- •І тарау
- •1.1 Әдістеме ғылымының шығу тарихы
- •1.2 Әдістеме ұғымының пайда болу тарихы
- •1.3 Әдебиетті оқытудың дидактикалық тірегі – пәлсапа
- •1.3 А. Екінші ұстаз Әл-Фарабидің интеллект (сөзінің) мағынасы жайындағы пайымдамасы - дидактиканың негізі
- •Потенциалды интеллект
- •Актуальды интеллект
- •Әрекетшіл интеллект
- •1.3 Ә. Қожа Ахмет Иасауи шығармаларындағы дидактиканың пәлсапалық негізі
- •1.3.Б. Хас Хажиб Жүсіп Баласағұни еңбегіндегі дидактиканың пәлсапалық негізі
- •Халқымыздың ырысы болған ілім
- •1.3 В. Бұхар шығармашылығындағы дидактиканың пәлсапалық негізі Бұхар жырау шығармашылығының парадигмалық сипаты
- •Жыраулық дәуірдің тарихилық тұстарын топтастыру:
- •Жыраулық дәстүрге ғылыми тұжырым:
- •1.3 Г. Шал ақын шығармаларындағы дидактиканың пәлсапалық негізі
- •1.3 Д. Абай Құнанбайұлы шығармаларындағы дидактиканың пәлсапалық негізі
- •1.3 Е. Мәшһү-Жүсіп шығармоларындағы дидактиканың пәлсапалық негізі
- •Мәшһүр-Жүсіп Көпеев шығармаларын жаңаша тану
- •Мәшһүр-Жүсіп Көпеевтің шығармаларын жаңа амалмен (технологиямен) оқыту
- •1.3 Ж. Шәкәрім Құдайбердіұлы шығармашылығындағы дидактиканың пәлсапалық сипаты
- •1.3 З. Жүсіпбек Аймауытов шығармаларындағы дидактиканың пәлсапалық негізі
- •1.3 И. М. Әуезов шығармашылығындағы дидактиканың пәлсапалық негізі
- •Іі тарау
- •2.1 Педагогикалық технологияның ғылыми негіздері
- •Гештальт қисыны
- •Суггестив қисыны
- •2.2 Педагогикалық технологиялар жайлы тұжырым-түйіндер
- •2.3 Оқытудың ыңғайлану жүйесі
- •2.4 Електі жоспар және өздігінен есептің графигі
- •2.5 Оқытудың әдістері
- •2.6. Педагогикалық технологияның негізгі тірек көзі, қисыны (әдебиетті оқыту үрдісінде)
- •2.7 Проза туралы түсінік
- •2.8 Прозаны оқытудың қисындық заңдылықтары
- •Технология субстанциясы – проблемальі зерттеу әдісі
- •2.9 Прозаны оқытудың тиімді жолдары
- •Шығарманың құрылым-жүйесі
- •Оқытудың қисыны
- •Ііі тарау прагматикалық жұмыстың көрінісі
- •3.1 Педагогикалық технология – санатты оқудың кепілі
- •3.2 Әдіснамалық сапасы
- •3.3 Студенттер өткенді білсін десек...
- •3.4 Маржан жырдың мәнін ұқтырған
- •3.5. «Сорос – Қазақстан» қорының «Жазу және оқу үрдісінде сыни ойлауды дамыту» атты бағдарламасымен өтілген лекция сабағының нұсқасы
- •3.6 Зертханалық жұмыстың үлгісі
- •3.7 Оқу уақытының дидактикалық маңызы
- •3.8 Дидактикалық материалды ұстаздың қызметте пайдалануының алгоритмі
- •Қорытынды
- •Пайдаланылған әдебиеттер
- •Мазмұны
1.3 А. Екінші ұстаз Әл-Фарабидің интеллект (сөзінің) мағынасы жайындағы пайымдамасы - дидактиканың негізі
Интеллект деген сөзді түрлі мағынада қолдануға болады. Бірінші, қарапайым сөзде, адам жөнінде, парасатты адам жөнінде айтқан кезде колданылады. Екінші, әркім оны өзінше түсініп, мутакаллимдердің үнемі айтысқа түскеңде айтатын мағынасында. Олар былай дейді: «Бұл өзі парасат теріске шығарған кезде айтылады. Интеллект сөзінің үшінші мағынасы Аристотельдің «Дәлелдеме» деген трактатында айтылған. Төртінші мағынасы тағы да сол Аристотельдің «Этика» деген еңбегінің алтыншы кітабында айтылған. Бесінші - «Жан туралы» трактатында. Алтыншысы «Метафизикада» айтылған.
