Тақырып: Ормандардың құқықтық режимі.

Жоспар:

1.Ормандардың құқықтық режимінің түсінігі.

2.Орман кодексі және ормандарды ұтымды пайдалану мен қорғауды қамтамассыз ететін басқада заңдар.

3.Орманды иелену және орман пайдалану құқығы.

4. Орман дауларын шешу тәртібі және орман заңдарын бұзғаны үшін жауаптылық

Лекция мақсаты: Ормандардың құқықтық режимінің түсінігін, орман кодексі және ормандарды ұтымды пайдалану мен қорғауды қамтамассыз ететін басқада заңдарды, рманды иелену және орман пайдалану құқығын, орман дауларын шешу тәртібі және орман заңдарын бұзғаны үшін жауаптылық түсінігін студенттерге оқытып, үйрету.

Лекция мәтіні.

ҚР-ның Орман кодексінің 108-бабында — "Мемлекеттік орман қоры учаскелерінде ормандарды кұзету, қорғау, молыкдыру мен орман өсіру жөніндегі іс-шараларды жоспарлауда" былай деп атап көрсетілген: мемлекетгік орман қоры учаскелеріңце ормандар-ды күзету, қорғау, молықгыру мен орман өсіру жөніндегі іс-шараларды ағымдағы және перспективалық жоспарлау, бағдарламалар, мен орман орналастыру жобалары мен орман орналастырудың басқа да құжаттары негізінде жүзеге асырылады және Казақстан Республикасының әлеуметтік-экономикалық дамуының индикативтік жоспарларына енгізіледі. Осы қатынастардың барлығы орман құқықтық режимі арқылы реттеліп отырады.

Осыған ұқсас баптар басқа да салалалық экологиялық заңдарда да бар.

ҚР-ның "Қоршаған ортаны қорғау туралы" Заңының 27-бабының 2-тармағына сәйкес қоршаған ортаны қорғау жөніндегі экологиялық бағдарламалар мен шараларды қаржьшандыру:

1. бюджет қаражаттары;

2. экологиялық сақгандыру қаражаты;

3. табиғат пайдаланушылардың өз қаражаты;

4) заңцы және жеке тұлғалардың ерікті жарналары мен қайы- рымдылықтары есебінен жүргізіледі.

Бюджет қаражаттары есебінен қоршаған ортаны қорғау жөніндегі экологиялық бағдарламалар мен шараларды қаржылан-дыруды ҚР Үкіметі жүзеге асыруы мумкін, ол өзінің қаулылары-мен мына бағдарламалар бойынша:

• қоршаған ортаның ластануын жою мен алдын алуға;

• сумен және су шаруашылығы объектілері жүйелерін алуға және пайдалану мен қайта құруға;

• орман өрттерінің алдын алу мен жоюға;

• кұрамында жер майы бар жер асты суларын тазарту жөніңцегі кұрылыстарды салуға;

• радиоактивті заттар жүққан аландарды көмуге;

• жағалаулық аймақгар бойында бөгеуші тазарту құрылыста-рын салуға;

• биологиялық тазарту стансаларын салуға;

• уран рудниктерін консервациялауға;

• елді мекендердің тазарту құрьшыстарын салуға;

• өркениетті аң және балық аулау мақсатарында табиғат қорғау объектілерін жәнә т.б. салуға бюджет ақшаларын бөледі.

Нарықгық қатынастарға көшу жағдайларында табиғат қорғау шараларын қаржыландыру елеулі өзгерістерге ұшырады және бұл, бірінші кезекте, қаржыландыру көздері санының артуымен бай-ланысты болды (бұрын негізгі көздері мемлекеттік бюджет пен табиғат пайдаланушы кәсіпорындардың қаражаттары болатын).

Мысалы, Жаңа астана — Астананы дамытудың жобаларын іске асыру, оның инфракұрьшымы мен экологиялық ахуалын жақсарту мақсатында ҚР-ның Үкіметі өзінің 1999 жылғы 15 қарашадағы N 171 Қаулысымен Жапонияның халықаралық ынтьшақтастық банкінің жеңілдікті қарыздары мен коммерциялық кредиттері есебінен қаржыландыруға үсынылған басым жобаларыьшң Тізбесін бекітті. Табиғат қорғау жобаларына солардан мыналарды

• халықгың денсаулығы мен қоршаған ортаға көліктің келеңсіз ықпалын азайтуды;

• экологиялық ахуалды, атмосфераны және су ресурстарын жақсартуды;

• сумен жабдықгауды және ауыз сумен жабдықтау жүйесін жақсартуды;

• автомобиль даңғыл жолдары бойында санитарлық- қорға-ныш орман аймағын жасауды;

• кдланың энергия жүйесін жанғырту мен дамыту арқылы қоршаған ортаға келеңсіз ықпалды азайту есебінен экологиялық ықпалды жақсартуды және басқаларын жатқызуға болады.

