістер жүзеге асады:
тәжірибеге бейімділік жоғарылайды;
көңіл-күйлерді сезіну тереңдейді;
өзінің құбылыстарына, өзіне сенімі жоғарылайды;
бағалаудың ішкі деңгейі қалыптасады;
«өмір үдерісіне» енуге дайындық артады;
Ахуалдарды басынан өткеру барысында өзі туралы білімі тереңдейді.
Өзінің тәжірибесі мен көңіл-күйлерін қабылдау үнемі үлкен қауіппен байланысты.
Сурет 1. Тұлғаның құрылымы
Психотерапияның техникалары
Аталмыш психотерапия жеке және топтық қалыптарда жүзеге асады.
Роджерлік терапевт тек өз жұмысына ғана жауапты, ал өзгеру немесе өзгермеу – ол клиенттің таңдауы.
Жұппен билеу метафорасы
Рефлексия техникасы
Қайталау техникасы
Метафора
Терапевттің эмпатиялық жауаптары техникасы
Терапиялық сұхбаттар
Клиентке бағытталған терапияның дамуының заманауи ахуалы мен тенденциялары
Сұрақтар мен тапсырмалар
1. Клиенттің психотерапиялық өзгеруіне қажетті және жеткілікті шарттады сипаттаңыз.
2. К.Р.Роджерс тұжырымдамасындағы невроздардың патогенезі қандай?
3. Клиентке бағытталған психотерапияда қандай психотерапиялық тетіктер өзектіге айналады?
4. Клиентке бағытталған терапияның нәтижесі не болып табылады?
5. Рефлексиялық жауаптар техникасы нені білдіреді?
6. Эмпатиялық жауаптар техникасын сипаттаңыз
7. Терапиялық метафора техникасын сипаттаңыз. Психотерапиялық үдерістегі метафораның қызметі қандай?
Әдебиеттер
Орлов А. Б., Хазанова М. А. Феномены эмпатии и конгруэнтности // Вопросы психологии. - 1993. - № 4, - С. 68-73.
Роджерс К. Взгляд на психотерапию: Становление человека. — М., 1994.
Роджерс К. Клиент-центрированная терапия. — М., 1997.
Роджерс К. О групповой психотерапии. — М., 1993.
Тиллих П., Роджерс К. Диалог // Московский психотерапевтический журнал. — 1994. - № 2. - С. 143-150.
Barrett-Lennard G. T. Dimensions of the therapist response as causal factors in therapeutic change // Psychological Monographs. — 1962. — Vol. 76(43). — № 562.
Bozarth J. D., Brodley B. T. Client-centered Psychotherapy // Person-centered review. - 1986. - Vol. 1. - № 3. - P. 262-271.
Bozarth J. D. The evolution of Carl Rogers as a therapist // Person-centered review. — 1990. - Vol. 5. - № 4. - P. 386-393.
Devonshire Ch. M. Person-centered theory // The person-centered approach and cross-cultural communication: An international review. — Vol. 1. — Dublin, 1991. — P.15-42.
Hopper P. P., Rogers М. Е., Lee L. A. Carl Rogers: reflections on his life // Journal of Counseling and Development. — 1984. — № 63. — P. 14-63.
Meador B. D., Rogers C. R. Person-centered therapy // Current Psychotherapies / R. J. Corsini (ed.). - Ithaca, 1984. - P. 142-195.
Mearns D. The Person-Centred Approach to Therapy. Paper presented at the Scottish Association for Counseling, 31st May, 1980.
Raskin N. The concept of the self in client-centered therapy and the person-centered approach, 1940-1980. The report presented at the department of Psychiatry's Grand Rounds conference. Northwestern University medical school. — Chicago, 1980.
Raskin N. J., Rogers C. R. Person-centered therapy // Current Psychotherapies. — Ithaca, 1989. - 4th ed. - P. 155-194.
Rogers C. R. Counseling and Psychotherapy. — Boston, 1942.
Rogers C. R. Client-centered therapy: it current practice, implications and theory. — Boston, 1951.
Rogers C. R., Dymond R. E. Psychotherapy and personality change. — Chicago, 1954.
Rogers C. R., Segal R. H. Psychotherapy in process, the case of miss Mun (film). — Pittsburgh, 1955.
Rogers C. R. The necessary and sufficient condition of personality change // Journal of Consulting Psychology. - 1957. - № 21. - P. 95-103.