1. Ал еңді қарапайым сөзде қолданылатын, ол өзі парасатты адам дейтін кездегі мағынасына келсек, мұны интеллекция актісі деп түсінеді. Сонымен, қосымша мысал ретінде кейде оны (адамды) парасатты деп атайды, ал кейде оны бұлай атаудан тартынып қалады. Олар былай дейді: «парасаттыға сенім керек», ал олардың пікірінше, сенім дегеніміз қайырымдылық. Олар парасатты деп қайырымды адамды, жақсылыққа асық, жамандықтан қашық адамды айтады.
Потенциалды интеллект
Потенциалды интеллект бұл өзі әлдебір жан, жанның бір бөлшегі, жан қабілеттерінің бірі немесе материядан дүниеде бар заттардың парқы мен формасын абстракциялай алатын немесе соған даяр әлде бірдеңе. Материялық емес бұл формалар потенциалды интеллект формаға айналу үшін ғана өздерінің өмір сүруі тәуелді болып отырған субстанциядан абстракцияланады. Солардың субстанцияларынан абстракцияланған формаларына айналған формалар интеллекцияның танып білетін объектілері болып табылады. Бұлардың аты интеллект деген сөзден шыққан, өйткені дүниеде бар заттардың формаларын абстракциялағанда, олардың өздері сол заттардың формаларына айналған. Сөйтіп, потенциалды интеллект дегеніміз формаларды жүзеге асыратын субстанция болып табылады. Егерде сіз әлдебір денелі материяны, мысалы, бір кесек балауыз алсаңыз, оған таңба түсірілсе, түсірілгенде ол таңба оның сырт жағы мен тереңдігін алып жатқан болса, және форма субстанцияны қамтып жатса, қамтығанда субстанция формаға тарап, түгелдей сол формаға айналатын болса және соңда бұл парықта заттардың формаларының қалай пайда болғанын түсінуге жақындайсыз. Өйткені парық форма үшін бейнебір субстанциясы өз бойына сыйдырушы болып табылады, бірақ денелі материядан айырмасы ол форманы өзінің тереңімен емес, тек бір қырынан қабылдайды.
Актуальды интеллект
Егер субстанциядан абстракцияланған интеллекцияның пайымдағыш объектілері осы парықта жүзеге асатын болса, онда бұл объектілері интеллекцияның актуальды объектілеріне айналады. Субстанциядан абстракцияланудан бұрын бұлар интеллекцияның потенциалды объектілері болып еді ғой, ал субстанциясынан айрылып, олар актуальды объектілерге айналды, өйткені сол парықтың формаларында жүзеге асты. Сонымен, бұл парық интеллегенцияның актуальды объектілері арқылы актуальды интеллектіге айналады. Демек, интеллекцияның пайымдалғыш актуальды объектілері мен актуальды интеллект, сайып келгенде, бір нәрсе. Сөйтіп, біздің сөздеріміз тек мынаны ғана: (парық) интеллекцияның пайымдалғыш объектілерінің өзі соның формаларына айналғандығын, өйткені бұл объектілер формамен бара-бар болғанын білдіреді. Демек, актуальды танушы (парық) пен актуальды интеллект және интеллекцияның актуальды зерде жетерлік объектісі - бұлар бір нәрсе.