11. Грунттың сыртқы үйкеліс коэфиценті (металл мен грунттың үйкелісінің коэфиценті).

Грунттың сыртқы үйкеліс коэфиценті грунттың машиналардың жұмыс органдарынан орын ауыстыру қабілеттілігімен сипатталады. Коэфицент грунттың типінен, дымқылдығынан және жұмыс органының жұмыс органының жоғарғы жағдайынан тәуелді болып келеді.

Кесте – 7. Грунттың сыртқы үйкеліс коэфиценттерінің мәні

№ р.р.	Грунттардың түрлері	μ2 сыртқы үйкеліс коэфиценті
1.	Құм	0,35-0,5
2.	Құмдақ	0,5-0,7
2.	Саз бен құмнан тұратын жыныс	0,65-0,8
3.	Саз	0,8-0,95

Осымен қатар екі коэфиценттің арастарында тәуелділік бар

(ішкі үйкеліс коэфиценті)

Өндіру қиындықтарына қарай грунттардың бөлінулері

Құрылыста грунттар өндіру қиындықтарына қарай грунттар өндірістік мақсатта бөлінеді. Өндіру қиындықтары грунттың тығыздығынан тәуелді, ал олар динометриялық плотнометрмен ДорНИИ деп аталатын стандартты инструментпен анықталады.

Сурет – 1. ДорНии плотнометр схемасы

Прибор цилиндрлік 11 м стержені немесе 2,5 масса гиря кілген S=1см2 көлемінің қиығымен сипатталады. Грунттың тығыздығын анықтағанда гиря 400 м. биіктіктен түседі де , 1 кг/м жұмысты атқарады да шайбаға соғылып грунтты стерженьге түсіреді. Соғылыстың сандарынан грунттың өндіру қиындығының категориялары анықталады.

Кесте – 7. Грунттар категориясы

Грунттар категориясы	1	2	3	4	5	6	7	8	9	10
Соғылыстар саны	1-4	5-8	9-16	16-34	35-70	70-140	140-220	220-280	280-360	>360

3. Отвал.

Отвал жалпы массивтан жоңқаны бөлуінуі мен грунттың қалыптасуына және сонымен қатар жер бетінде орын ауыстыруларына арналған.

Сурет – 4. Отвалдың схемасы.

Ол көбінесе бульдозерлерің және автогрейдерлердің жұмыс құралы ретінде қолданылады.

Негізгі параметрлері болып:

1) Отвалдың биіктігі – Но – базалық машиналардың ауыртпалық мүмкіндіктерінен тәуелді.

2) Отвалдың жалпақтылығы – Во – ол базалық машиналардың жалпақтығынан тәуелді құрылымдық қабылданылады.

3) Күнқағарының биіктігі – Нк – отвалдың типінен және грунтты өндіру қасиеттерінен тәуелді.

4) Отвалдың қисықтығының радиуысы – Rо – грунттың өңдеу типінің құрылымынан тәуелді қабылдаймыз.

5) Бұрыштары

а)

б)

в)

4. Ожау.

Ожау грунттың құрылымын ішке орналастыру үшін грунтты кесуге арналған.

Сурет – 5. Ожаудың схемасы.

Ожау экскаватор мен скреперлердің жұмыс органдары ретінде қолданылады.

Негізі параметрлері болып:

1. ожаудың сыйымдылығы – Qк;

2. ожаудың жалпақтылығы - Dк;

3. ожаудың биіктігі – Нк;

4. ожаудың ұзындығы – Lк;

5. бұрыштары

а) тістері бар ожау үшін:

б) кесетін пышақтары бар ожау үшін: