В қосымшасының жалғасы

3. Дәрістер конспектісі

1 Тақырып. Кіріспе дәріс пән бойынша жалпы мағлұмат. Машиналардың жалпы бөлінулері және олардың жұмыс органдары (2 сағат)

Дәріс жоспары

1. Құрылыстың механизациясының және автоматизациясының мәні.

2. Машиналардың бөлінулері

3. Жұмыс органдарының бөлінулері

4. Жұмыс органдарының әрекет ету объектілері

Құрылыс, жол және коммуналдық машинақұрылысы халыық шаруашылығының негізгі салаларының бірі болып келеді. Саланың өнімі азаматтық, индустриалдық, жол және әуежай құрылысының кешендік механизациясының, автоматтандырудың және роботтандырудың негізін құрайды.

Қазақстанның жол саласы бойынша бағдарламасына сәйкес, бір мың км. ғана жолдың жөндеу және салу жұмыстары жоспарланып отырған жоқ.

Бұл бағдарламаны жүзеге асыру үшін құрылыс, жөндеу, және жол күтімінің барлық кешенінің техникалық дайындығын қамтамасыз ететін, ЖҚМ шығару үшін машина құрылыс кешенінің құрылуын қамтитын айтарлықтай материалдық шығындарын және материалдық-техникалық базаны дайындауды қажет етеді. Бұл ақпараттандыру бағдарламаларымен бірге жүреді, яғни компъютерлік техникамен және компъютерлермен қамтамасыз ету, ал ол аударылған позицияларды жүзеге асыру мүмкіндігі үшін интеллектуалыдық қызметкерлерді дайындайды қажет етеді. Осыған сәйкес машиналарды, компьютерлерді жақсы қолдану үшін, сонымен қатар машина құрылысын жүзеге асыру үшін құрылыстық, жолдардың және әуежайлардың машиналарының дамуына келесі бағыттар анықталған.

Машиналардың бөлінулері.

Кешендік механизация және әуежай автокөлік жолдарының құрылысын автоматтандыру үшін машиналар жүйесі бес негізгі топты құрайды, ол техникалық тағайындалғанымен анықталады.

1. жер төсемінің құрылысы үшін

2. жер қабығының киімі және жамылғысының құрылысы үшін

3. су жіберетін құбырлар (құбыр, көпір және т.д.) құрылысы

4. жол-құрылыс материалдарын табу және дайындау үшін

5. технологиялық көлік

Автомобиль жолдарын күту және жөндеу үшін машиналар жүйесі және кешені бес негізгі топтап тұрады:

1. жазғы және қысқы күтілімі үшін.

2. жүретін жолдар бөлігін белгілеу, жол жағдайының күтілімі, жасылдандыру және көріктендіру үшін

3. жер қабығын жөндеу, құбырлар, сужүргізу және сызықтар жүргізу

4. жол жұмыстарының және жамылғыларының жөндеу және қайта қалпына келтіру үшін

5. жасанды құбырлрдың жөнделуі және күтілімі үшін

Жол-құрылысы машиналарының ең жақсы нышандарының бірі олардың мамандандырылған жұмыс органдары бар. Машиналар аз мақсаттарға қолданылатын бір жұмыс органдарымен де боладын. Көп мақсаттарға бейімделген жұмыс органдарымен, бірнеше жұмыс органдарымен, жеңіл ауыстырылатын жұмыс органдарының жиынтығымен. Жұмысты жүргізудің технологиялық үрдісі бірнеше негізгі және көмекші операциялардан тұрады. Негізгі: грунтты өндеу, және, оны орналастыру, жер құбырларын салу, жоспарлануы және тығыздалуы. Құрылыс алаңдарын, қопсытуды, су төмендеуін және тб. қосалқы дайындықтар. Машналардың орындайтын операцияларына сәйкес негізгі және көмекші болып бөлінеді.

Негізгі машиналарға жататындар:

а) жер қазатын көліктік, бұл топқа бульдозерлер, скреперлер, автогрейдерлер және грейдер-элеваторлар кіреді;

б) жер қазатын, бұл топқа кіретін бір шөмішті және көпшөмішті экскаваторлар;

в) жер жұмыстарын гидравликалық өңдеу үшін машиналар, бұл топқа гидроманиторлар және жер сору құралдары жатады;

г) грунтты тығыздау машиналары, бұл топқа статистикалық және вибрациялық тайғақтар, тығыздайтын және тығыздайтын машиналар кіреді.

Көмекші машиналарға жататындар:

а) құрылыс алаңдарын дайындайтын машиналар, бұл топқы түпкескіштер, қопарғыштар мен қопарғыш-жинағыштар жатады.

б) мықты грунт өңдейтін машиналарды дайындау, бұл топқа қопархыштар және қатып қалған грунтты өңдейтін машиналар кіреді.

Кейбір машиналар әр мінезді жұмыстарды атқара алады, мысалыға алатын болсақ, бүльдозерлер құрылысы алаңын дайындайды және жер төсеміне жұмыс атқара алады, яғни негізгі жұмысымен қоса көмекші жұмысты да атқара алады.

Машиналардың жұмыс органдары

Машиналардың жұмыс органдарының құрылымы оның қандай операция атқаратындығымен анықталады. Бұл тек қана грунтты массивтен бөлу, оны бөлу және араластыру, бөлу және оның құрылымы және т.б. Осыны ескере отырып, машиналардың негізгі жұмыс органдары келесілерге бөлеміз.

1. Тіс.

Тіс тек қана грунтты жалпы массивтан бөлуге ғана қолданылады

1 – сурет. Тістің схемасы.

Ол қопарғыштардың, кирковщмктердің, қопарғыштардың және басқа машиналардың жұмыс органдарының бөлек кескіш элекменттерінің құрылымында (б сур.) соқаларда, шөміштерде және т.б. өз бетінше жұмыс істейтін жұмыс органы ретінде қолдануға болады (а сур.).

Тістің негізгі параметрлері:

1. тістің ұзындығы (b) – жұмыс органының құрылымынан және машиналардың күштік параметрлерінде тәуелді қолданылады.

2. тістің жалпақтығы (1) - жұмыс органының құрылымынан және мықтылығынан тәуелді қолданылады.

3. Бұрыштар

а) кесу бұрышы σ=35-50

б) құру бұрышы β= 30-40

в) артқы бұрыш α=5-7

20

Құмдақтар мен құмдар байланбаған және аз байланған грунттарға жатады, ал саз бен құмнан тұратын тау жыныстары байланғанға жатады.