Сондай-ақ, қоршаған ортаны қорғау жөніндегі қаржыландыру көздері: шаруашылық жүргізуші субъектілерінің қаражаттары, тартылған инвестициялар (соның ішінде шетелдің инвестицияла-

ры), мамандандырьшған қорлардың қаражаттары, халықаралық гранттар, донор-елдер мен халықаралық ұйымдардың қаражатта-ры және баскалары болуы мүмкін.

Табиғи ресурстарды пайдалану және қорғау жөніндегі шара-ларды каржыландырудың тәртібі салалық экологаялық-кұқықгық актілерде көзделген. Мысалы, 2003 жылғы 20 маусымдағы ҚР-ның Жер кодексінің 163-бабында — "Жер катынастарын жүзеге асыруды қамтамасыз ету жөніңдегі іс-шараларды қаржыландыру-да" мыналар көзделген: облыстардың, астананың және респуб-ликалық маңызды бар қалалардың шекарасын белгілеу кезінде жүргізілетін жерге орналастыру, жер кадастры мен жер мони-торингін жұргізу, ауыл шаруашьшығы мақсатындағы жер учаске-лерінің паспорттарын жасау және Қазақстан Республикасы Үкі-метінің шешімі бойынша жүргізілетін өзге де жүмыстар респуб-ликалық бюджет есебінен жүзеге асырьшады. Егер белгілі бір аумақ-та жерге орналастыру шаралары жергілікті аткарушы органдардың шешімі бойынша жүргізілетін болса, онда олар тиісті жергілікті бюджеттің есебінен, ал жер учаскелеріне жеке меншік иелері мен жер пайдаланушылардың мәлімдеулері бойынша жерге орналас-тыру олардың қаражаттары есебінен жүзеге асырылады.

2003 жылғы 8 шілдедегі ҚР-ның Орман кодексінің 18-тарауға — "Орман шаруашылығын қаржыландыруға" сәйкес мемлекеттік орман қорында орман шаруашылығын жүргізуге жұмсалатын шығыстарды қаржыландыру:

1) бюджет қаражаты;

2) орман мекемелерінің ақылы қызметтері мен тауарлар өткізунен түскен каражаты;

3. орман пайдаланушьшардың қаражаты;

4. жеке және заңды тұлғалардың ерікті жарналары мен кайыр-малдықгары;

5. Қазақстан Республикасының заңдарымен тыйым салынбаған өзге де қаржыландыру көздері есебінен жүргізіледі.

Бюджет қаражатынан:

1. орман орналастыру, орман қорының мемлекеттік есебі, мемлекетгік орман кадастры, мемлекеттік орман мориторингі;

2. ормандарды өрттен күзету орман зиянкестері мен аурула-рынан қорғау жөніндегі авиациялық жұмыстар;

3. орман қорын кұзету, қорғау, пайдалану, ормандарды мо-лықтыру мен орман өсіру саласындағы ғылыми-зерттеу және жобалау-іздестіру жұмыстары;

1. орман селекциясы және тұқым шаруашылығы, соның ішінде тұрақты орман тұқымы базасын қалыптастыру, орман тұқымда-рын сертификаттау саласындағы жұмыстар;

2. орманның аса қауіпті зиянкестері мен ауруларын орман патологиялық қадағалау және оларға қарсы күрес;

3. орман мен аңшылық шаруашылықтары үшін мамандар да-ярлау және олардың біліктілігін арттыру;

7. орман пайдалануға рүқсаттама кркаттарын дайындау;

8. уәкілетті органның және өзге де мемлекеттік органдардың құзырындағы мемлекеттік орман қоры учаскелеріндегі: орман-дарды рұқсатсыз кесуден сақгау, ормандарды молықтыру мен өсіру, орман шаруашылығы жолдарының құрылысы және олар-ды күтіп ұстау, санитарлық мақсатта ағаш кесу, кеспе ағаш айма-ғын бөліп беружәне оларды мөлшерлеу жөніндегі іс-шараларды қаржыландыру жүзеге асырылады.

Орман мекемелері жеке және занды тұлғаларға отырғызыла-тын материалдар өсіру мен орман тұқымдарын жинау, көгалданды-ратын өзге де екпелер жасау, орман шаруашылығы саласында оку практикасьш өткізу, консультациялықжәнетехникалықкөмек көрсету жөнінде акьшы қызметгер көрсетуден, ормандарды күтіп-баптау мақсатында ағаш кесу және санитарлық ағаш кесу, оның ішінде халықгы отынмен қамтамасыз ету үшін ағаш кесу, жанама орман пайдалануды жүзеге асыру кезінде алынған өнімдерді өткізуден қаражатқа ие болуы мүмкін. Орман мекемелерінің қаражатының құралу және пайдалану тәртібі ҚР-ның 2003 жыл-ғы 30 қыркүйектегі N 1003 Қаулысымен бекітілген. 2003 жылғы 8 шілдедегі ҚР-ның Орман кодексінің 18-тарауға — "Орман шаруашылығын қаржыландыруға" сәйкес мемлекеттік орман қорында орман шаруашылығын жүргізуге жүүмсалатын шығыстарды қаржыландыру:

1) бюджет қаражаты;

2) орман мекемелерінің ақылы қызметтері мен тауарлар өткізунен түскен каражаты;

3. орман пайдаланушьшардың қаражаты;

4. жеке және заңды тұлғалардың ерікті жарналары мен кайыр-малдықгары;

5. Қазақстан Республикасының завдарымен тыйым салынба-ған өзге де қаржыландыру көздері есебінен жүргізіледі.

Бюджет қаражатынан:

4. орман орналастыру, орман қорының мемлекеттік есебі, мемлекетгік орман кадастры, мемлекеттік орман мориторингі;

5. ормандарды өрттен күзету орман зиянкестері мен аурула-рынан қорғау жөніндегі авиациялық жұмыстар;

6. орман қорын кұзету, қорғау, пайдалану, ормандарды мо-лықтыру мен орман өсКРу саласындағы ғылыми-зерттеу және жобалау-іздестіру жұмыстары;

4. орман селекциясы және тұқым шаруашылығы, соның ішінде тұрақты орман тұқымы базасын қалыптастыру, орман тұқымда-рын сертификаттау саласындағы жұмыстар;

5. орманның аса қауіпті зиянкестері мен ауруларын орман патологиялық қадағалау және оларға қарсы күрес;

6. орман мен аңшылық шаруашылықтары үшін мамандар да-ярлау және олардың біліктілігін арттыру;

7. орман пайдалануға рүқсаттама кркаттарын дайындау;

8. уәкілетті органның және өзге де мемлекеттік органдардың құзырындағы мемлекеттік орман қоры учаскелеріндегі: орман-дарды рұқсатсыз кесуден сақгау, ормандарды молықтыру мен өсКРу, орман шаруашылығы жолдарының құрылысы және олар-ды күтіп ұстау, санитарлық мақсатта ағаш кесу, кеспе ағаш айма-ғын бөліп беружәне оларды мөлшерлеу жөніндегі іс-шараларды қаржыландыру жүзеге асырылады.

Орман мекемелері жеке және занды тұлғаларға отырғызыла-тын материалдар өсКРу мен орман тұқымдарын жинау, көгалданды-ратын өзге де екпелер жасау, орман шаруашылығы саласында оку практикасьш өткізу, консультациялықжәнетехникалықкөмек көрсету жөнінде акьшы қызметгер көрсетуден, ормандарды күтіп-баптау мақсатында ағаш кесу және санитарлық ағаш кесу, оның ішінде халықгы отынмен қамтамасыз ету үшін ағаш кесу, жанама орман пайдалануды жүзеге асыру кезінде алынған өнімдерді өткізуден қаражатқа ие болуы мүмкін. Орман мекемелерінің қаражатының құралу және пайдалану тәртібі ҚР-ның 2003 жыл-ғы 30 қыркүйектегі N 1003 Қаулысымен бекітілген.

ҚР-ның 2003 жылғы 30 шілдедегі Су кодексінің 135-бабының 2-тармағына сәйкес су қорын ұтымды пайдалану мен қорғау жөнндегі инсвестициялық саясаттың негізгі принциптері:

1. қайтарымды негізде орталықтандырылған инвестициялар-дың есебінен су саласын дамытуды мемлекеттік қолдау;

2. инвестициялық су шаруашылығы қызметінде пайдалану үшін ұйымдардың өз көздерінің рөлін арттыруды ынталандыру;

3. қарыздарды, оның ішінде мемлекет кепілдіктерін тартуп-рактикасын кеңейту;

4) инвестицияларға бағытталған бюджет каражатын жұмсауды мемлекеттік бақылау болып табылады.

ҚР-ның 2004 жылғы 9 шілдедегі N 593-П "Жануарлар дүниесін қорғау, өсімін молайтужәне пайдалану туралы" Заңының 47-бабына — "Жануарлар дүниесін қорғау, өсімін молайту және

тұрақты пайдалану жөніндегі іс-шараларды қаржыландыруға" сәйкес іс-шараларды мемлекеттік бюджеттің қаражаты есебінен каржыландыру Казақстан Республикасьшың бюджет заңына сәйкес жүзеге асырылады. Бекітіліп берілген аңшьшық алқаптары мен балық шаруашылығы су тоғандарында (учаскелерінде) жануар-лар дүниесін қорғау және өсімін молайту жөніндегі іс-шара-ларды қаржыландыру аңшылық шаруашылығы мен балық шаруа-шылығы ұйымдарының қаражаты есебінен жүргізіледі. Сон-дай-ақжануарлар дүниесін қорғаужәне өсімін молайту жөніндегі іс-шараларды қаржыландыру үшін Кдзақстан Республикасының заңцарына сәйкес қоғамдық қорлар құрылуы, сонымен бірге Қазақстан Республикасының заңдарына тыйым салынбаған өзге де көздер тартылуы мүмкін.

КР-ның 1997 жылғы 15 шілдедегі N 162-1 "Ерекше қорғала-тын табиғи аумақгар туралы" 73-бабына сәйкес ерекше қорғала-тын табиғи аумақгарды қаржьшандыру:

5. бюджет қаражаттарының;

6. занды тұлғалар болып табылатын ерекше қорғалатын та-биғи аумақтардың қаражатарының;

7. заңды және жеке тұлғалардың ерікті жарналары мен кайыры-маддықгардың;

8. зандарда тыйым салынбаған өзге де қаржыларының есебінен жүргізіледі.

Осы Заңньщ 78-бабы мыналарды көрсетеді: занды тұлғалар болып табылатын ерекше қорғалатын табиш аумақтардың қара-жаты болуы мүмьсін, ол:

• жеке және занды тұлғаларға ғылыми, мәдени-ағарту, оқу, туристік және рекреациялық қызметті, оның ішінде мемлекттік сатып алу конкурстарына қатысу арқылы жүзеге асыру кезінде қылы қьізмет көрсетулерінен түскен каражаттар;

• ерекше қорғалатын табиғи аумақтардағы рәміздерді пайда-лануға рұқсат беруден алынатын қаражат;

• занды және жеке тұлғалардың ерікті жарналары мен қай-ырмалдықгары;

• шектеулі шаруашылық қызметінен алынған қаражаттар;

• заңдарда тыйым салынбаған өзге де көздерден түсетін қаражат есебінен құрылады.

ҚР Үкіметінің 2002 жылғы 21 тамыздағы N 933 Қаулысымен бекітілген "Занды тұлға болып табылатын ерекше қорғалатын табиғи аумақтарды құру мен пайдаланудың тәртібі туралы Ере-

желерде" ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың қаражаттары осы ерекше қорғалатын табига аумақгардың мүқгаждарына мына мақсаттарға пайдаланылатыны туралы ереже баянды етілген:

• табиғи кешендерді сақгау мен дамыту;

• жануарлар мен өсімдіктер дуниесін қорғау;

• санитариялық ағаш кесуі мен кұтіп-баптау ағаш кесуін қоса алғанда, қалпына келтіру күзет шараларын жүргізу;

• аумақты тазарту мен абаттандыру;

• табиғат-қорыққорын, туристік, рекреациялықжәне шекгеулі шаруашылық қызметі объектілерімен байланысты инфрақұры-лымды дамыту;

• ерекше қорғалатьш табиғи аумақгың табиғат қорғау қызметін қамтамасыз ету үшін штаттан тыс маусымдық қызметкерлердің қызметтеріне ақы төлеу;

• байланыс, көлік құралдары мен жабдықты, өртке қарсы күрес, орман күзеті мен орман дақыддары мақсатындағы тетіктер мен материалдарды қалпына кетіру жұмыстары үшін тұқым және екпе материадды, жағар-жанар май материалдарын және күзетгік арнайы құралдарын сатып алу;

• үйлерді, ғимаратгарды, табиғат қорғау қызметімен байланыс-ты өзге де объектілерді салу, қайта құру мен жөндеу;

• ерекше қорғалатын табиғи аумақ саласындағы ғылыми зерт-теулерді жүргізу;

• табиғат мұражайлары мен көрмелерді ұйымдастыру және ұстау;

• рекреациялық аймақгарды дамыту мен абаттандыру;

• жарнама қызметін жетілдіру;

Бақылау сұрақтары:

1.Ормандардың құқықтық режимінің түсінігі.

2.Орман кодексі және ормандарды ұтымды пайдалану мен қорғауды қамтамассыз ететін басқада заңдар.

3.Орманды иелену және орман пайдалану құқығы.

4. Орман дауларын шешу тәртібі және орман заңдарын бұзғаны үшін жауаптылық